I SA/Ol 638/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 9 listopada 2017r. sygn. akt I SA/Ol 638/17 wydanego w zakresie prawa pomocy sprawie ze skargi Spółki A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Spółka A. (dalej jako skarżąca, Spółka, strona, wnioskodawca), reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 4.119.743 zł, zatem skarżąca na obecnym etapie postępowania zobowiązana jest do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 41.198 zł. We wniosku złożonym na obowiązującym formularzu PPPr (karty nr 49 – 52 akt sądowych), strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniosła, że z uwagi na brak jakichkolwiek środków nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Podkreśliła, że z powodu wydanych przez organy podatkowe decyzji określających "bardzo wysokie należności podatkowe" Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie dysponuje również żadnym majątkiem. Wobec Spółki prowadzone było postępowanie egzekucyjne, które Naczelnik Urzędu Skarbowego w "[...]" postanowieniem z dnia 25 maja 2016r. umorzył jako bezskuteczne. Wniosek strony o ogłoszenie upadłości Sąd Rejonowy w "[...]" prawomocnym postanowieniem z dnia 4.01.2017r. oddalił, z uwagi na brak majątku dłużnika pozwalającego na pokrycie kosztów postępowania. Skarżąca oświadczyła, że za 2016 rok według bilansu poniosła stratę w kwocie 4.099.001 zł, nie posiada majątku i środków finansowych, kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł. Na koncie bankowym Spółka nie posiada środków. Wniosek podpisał prezes zarządu Spółki, niebędący obywatelem Polski. Nadto pismem z dnia 24.10.2017r. strona reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika poinformowała, że w umowie Spółki przewidziano możliwość dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki lub w celu jej dokapitalizowania. Przy czym Spółka nie skorzystała z tego uprawnienia, gdyż wysokość długu ustalonego przez Urząd Skarbowy w stosunku do kwoty maksymalnie możliwej do uzyskania z tytułu dopłaty powoduje całkowicie niezasadnym i nieadekwatnym sięganie po ten instrument. Wskazała, że jedyny wspólnik nie byłby w stanie uiścić dopłat. Spółka przedstawiła także uchwałę dotyczącą straty za ostatni rok obrotowy (uchwała z dnia 24 marca 2017r.), która nie została podjęta w trybie art. 233 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1577), dalej k.s.h.. Strona oceniła, że brak podjęcia uchwały w ww. trybie art. 233 § 1 k.s.h. nie zmienia oceny, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. W zakresie posiadanych rachunków bankowych Spółka wyjaśniła, że wszystkie zostały zablokowane i zajęte w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym. Strona nie jest w stanie uzyskać żadnych wyciągów. Podniosła, że w aktach sprawy znajdują się dane o rachunkach bankowych, ich zajęciu i wysokości środków, które się na nich znajdują. Nadto Spółka oświadczyła, że tytułem wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika uiściła kwotę "[...]" zł. Środki pochodzą z zaciągniętej przez prezesa zarządu osobistej pożyczki. Ponadto odnosząc się do kwestii wynagrodzenia pełnomocnika Spółka odwołała się do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1953r. sygn. akt IC 1427/53, OSN 1954/2/52. Do pisma załączono kopie następujących dokumentów: zeznanie CIT-8 za 2016r., bilanse za lata 2013-2016 oraz rachunki zysków i strat za lata 2013-2016, deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za 2016r., akt notarialny z dnia "[...]". Rep. A nr "[...]", - akt założycielski Spółki, akt notarialny z dnia "[...]" Rep. A "[...]" - protokół Zgromadzenia Wspólników Spółki. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2017r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku strony w sprawie prawa pomocy odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy na podstawie przedstawionych dokumentów księgowych w postaci bilansów i rachunków zysków i strat za lata 2013-2016 podał, że aktywną działalność gospodarczą skarżąca prowadziła wyłącznie w 2013r., w którym wykazała przychód netto ze sprzedaży towarów i materiałów na poziomie "[...]" zł, tego też okresu (nie licząc IV kwartału 2012r.) dotyczy skarżona przez Spółkę decyzja, na mocy której organ podatkowy zakwestionował prawo do odliczenia podatku naliczonego ze "[...]" faktur VAT na kwotę łączną "[...]" zł. Nie ulega zatem wątpliwości, iż z uwagi na przedmiot działalności gospodarczej (obrót krzemem metalicznym i stopami aluminium na szeroką skalę) i wykazany w związku z tym podatek naliczony do odliczenia we wskazanej wyżej wysokości, czyli w obszarze "wrażliwym" na nieprawidłowości w rozliczeniach VAT, skarżąca powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji, a przez to z ryzykiem niekorzystnych dla siebie decyzji. Referendarz zauważył, że wspólnik samodzielnie prowadził