I SA/Ol 681/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 22 października 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. G. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi B. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy uzupełnienia decyzji postanawia: 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika Wnioskiem z dnia 5 września 2010r., złożonym wraz ze skargą, skarżąca B. G., reprezentowana przez swojego brata M. L., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 570 zł. Dodatkowo oświadczyła, że otrzymuje zaliczki alimentacyjne w wysokości po 400 zł na dziecko oraz z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej "[...]" zasiłki rodzinne po 91 zł na dziecko. Razem jej dochód miesięczny wynosi 1552 zł. Skarżąca wskazała, iż nie posiada żadnego majątku. Nadto wyjaśniła, że posiada zaległości w opłatach za gaz i czynsz w kwocie około 4.000 zł. Argumentując wniosek wskazała, iż posiada na utrzymaniu dwie małoletnie córki, utrzymuje się z zatrudnienia, na którym od 1 kwietnia 2010r. dokonano zajęcia egzekucyjnego na rzecz alimentów dla jej dorosłej córki. Kwota jej wynagrodzenia po realizacji alimentów wynosi około 630 zł. Podniosła także, iż decyzją z dnia 28.11.2008r. Prezes ZUS umorzył jej zaległe składki. Ponadto decyzją z dnia 16.02.2010r. Naczelnik III US "[...]" umorzył jej zaległość podatkową za maj 2004r. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2002 r., Nr 153, poz 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zwolnienie B. G. od kosztów sądowych podyktowane jest przede wszystkim jej trudną sytuacją finansową, która jest głównym wyznacznikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania. Za taką oceną przemawia wysokość miesięcznych dochodów trzyosobowej rodziny, które wynoszą około 1.612 zł netto, brak majątku oraz zasobów finansowych oraz okoliczność, że z wynagrodzenia skarżącej prowadzona jest egzekucja. Trudną sytuację skarżącej potwierdza także zadłużenie z tytułu opłat za czynsz i gaz. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto również pod uwagę, że potrzeby bytowe skarżącej i jej córek pokrywane są częściowo ze środków publicznych. Uzasadnia to przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, którego koszty uczestnictwa w sprawie w imieniu skarżącej miałby ponieść budżet państwa, nie mieści się w pojęciu "niezbędnych kosztów postępowania", w szczególności w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji. Sąd decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie, musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, orzekający powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie Sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski) jak i charakter rozpatrywanej sprawy. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że sytuacja procesowa, w jakiej znalazła się skarżąca nie powoduje konieczności przyznania jej pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca i reprezentujący ją pełnomocnik dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia Sądu, w tej i jak wiadomo z urzędu rozpoznającemu wniosek, w wielu innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Treść pism wskazuje również, że skarżąca jak i pełnomocnik nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków, tym samym możliwym jest reprezentowanie skarżącej przez ustanowionego przez nią pełnomocnika - zwłaszcza w sprawie o nieskomplikowanym charakterze. Zauważenia wymaga też, że wnioskodawczyni w żaden sposób nie uzasadniła konieczności występowania w sprawie profesjonalnego pełnomocnika procesowego, a jego brak - odmiennie niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy jej prawa do sądu. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżąca jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. (postanowienie NSA z 24.06.2008 r. Sygn. akt I FZ 240/08, LEX nr 479128, postanowienie NSA z dnia 15.03.2010 r. sygn. akt II FZ 61/10, niepublikowane). Należy także podzielić pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Powyższy pogląd podzielił również NSA w postanowieniu z dnia 23.06.2009 r., sygn. akt I FZ 139/09 (orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl), w którym stwierdził m.in., że "nie do zaakceptowania byłby pogląd, że trudna sytuacja materialna, uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych, w każdej sprawie musi skutkować ustanowieniem dla Strony profesjonalnego pełnomocnika. To do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu spawy". Dlatego też, nawet potencjalne trudności związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, jego finansowanie ze środków publicznych i ich ograniczoną wysokość – nie mogą uzasadniać generowania po stronie Skarbu Państwa dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w oparciu o art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.