I SA/Ol 79/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 19 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Z. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i radcy prawnego w sprawie ze skargi na zarządzenie Burmistrza Miasta z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie zatwierdzenia podziału środków finansowych na realizację zadań publicznych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 79/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę I. Z. na zarządzenie Burmistrza Miasta z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie zatwierdzenia podziału środków finansowych na realizację zadań publicznych. Wnioskiem z dnia 22 lutego 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu I.Z. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. Strona podała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z niepełnosprawnym synem, który "[...]" wymaga ciągłego leczenia i rehabilitacji. Wydatki na ten cel wynoszą ok. 500 zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada własnościowy lokal mieszkalny o pow. 47 m². Ponadto jest właścicielem samochodu osobowego "[...]". Uzyskuje dochody z emerytury w wysokości 1.545,72 zł i renty socjalnej syna w kwocie 504,04 zł. Na podstawie postanowienia sądu orzekającego separację małżeńską zobowiązany jest płacić na rzecz żony alimenty w wysokości 400 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 2 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przedstawione przez wnioskodawcę dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają podstawy do uznania, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych. W ocenie Sądu, skarżący jest w stanie ponieść koszty związane ze wniesieniem skargi kasacyjnej, tj. 100 zł tytułem wpisu sądowego oraz 240 zł za sporządzenie skargi kasacyjnej. Zadeklarowane dochody wynoszą bowiem 2.049,76 zł w stosunku miesięcznym. O statusie materialnym wnioskodawcy świadczy również fakt, że jest właścicielem samochodu osobowego "[...]". Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu złożonego przez I.Z. zażalenia, postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GZ 71/10, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał wniosek o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Z motywów postanowienia wynika, że w ocenie Sądu kasacyjnego, Sąd I instancji nie dokonał wystarczająco wnikliwej analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny. Rozstrzygnięcie zaś oparł wyłącznie na informacjach podanych przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności nie ustalono, jaki jest dochód na jedną osobę w rodzinie, czy kwota pozostała po odjęciu wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją syna byłaby w stanie zapewnić niezbędne utrzymanie, czy małżonka partycypuje w kosztach utrzymania syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie nie wziął także pod uwagę, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny. Ponadto, mając na względzie informację zawartą w zażaleniu, że w innej sprawie toczącej się w tym samym czasie rzeczywiście uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd I instancji nie zbadał, czy toczą się inne postępowania sądowe zainicjowane przez stronę. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznając ponownie wniosek Sąd I instancji powinien ustalić rzeczywisty stan majątkowy i możliwości finansowe wnioskodawcy. W tym celu powinien rozważyć wezwanie skarżącego do przedstawienia dodatkowego oświadczenia co do bieżących wydatków ponoszonych na utrzymanie jego i syna, oświadczenia w sprawie ponoszonych miesięcznie kosztów rehabilitacji i leczenia syna, a także do przedstawiania wyciągów z rachunku bankowego, rachunków za gaz, energię elektryczną oraz kosztów leczenia. W wykonaniu zarządzenia z dnia 22 czerwca 2010 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) przedłożenie dokumentów dotyczących stanu majątkowego skarżącego, potwierdzających następujące okoliczności powołane we wniosku i w zażaleniu z dnia 7 marca 2010 r., tj.: - wysokość uzyskiwanych dochodów przez wnioskodawcę i jego syna za ostatnie 6 miesięcy poprzez przedłożenie odpisów stosownych dokumentów; - rodzaj i wysokość miesięcznych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz wysokość miesięcznych wydatków na rehabilitację i leczenie syna wnioskodawcy poprzez przedłożenie dokumentów uwiarygodniających fakt ponoszenia konkretnych wydatków w wykazanej wysokości; - uiszczanie należności z tytułu obowiązku alimentacyjnego poprzez przedłożenie dowodów dokonywanych wpłat oraz kopii orzeczenia zasądzającego alimenty; - złożenie oświadczenia, czy małżonka strony partycypuje w kosztach utrzymania syna i w jakiej wysokości; - przedłożenie wykazu posiadanych przez wnioskodawcę i jego syna rachunków bankowych oraz wyciągów z tych rachunków z okresu ostatnich 3 miesięcy albo oświadczenia o braku rachunków bankowych. - złożenia oświadczenia o otrzymywaniu bądź nieotrzymywaniu świadczeń z pomocy społecznej; 2) wskazanie, czy strona skarżąca wnosi o ustanowienie adwokata czy radcy prawnego. W odpowiedzi wnioskodawca w piśmie z dnia 27 czerwca 2010 