I SA/Ol 719/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 14 września 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 719/18 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi E Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w W na decyzję Zarządu Województwa z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie zwrotu środków w ramach dofinansowania przyznanego na realizację projektu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2018r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, oddalił skargę E Sp. z o.o. z siedzibą w W., na decyzję Zarządu Województwa, z dnia "[...]" r., w przedmiocie zwrotu środków w ramach dofinasowania przyznanego na realizację projektu. Nie zgadzając się z wyrokiem tut. Sądu, Spółka wniosła skargę kasacyjną. Przy piśmie z dnia 17 maja 2018r. strona poinformowała, że postanowieniem z dnia "[...]"r., sygn. akt "[...]"Sąd Rejonowy ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużniczki E i wszczął postępowanie upadłościowe. Do pisma załączyła kopię postanowienia z dnia "[...]"r. Pismem z dnia 11 czerwca 2018 r., syndyk E na wezwanie tut. Sądu poinformował, że podtrzymuje wniesioną skargę kasacyjną Spółki. Następnie, w odpowiedzi na doręczone pełnomocnikowi skarżącej zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 4.900 zł, skarżąca przedłożyła wypełniony urzędowy formularz PPPr. z dnia 14.08.2018 r., w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku syndyk podał, że Spółka nie posiada środków w masie upadłości. W oświadczeniu o majątku i dochodach syndyk podał, że kapitał zakładowy spółki wynosi 3.236.000 zł. Wartość środków trwałych na dzień 31.12.2017 r. wynosiła 18.795 zł. W ostatnim roku obrotowym Spółka osiągnęła stratę w wysokości 2.362.758,48zł. Na dwóch rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku Spółka posiada łącznie kwotę 3.952,52 zł. Syndyk wyjaśnił, że Spółka nie uzyskuje przychodów. Brak jest środków w kasie. Na masę upadłości składają się: prawo wieczystego użytkowania gruntu działki o powierzchni 0,0537 ha położonej w "[...]", które w bilansie stanowi wartość środków trwałych w kwocie 18.795 zł, sprzęt komputerowy o wartości około 3.000 zł, prawo do znaku handlowego o wartości 1.000 zł, należności możliwe do wyegzekwowania lub sprzedania o nominale 48.223,48 zł oraz należności sporne, trudne do wyegzekwowania lub sprzedania o nominale 649.490 zł. Syndyk podkreślił, że przewidywane koszty postępowania upadłościowego to kwota 44.860,47 zł. Do wniosku załączył: kopię bilansu za okres od 31.12.2017 r. do 31.12.2017 r., spis należności w postępowaniu upadłościowym, spis inwentarza w postępowaniu upadłościowym oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres od 01.07.2018 r. do 31.07.2018 r. Postanowieniem dnia 14 września 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 719/17 Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał m.in., że wniosek syndyka nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ porównanie wymaganych aktualnie kosztów postępowania (wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 4.900 zł) z kwotą środków finansowych, którą dysponuje Spółka prowadzi do wniosku, iż udzielnie spółce prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych nie jest konieczne by spółka mogła dochodzić swoich praw przed sądem II instancji. Podkreślono, że w kasie w postaci gotówki syndyk posiadał na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kwotę ponad 3.900 zł. Nadto syndyk jest w posiadaniu masy upadłości, której wartość znacznie przekracza należne koszty sądowe. W opinii referendarza sądowego na tej podstawie nie można przyjąć, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Zdaniem referendarza sądowego optymalizacja kosztów postępowania upadłościowego nie może stanowić podstawy przemawiającej za uwzględnieniem złożonego wniosku. Tym bardziej, że Spółka korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, który reprezentuje go przed tut. Sądem, co oznacza, że nieuzasadnione byłoby stwierdzenie, że był w stanie ponieść dodatkowe koszty związane z zastępstwem prawnym, a jednocześnie nie mógł ponieść obligatoryjnych kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona skarżąca wniosła sprzeciw, w którym wskazała m.in., że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku syndyk dysponował kwotą 3.900 zł, natomiast wpis w niniejszej sprawie wynosi 4.900 zł. Za nieuzasadnione strona skarżąca uznała twierdzenie, iż wartość