działalność gospodarczą w tak znacznych rozmiarach w roku 2013, nie zatrudniał i nie ponosił żadnych kosztów z tytułu wynagrodzenia, pełniąc funkcję Prezesa Zarządu. W tej sytuacji przyznanie Spółce uprawnienia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, tylko w oparciu o lakoniczne i ogólne stwierdzenie, iż jedyny wspólnik nie jest w stanie uiścić dopłaty, gdzie trzeba mieć na uwadze, że jedynym celem spółki handlowej jest pomnażanie majątku wspólników, nie zaś realizowanie zadań społecznie użytecznych, byłoby przerzuceniem kosztów działania spółki i jej jedynego wspólnika na ogół obywateli. Postawa strony sprowadza się zatem do biernego oczekiwania na zwolnienie od kosztów sądowych i przerzucenie tego ciężaru na Skarb Państwa przy jednoczesnym braku jakichkolwiek działań po swojej stronie. Wobec takiego działania strony nie można w ocenie referendarza sądowego przyjąć, iż spełniona została przesłanka wykazania przez osobę prawną, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania pomimo, że podjęła wszelkie stosowne działania aby samodzielnie ponieść ten ciężar. Referendarz zauważył również, że skarżąca korzysta z pomocy kwalifikowanego pełnomocnika pomimo, iż w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego zastępcy prawnego. Ocenił, że strona winna w pierwszej kolejności podjąć wszelkie dostępne środki aby samodzielnie opłacić należne koszty sądowe, a nie tylko koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Referendarz ocenił, że nie można w niniejszej sprawie uznać, że strona skorzystała ze wszelkich możliwych działań aby samodzielnie opłacić koszty sądowe. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżąca, reprezentowana przez dotychczasowego pełnomocnika, złożyła sprzeciw. Wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego i zwolnienie jej od wpisu sądowego w całości. Zarzuciła postanowieniu referendarza błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że strona jest w stanie ponieść koszty sądowe pomimo, że Spółka nie posiada żadnego majątku, aktywów i środków. Taka decyzja, z uwagi na znaczną wysokość wpisu (ponad 40 tys. zł) zamyka stronie drogę sądową. Referendarz niejako zarzucił Spółce, że nie zabezpieczyła się finansowo na poczet spraw sądowych, że winna zakładać, iż wzbudzi zainteresowanie organów skarbowych. Natomiast Spółka była pośrednikiem i nie musiała posiadać znacznych aktywów, bowiem cały sens prowadzonej działalności sprowadzał się do kojarzenia podmiotów gospodarczych. W tym stanie rzeczy środki na zakup pochodziły z odsprzedaży, co zakładało ciągłość działalności. Z chwilą przerwania ciągłości sprzedaży Spółka znalazła się w kłopotach finansowych i nie mogła zabezpieczyć ww. kwoty na postępowanie przed sądem na etapie postępowania podatkowego, toczyło się przecież postępowanie egzekucyjne. Nie byłoby też żadnej możliwości wykorzystania na użytek sprawy kwoty, która zostałaby wyegzekwowana. Ponadto kontrola podatkowa rozpoczęła się w grudniu 2013 roku i spowodowała paraliż prac Spółki. Faktycznie od tego czasu strona nie prowadziła żadnych operacji gospodarczych. Nie ma tutaj zatem żadnej sprzeczności uzasadnieniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, co miał zarzucić referendarz uznając, że Spółka zaniechała prowadzenia działalności już w 2014 roku. Dodatkowo jedyny udziałowiec i prezes Spółki jest obcokrajowcem i nie jest w stanie działać samodzielnie. Nie był i nie jest w stanie zaciągnąć kolejnej pożyczki na wpis sądowy. Dlatego strona skarżąca musiała skorzystać z pełnomocnika i nie jest to luksusem (por. ww. orzeczenie SN z 6 listopada 1953r., sygn. akt IC 1427/53). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozstrzygnięcie wydane przez referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz.1369 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004r., sygn. akt FZ 463/04). Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012r., sygn. akt I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013r. sygn. akt II FZ 1005/12 - powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczyć również trzeba, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, niebędących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08, LEX nr 479137). Podkreślić przy tym należy, że instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010r. sygn. akt I FSK 790/2010, z dnia 30 września 2011r., sygn. akt II FZ 409/11). Ponadto jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno się unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienia NSA z dnia 9 marca 2011r., sygn. akt II FZ 91/2011, z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia nie zwalnia Sądu (referendarza), z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2016r., sygn. akt II FZ 1083/15), co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. Dokonując analizy wniosku skarżącej, zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie wydane przez referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów. Sąd nie widzi podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego i postulowanego w sprzeciwie zwolnienia Spółki od wpisu sądowego w całości. Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż zbadane przez niego dane oraz okoliczności, na które powołuje się Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. brak przychodów i środków pieniężnych, brak majątku, nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podzielił pogląd, zgodnie z którym osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. Skarżąca, jak każda spółka z o.o., została utworzona w celu prowadzenia działalności gospodarczej nastawionej na zysk. Przedsiębiorstwo handlowe we własnym zakresie winno poszukiwać źródeł utrzymania zwłaszcza wobec stagnacji czy też tylko chwilowego pogorszenia sytuacji na wybranym rynku i profilu działalności. Jeżeli od dłuższego czasu jej nie prowadzi i nie osiąga zysków, to negatywnych konsekwencji takiego wyboru osób kierujących spółką nie można przerzucać na ogół podatników. Spółka powinna wykazać aktywność świadczącą o podejmowanych działaniach zmierzających do zdobycia funduszy i ponosić koszty inicjowanych przez siebie postępowań sądowych, a nie pozostawać biernie w oczekiwaniu na pomoc finansową. Natomiast postawa skarżącej w niniejszej sprawie sprowadza się do biernego oczekiwania na zwolnienie od kosztów sądowych, obecnie wpisu sądowego od skargi w kwocie 41.198 zł, i przerzucenie tego ciężaru na Skarb Państwa, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek działań w tym zakresie po swojej stronie. W tej sytuacji nie można przyjąć, że spełniona została przesłanka wykazania przez osobę prawną, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka nie przekonała, że w zakresie swoich możliwości podjęła wszelkie stosowne działania aby samodzielnie ponieść koszt wpisu sądowego od skargi w całości. Przedstawiona przez Spółkę sytuacja nie wystarcza do zastosowania zwolnienia od kosztów sądowych. Nie uzasadnia sama okoliczność braku majątku, aktywów i środków w zestawieniu z wysoką kwotą wpisu sądowego od skargi. Strona podkreśliła w sprzeciwie, że faktycznie nie prowadziła żadnych operacji gospodarczych od kiedy rozpoczęto kontrolę podatkową w grudniu 2013r.. To, że Spółka zdecydowała się na prowadzenie działalności polegającej na pośrednictwie w kojarzeniu podmiotów gospodarczych, co podkreślono w sprzeciwie, i w związku z tym nie posiada aktywów, nie oznacza, iż nie wykazując majątku może niejako automatycznie oczekiwać przyznania prawa pomocy. Spółka sama twierdzi, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, co potwierdza przedstawiona dokumentacja księgowa: zeznanie CIT-8 za 2016r., bilanse za lata 2013-2016 oraz rachunki zysków i strat za lata 2013-2016, deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za 2016r.. Przy czym nie należy do tut. Sądu badanie, czy powoływana przez wnioskodawcę uchwała z dnia 24 marca 2017r. zasadnie nie została podjęta w trybie art. 233 § 1 ww. ustawy Kodeks spółek handlowych nakładającego obowiązek niezwłocznego zwołania zgromadzenia wspólników w celu powzięcia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki. Na tle powyższego bezpodstawny jest zarzut wobec postanowienia referendarza oparty na niezasadności wykazywania zapobiegliwości poprzez zarezerwowanie przez wnioskodawcę środków na prowadzenie sporu z organem podatkowym przed tut. Sądem. Spółka we własnym zakresie winna wykazać aktywność w poszukiwaniu sposobów rozwiązania swoich problemów finansowych, czego nie wykazała w niniejszym postępowaniu. Natomiast ewentualny negatywny wpływ kontroli podatkowej na prowadzenie działalności gospodarczej nie uzasadnia bierności wnioskującej Spółki. Rację ma referendarz, że strona decydując się na wszczęcie postępowania sądowego winna w pierwszej kolejności podjąć wszelkie dostępne środki aby samodzielnie opłacić należne koszty sądowe, a nie koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przy czym strona nie wykazuje chęci opłacenia nawet części wpisu sądowego od skargi. Zasadnie referendarz zauważył, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie ma obowiązku udziału profesjonalnego zastępcy prawnego. Sąd rozpoznając skargę nie jest także związany jej zarzutami, wnioskami oraz podstawą prawną, nie może też wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej (art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a.). W tej sytuacji zaciągnięcie indywidualnej pożyczki przez prezesa zarządu Spółki niebędącego obywatelem Polski na koszty ustanowienia adwokata z wyboru w niniejszej sprawie, pozostaje wyłączną decyzją tej osoby. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak sentencji postanowienia.