I SA/Ol 700/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S., A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: wymiaru podatku od nieruchomości na 2011r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. J. S. i A. S. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości na 2011r., w której zawarli także wniosek o przyznanie im prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniami Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 18 grudnia 2013r. odmówiono skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy strona skarżąca w osobach J. S. i A. S. wezwana zastała do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w wysokości 400 zł, w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania doręczone zostały w dniu 20 stycznia 2014r.. W dniu 27 stycznia 2014r. wpłynął do sądu ponowny wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie ich od wpisu od skargi. W wyniku wykonania zarządzenia z dnia 31 stycznia 2014r. wezwano A. S. (dalej jako skarżący, wnioskodawca) do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci złożenia go na urzędowym formularzu. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2014r. odrzucono wniesioną skargę uwagi na brak uiszczenia wpisu sądowego w terminie. W dniu 12 lutego 2014r. do sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu złożonego wniosku podniesiono, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód 2.500 zł. Skarżący jest współwłaścicielem budynku gospodarczego. Dodatkowo wskazał, że konieczność spłaty kredytów uniemożliwia poniesienie kosztów wpisu sądowego. Zarządzeniem z dnia 14 lutego 2014r. wnioskodawca został wezwany w terminie 14 dni, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego. Wraz z pouczeniem, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Pomimo upływu terminu wnioskodawca nie złożył żadnych dodatkowych dokumentów źródłowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (vide: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niebubl.). To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić również należy, iż art. 255 p.p.s.a. stanowi podstawę do wezwania strony, a nie organów państwowych, czy też jakichkolwiek instytucji, do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych. Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że wnioskodawca nie dostarczył, pomimo wezwania, żadnych dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego. Wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności spłaty kredytów (których wysokości poza powołaniem się na nie nie wskazano) nie mogą automatycznie stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Dopiero analiza całokształtu sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy w powiązaniu ze wskazywanymi trudnościami finansowymi mogą stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie wszystkich tych okoliczności, co już wykazywano powyżej, spoczywa jednak na osobie wnioskującej o przyznanie jej prawa pomocy. Lakoniczne oświadczenia, oraz brak przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy i to pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego przez niego oświadczenia. To zaś powoduje, iż nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy wnioskodawca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy nie tylko we wnioskowanym przez niego zakresie, ale i ewentualnie w węższym zakresie. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niezależnie od tego zauważenia wymaga, że od daty wydania postanowienia z dnia 18 grudnia 2013r., którym także odmówiono przyznania prawa pomocy nie zaszły żadne istotne zmiany okoliczności. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.