masy upadłości (przekraczająca należne koszty sądowe) uzasadnia odmowę zwolnienia od kosztów. Wskazać bowiem należy, iż likwidacja masy upadłości następuje w sposób uregulowany przepisami Prawa upadłościowego (pod nadzorem Sędziego komisarza) i nawet przy założeniu, iż syndyk winien dokonać zbycia części majątku upadłego celem sfinansowania opłaty sądowej należnej w przedmiotowym postępowaniu, to podkreślenia wymaga, iż powyższe może nastąpić dopiero po dokonaniu wyceny określonego składnika majątkowego oraz dokonaniu zbycia w formie przetargu (konkursu ofert) bądź z wolnej ręki (za zgodą Sędziego komisarza). Dokonanie w/w czynności nie było możliwe w przedmiotowej sprawie, albowiem od daty ogłoszenia upadłości upłynęło 5 miesięcy, w którym to okresie dokonano wstępnych czynności polegających na przejęciu dokumentacji Spółki, spisie majątku, jego zabezpieczeniu oraz weryfikacji wierzytelności upadłego. Podkreślono, że nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż w masie upadłości nie ma składników majątkowych, których zezwalałyby na ich szybkie zbycie za kwotę umożliwiającą pokrycie chociażby w części kosztów przedmiotowego postępowania. Z pewnością do takich składników majątkowych nie można zaliczyć prawa użytkowania wieczystego bądź wierzytelności, które w przypadku braku dobrowolnej zapłaty podlegają ściągnięciu w drodze postępowania sądowego i ewentualnie egzekucyjnego, co z obiektywnych przyczyn nie jest możliwe w terminie niespełna pół roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Rozstrzygnięcie wydane przez referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302) zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004r., sygn. akt FZ 463/04 - powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010r. sygn. akt I FSK 790/10, z dnia 30 września 2011r., sygn. akt II FZ 409/11). Zaznaczyć również należy, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, niebędących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08, LEX nr 479137). Dokonując analizy wniosku skarżącej, zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie wydane przez referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów. Nie ma podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego i postulowanego w sprzeciwie zwolnienia Spółki w całości od kosztów sądowych. Wartość wykazanego majątku wielokrotnie przekracza wysokość kosztów sądowych w sprawie niniejszej – na obecnym etapie postępowania koszty te ograniczają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej we wskazanej powyższej wysokości. Dodatkowo, wskazać należy, że spółka dysponuje możliwością uzyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie się wspólników do dopłat, których uchwalenie dopuszczalne jest także w okresie likwidacji spółki (art. 275 § 3 k.s.h.). Sąd podziela również pogląd, zgodnie z którym w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego podtrzymane zostało stanowisko, iż w świetle art. 246 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 10 i 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 ze zm.) wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego lub likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy; dopiero wykazanie - zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 p.p.s.a. - zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób nie budzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 21 stycznia 2015 r. w sprawie II FZ 1937/14, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym jak już wyżej wskazano ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów (por. postanowienie NSA z dnia 22/7/2014 r., sygn. akt I FZ 226/14, publ. LEX nr 1492476). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 16/1/2014 r., II GZ 792/13, publ. LEX nr 1452809). Nie powinna też traktować w sposób uprzywilejowany innych wydatków. W związku z powyższym Sąd nie jest w stanie samodzielnie rozstrzygnąć jawnej sprzeczności w zadeklarowanym i podtrzymywanym przez stronę stanie faktycznym, wskazaniach z zasygnalizowanego orzecznictwa – przy jednoczesnym poszanowaniu reguł racjonalnego myślenia i zasad doświadczenia życiowego oraz gospodarowania środkami ogółu obywateli i uznać, że Spółka nie jest w stanie definitywnie ponieść kosztów wpisu od skargi kasacyjnej we wskazanej wysokości, czyli mniejszej, niż ponoszone "inne" wydatki, czy w wysokości mniejszej, niż wartość posiadanego majątku. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.