I SA/Ol 627/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu dniu 3 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 (pięćset) zł; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia M.K., reprezentowana przez adwokata T.G., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 13 sierpnia 2013 r. skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z piętnastoletnią córką. Osiąga dochody z tytułu stosunku pracy w wymiarze czasy pracy 1/8 etatu w wysokości 200 zł brutto. Nie posiada jakiegokolwiek majątku, tj. nieruchomości, ruchomości o wartości przekraczającej 3000 euro, czy też zasobów pieniężnych. Strona powołała się na pomoc rodziny w ponoszeniu kosztów utrzymania. Wnioskodawczyni nie odpowiedziała na skierowane do niej w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wezwanie z dnia 25 września 2013 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, m.in. dotyczących lokalu, w którym zamieszkuje, wysokości ustalonych opłat za usługi pełnomocnika, czy zakresu i częstotliwości pomocy udzielanej przez rodzinę. Nie przedstawiła też wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich czterech miesięcy. Postanowieniem z dnia 23 października 2013 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie uznając, że Wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania tego prawa. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącej podniosła, że braki wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zostały uzupełnione w zakreślonym terminie ze względu na niemożność nawiązania kontaktu z mocodawczynią. Jak wskazano, strona została zawiadomiona o wezwaniu w dniu 29 października 2013 r., kiedy to złożyła wymagane przez Sąd oświadczenie. Z dołączonego do sprzeciwu oświadczenia strony z dnia 29 października 2013 r. wynikało, że zamieszkuje ona nieodpłatnie w lokalu należącym do jej matki, która ponosi również koszty utrzymania skarżącej i jej córki w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Matka utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.200 zł, zaś ojciec otrzymuje rentę w kwocie 800 zł miesięcznie. Ponadto według oświadczenia strony, córka ma zasądzone alimenty na sumę 500 zł, ale pieniędzy tych nie otrzymuje. Skarżąca podała również, że nie posiada samochodu ani rachunku bankowego, czy też pożyczek i kredytów. Wysokość wynagrodzenia jej pełnomocnika ustalono w kwocie 2.400 zł płatnej w ratach miesięcznych, jednak z uwagi na brak dochodów do chwili obecnej nie wpłacono żadnej raty. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 5 listopada 2013 r. skarżąca przedstawiła kopie: umowy o pracę na stanowisku sprzedawcy w wymiarze czasu pracy 1/8 etatu, wyroku Sądu Rejonowego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", zasądzającego alimenty na rzecz córki strony, decyzji ZUS z dnia "[...]" o przyznaniu matce emerytury, a ponadto zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia "[...]" o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych i przekaz pocztowy potwierdzający wypłatę świadczenia rentowego na rzecz ojca strony za listopad 2013 r. w wysokości 1.067,09 zł. Strona oświadczyła również, że na utrzymanie całej rodziny ponoszone są miesięcznie koszty w wysokości ok. 1.650 zł, w tym wyżywienie ok. 1.000 zł, chemia ok. 100 zł, media ok. 200 zł, prąd ok. 150 zł, gaz ok. 50 zł, opał ok. 100 zł, woda ok. 150 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według przywołanej wyżej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Wskazać przy tym należy, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów sądowych, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględnił, że powstałe na aktualnym etapie postępowania koszty sądowe odpowiadają wysokości wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 1.589 zł. Zestawienie tej kwoty z przedstawionym przez wnioskodawczynię stanem majątkowym jej i członków rodziny, uzasadnia uznanie, że poniesienie tych kosztów może spowodować uszczerbek utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.. Wobec wynikającej z przesłanych dokumentów, aktualnej trudnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni - m.in. z uwagi na wysokość osiąganych przez nią dochodów (200 zł brutto) oraz bezskuteczność egzekucji sądowej dotyczącej alimentów zasądzonych na rzecz jej córki - Sąd uznał, że złożony wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 zł. W świetle danych ujętych we wniosku oraz w przedłożonych dokumentach nie było natomiast wystarczających podstaw do przyjęcia, iż skarżąca nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Wątpliwości w tej kwestii wyłaniają się w szczególności w związku z niewskazaniem przez wnioskodawczynię źródła pokrycia, wydatku na finansowanie wynagrodzenia ustanowionego w sprawie pełnomocnika z wyboru. Skarżąca nie wyjaśniła przy tym, dlaczego nie może sfinansować także kosztów sądowych z tego samego źródła, z którego pokryła bądź zobowiązana będzie pokryć wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru, działającego również w toku postępowania administracyjnego. Niejasne są też jej wyjaśnienia co do prowadzonego gospodarstwo domowego, skoro najpierw skarżąca podała, iż pozostaje w tym gospodarstwie z niepełnoletnią córką uzyskując jedynie pomoc członków rodziny, a następnie, że zamieszkuje również z rodzicami, dzieląc z nimi dochody i wydatki wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego. W oświadczeniu z dnia 29 października 2013 r. podała z kolei, że zamieszkuje w lokalu należącym do matki, po czym poinformowała, że zamieszkuje nie w lokalu, lecz budynku mieszkalnym, który jednak nie należy do jej rodziców. Oświadczyła też, że rodzice nie płacą czynszu tytułem najmu. Wynika z powyższego, że na tle okoliczności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego wyłaniają się wątpliwości, podczas gdy z przywołanego powyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji na tyle trudnej, że poniesienie pełnych kosztów postępowania jest niemożliwe. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10 (opubl.: http://.orzeczenia.nsa.gov.pl), NSA wskazał, że pomimo nieokreślenia przez ustawodawcę, jakimi względami należy kierować się przy ocenie informacji i oświadczeń strony, sąd ma prawo uznać za niewiarygodne informacje i oświadczenia strony, jeżeli ocena ta będzie opierała się na logicznej i przejrzystej argumentacji, wspartej doświadczeniem życiowym, z której jasno będzie wynikało, jakie twierdzenia strony Sąd uznał za nieprawdziwe i z jakich powodów. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007 r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 56/09, opubl.: http://.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z analizy przedstawionych w związku z wnioskiem danych dotyczących sytuacji finansowej skarżącej, nie wynika, aby zasadnym było zwolnienie jej z obowiązku poniesienia kosztów sądowych z tytułu wpisu, w pełnej wysokości. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, powinien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r., nr 56547/00, Lex nr 75481). W opisanych wyżej okolicznościach sprawy Sąd uznał, iż zagwarantowanie tego prawa nastąpi poprzez częściowe zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, tj. w kwocie przekraczającej 500 złotych. Dlatego też, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 i pkt 2 sentencji postanowienia.