I SA/Ol 695/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. C. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata W skardze z dnia 24 września 2013r. B. C. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 11 października 2013r. skarżący został wezwany do przedłożenia wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Jednocześnie w piśmie tym poinformowano skarżącego, iż na podstawie art. 239 pkt 1 e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r, poz. 270), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a. strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wnioskiem z dnia 20 października 2013r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku PPF, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Utrzymuje się z renty w wysokości 640 zł. Żona skarżącego nie osiąga dochodów. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 140 m2 oraz budynku usługowo-biurowego w "[...]" jak wskazał do kapitalnego remontu. Innego majątku nie posiada. Wnioskodawca wskazał, iż od 2001r. ma ustanowioną z małżonką rozdzielność majątkową. Żona skarżącego jest właścicielką domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni około 1,5 ha. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż jest po operacji usunięcia guza z rdzenia kręgowego. Nie porusza się samodzielnie. Od 1997r jest na rencie inwalidzkiej. Wskazał, iż powstałe zaległości wobec ZUS powstały nie z jego winy, ponieważ w okresie ich powstania zachorował. Dodał również iż wszystkie wartościowe rzeczy sprzedał w celu uzyskania środków na życie. Nadmienił również iż z powodu inwalidztwa nie jest w stanie pracować. Wyjaśnił, iż posiada kredyt w Banku Spółdzielczym w "[...]" w wysokości 180.000 zł, którego zabezpieczeniem jest budynek w "[...]". Wskazał także, iż od trzech lat próbuje bezskutecznie sprzedać nieruchomości będące jego własnością. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż na mocy art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy, ustanowienie radcy prawnego (adwokata) na rzecz osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Stwierdzić należy iż, wykazane przez B. C. okoliczności nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącego. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Wskazać trzeba na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Dlatego też ocena możliwości finansowych wnioskodawcy oceniana jest z uwzględnieniem sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego jak i jego małżonki. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca i jego żona posiadają znaczny majątek nieruchomy, są bowiem właścicielami domu o powierzchni 200 m2, mieszkania o powierzchni 140m2, nieruchomości rolnej oraz budynku usługowo-biurowego. Wskazane nieruchomości nie służą jedynie zaspokojeniu własnych potrzeb mieszkaniowych. Mogą bowiem służyć uzyskiwaniu dodatkowych dochodów np. z tytułu najmu bądź dzierżawy, dodatkowo nieruchomość rolna może również przynosić dodatkowe korzyści z jej uprawy, niewykluczone jest również uzyskiwanie z tego tytułu płatności obszarowych. Biorąc pod uwagę majątek skarżącego i jego żony w postaci wyżej opisanych nieruchomości, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Dodatkowo argumentując odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 LEX nr 493568, w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należało, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy, pomimo uzyskiwania niewysokich dochodów z tytułu renty, nie jest na tyle zła, aby uzasadniała ustanowienie dla niego pełnomocnika ze środków publicznych. Wskazać również należy, iż intencją skarżącego było uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, o co zwracał się w skardze, a z których z mocy prawa jest zwolniony. Natomiast wniosek o ustanowienie adwokata zawarł dopiero po przesłaniu mu urzędowego formularza wniosku PPF. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.