I SA/Ol 671/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektor Izby Celnej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 31 marca 2014 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca J. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Skarżąca uzyskuje dochody z działalności gospodarczej przy czym za rok 2011 i 2012 nie uzyskała dochodów, natomiast za rok 2013 dochód wyniósł 9.021 zł brutto miesięcznie. Mąż wnioskodawczyni jest rolnikiem i z tego tytułu uzyskuje dochód w kwocie 700 zł brutto miesięcznie. Łączny dochód małżonków skarżąca określiła na kwotę 9.721,27 zł brutto miesięcznie. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż posiada nieruchomość rolną o powierzchni 3,54 ha, oraz udział w innej nieruchomości, którą posiada w wieczystym użytkowaniu. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że posiada oszczędności w kwocie 5.000 zł oraz samochód osobowy marki BMW "[...]" o wartości 30.000 zł. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że jedyne źródło utrzymania to dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Przy czym za rok 2011 poniosła stratę w wysokości 286.717,49 zł, za rok 2012 poniosła stratę w kwocie 110.416,55 zł , natomiast za rok 2013 uzyskała dochód w kwocie 108.255,24 zł. Osiągnięty dochód za 2013 został przeznaczony na pokrycie strat z lat ubiegłych , nadto na dofinansowanie prowadzonej działalności gospodarczej oraz spłatę zaciągniętych kredytów. Kryzys ogólnoświatowy wpłynął również na prowadzoną przez stronę działalność gospodarczą. Z uwagi na swój wiek, trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej, skarżąca oraz jej mąż, nie są w stanie ponieść dodatkowych kosztów. Wskazała, że koszty utrzymania rodziny tj. opłaty, leki, wyżywienie kształtują się w granicach od 2.500 zł do 3000 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła również, że w dniu 02.09.2014 r. dokonała zapłaty w wysokości 30.000 zł na poczet należności objętej zaskarżoną decyzją. Do wniosku załączyła: potwierdzenia wpłaty z dnia 2.09.2014 r. z tytułu należności na rzecz Izby Skarbowej, rachunek zysków i strat za rok 2013, bilans na dzień 31.12.2013 r., zeznanie podatkowe PIT 36L wraz załącznikiem PIT/B, umowę kredytu inwestycyjnego z dnia 30.06.2010 r., aneks do umowy kredytowej z dnia 07.03.2011 r.. Nadto do skargi skarżąca załączyła m.in.; sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz nakładach na środki trwałe za okres od początku roku do końca 2 kwartału 2014 r., informację dodatkową "[...]" za rok 2013, Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym stosownie do art. 245 § § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zgodnie z § 3 p.p.s.a. ww. artykułu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wykładnia art. 246 ( 1 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego strona, powinna liczyć się z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Podnieść także należy, iż wnioskodawczynię winno się traktować również jako osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, toczącą spór sądowy związany z prowadzaną działalnością, z której uzyskuje znaczny dochód, w związku z czym cechować powinna ją szczególna zapobiegliwość w zabezpieczaniu środków finansowych na poczet kosztów postępowań sądowych mających związek z prowadzoną działalnością gospodarczą. W procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą, podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Kierując się taką oceną wzięto również pod uwagę, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Analiza obecnej sytuacji finansowej skarżącej wskazuje na możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych. Tak jak wskazano to już wyżej, skarżąca jest osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, a zatem jej przychody i wydatki stanowią jedność z majątkiem przedsiębiorstwa. W przypadku zaś osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, jak i innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą najbardziej miarodajna dla oceny ich sytuacji materialnej jest analiza osiągniętego przychodu, niż dochodu - por. post. NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) oraz ponoszone przezeń wydatki. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt II GZ 112/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. (zob. postanowienia NSA: z 5 września 2013 r., sygn. akt II OZ 707/13; z 25.09.2012 r., sygn. akt I GZ 228/12; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym przypadku należy stwierdzić, że z przedstawionych dokumentów księgowych załączonych zarówno do wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i do skargi wynika, że skarżąca za rok 2011 osiągnęła przychód w kwocie 22.686.263,43 zł, poniosła zaś koszty w wysokości 22.886.842,89 zł, w roku 2012 uzyskała przychód w kwocie 23.110.499 zł poniosła koszty w wysokości 23.181.070,26 zł, w roku 2013 – przychód wyniósł 21.402.543,35 zł koszty wyniosły 21.331.189,95 zł natomiast za dwa kwartały 2014 r. skarżąca osiągnęła przychody w kwocie 10.126.000 zł, zaś poniosła koszty w wysokości 10.006.000 zł. Powyższe dane wskazują, że strona prowadzi działalność w znacznych rozmiarach. Zestawienie przedstawionych dokumentów księgowych wskazuje, że wysokość przychodów jak i ponoszonych kosztów na przełomie trzech lat nie uległa znaczącej zmianie, a nawet biorąc pod uwagę końcowy wynik za rok 2013 jak i za dwa pierwsze kwartały 2014 strona w związku z prowadzoną działalnością uzyskała dochody. Wysokość zarówno uzyskiwanych przychodów jak i ponoszonych kosztów daje podstawę do stwierdzenia, że wbrew twierdzeniom strony może ona również ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego, w tym niezbędnego dla rozpoznania skargi wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie okresowo na kwotę 10.287 zł. Najistotniejsze zaś jest to, że skarżąca uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że tymi stosunkowo wysokimi przychodami może dysponować według własnego uznania. Podkreślić przy tym należy, że podnoszona przez stronę konieczność spłaty zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów czy też należności z tytułu należnych podatków nie stanowi dostatecznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Jeżeli chodzi o zobowiązania typu – kredyt są to zobowiązania ze stosunków cywilnoprawnych, które to nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnego, do których to zaliczają się zarówno koszty sądowe jak i należności podatkowe. Obowiązek zapłaty należności podatkowych nie może również skutkować przyznaniem uprawnienia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Zarówno należności podatkowe jak i koszty sądowe stanowią bowiem równorzędne dochody państwa, co oznacza, że strona jest zarówno zobowiązana do zapłaty należności podatkowych jak i kosztów sądowych. Fakt spłaty jednych z nich nie może skutkować zwolnieniem z obowiązku zapłaty innych zobowiązań budżetowych. Nadto zauważyć należy, iż poza wskazanym w formularzu wniosku majątkiem osobistym wnioskodawczyni posiada również majątek związany z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą w postaci środków trwałych. Majątek osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą nie jest bowiem prawnie wyodrębniony od jej majątku osobistego. Możliwe jest również przesunięcie rzeczy, składników majątkowych z majątku związanego z działalnością gospodarczą do majątku osobistego. Z przedłożonych zaś dokumentów księgowych wynika, że na dzień 31.12.2013 r. wartość środków trwałych wynosiła 975.627,42 zł. Ponadto z przedstawionej dokumentacji księgowej wynikało, że na koniec 2013 r. skarżąca posiadała należności krótkoterminowe w wysokości 1.393.518,32 zł oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie 96.827,93 zł. Natomiast na koniec drugiego kwartału 2014 r. strona posiadała już z tytułu należności krótkoterminowych kwotę 1.849.000 zł. Uwzględniając powyższe, a przede wszystkim znaczną skalę prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, posiadany majątek zarówno osobisty jak i majątek związany z prowadzoną działalnością gospodarczą należało stwierdzić, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.