r. podał, że syn jest całkowicie ubezwłasnowolniony, nie posiada własnego rachunku bankowego, a jego renta wpływa na rachunek bankowy matki, która partycypuje w kosztach utrzymania syna w różnych wysokościach w zależności od posiadanych środków (200 – 300 zł). Strona wskazała rodzaj i wysokość średnich miesięcznych wydatków: opłaty mieszkaniowe – ok. 300 zł, opłaty za energię elektryczną i gaz – ok. 160 zł, opłaty za telewizję, Internet i telefony – ok. 140 zł, wyżywienie – ok. 700 zł, środki higieny – ok. 120 zł, lekarstwa – ok. 130 zł, odzież – ok. 100 zł, podręczniki i przybory szkolne – 50 zł, utrzymanie samochodu niezbędnego do przewozu syna – 300 zł. W ocenie strony, fakt ponoszenia wydatków potwierdzają przedłożone wyciągi z rachunków bankowych. Jednocześnie wnioskodawca poinformował, że część opłat ponoszona jest z rachunku bankowego żony, co do którego nie ma możliwości przedstawienia wyciągów. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej, jedynie co kwartał otrzymuje zapomogi socjalne z Wojskowego Biura Emerytalnego. Do pisma skarżący dołączył kopie decyzji o przyznaniu emerytury oraz renty syna, wyciągi z rachunków bankowych oraz kopię orzeczenia sądowego o orzeczeniu separacji i zasądzeniu kwoty 400 zł tytułem alimentów na rzecz małżonki wnioskodawcy. Jednocześnie strona oświadczyła, że nie przedstawi dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na leczenie i rehabilitację syna, ponieważ ich nie posiada z uwagi na brak prawnego nakazu zbierania takich dokumentów. Ponadto wnioskodawca zaznaczył, że wnosił o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata, a nie jak wskazuje Sąd o ustanowienie obu pełnomocników jednocześnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 2 powołanego przepisu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że zasada prawa do sądu nie może być interpretowana w ten sposób, że na państwo mają być przerzucane wszelkie koszty postępowania sądowego. Sąd pragnie podnieść, iż w procesie decyzyjnym dotyczącym zwalniania z kosztów sądowych, istotnym jest również to, że opłaty sądowe są dochodami budżetu państwa. W takiej sytuacji przyznane sądowi prawo do zwalniania z kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać z mocy prawa przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności powinno się ono sprowadzać do przypadków, w których aktualnie zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Na podstawie zebranego w aktach materiału dowodowego, Sąd uznał, że przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania. Za takim wnioskiem przemawia w szczególności wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów, tj. wynikająca z kopii decyzji o ustaleniu emerytury i renty socjalnej łączna kwota 2.140,66 zł. Zauważyć również należy, że strona otrzymuje co kwartał zapomogę socjalną z Wojskowego Biura Emerytalnego, której wysokości nie podała. Według wyciągu rachunku bankowego nr "[...]" świadczenie socjalne wypłacone w dniu 28 maja 2010 r. wynosiło 500 zł. Z kolei, jak wynika z pisma strony z dnia 27 czerwca 2010 r., łączna kwota wydatków ponoszonych przez stronę na utrzymanie gospodarstwa domowego (opłaty mieszkaniowe, opłaty za energię elektryczną, gaz, telewizję, telefony i internet, wyżywienie, środki higieny, lekarstwa, odzież, podręczniki i przybory szkolne oraz utrzymanie samochodu) wynoszą łącznie ok. 2.000 zł w stosunku miesięcznym. Dodatkowo z tytułu obowiązku alimentacyjnego wobec małżonki strona ponosi kwotę 400 zł miesięcznie, co czyni uprawnionym wniosek, iż strona ponosi wydatki w wysokości ok. 2.400 zł, tj. przekraczającej uzyskiwane przez nią dochody. Ponadto zauważyć należy, że w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 22 lutego 2010 r. skarżący podał, że wydatki związane z rehabilitacją i leczeniem syna wynoszą ok. 500 zł miesięcznie. Zadeklarowane przez stronę wydatki przewyższają zatem dochód rodziny, nawet jeśli uwzględni się okresowe otrzymywanie świadczeń socjalnych. Powyższe budziło uzasadnione wątpliwości, zatem pismem z dnia 23 czerwca 2010 r. wezwano stronę do przedłożenia dokumentów potwierdzających m.in. wysokość ponoszonych wydatków. Powyższe działanie Sądu odpowiadało wyrażonym w wydanym w niniejszej sprawie postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazaniom co do dalszego postępowania, które obejmowały m.in. rozważenie przez Sąd I instancji wezwania skarżącego do przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego, rachunków za gaz, energię elektryczną oraz kosztów leczenia. Jednakże pomimo wezwania Sądu skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków. Ponadto w odniesieniu do wydatków na leczenie i rehabilitację niepełnosprawnego syna, wnioskodawca oświadczył, że nie posiada odpowiednich dokumentów, gdyż prawo nie nakazuje ich zbierania. Zaś wezwanie Sądu w tym zakresie skarżący uznał za przekroczenie uprawnień i próbę nadmiernego ingerowania w jego życie osobiste. Ustosunkowując się do powyższej kwestii, wskazać należy, że według przytoczonej na wstępie rozważań regulacji art. 246 1 pkt 1 p.p.s.a. to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oceniając zatem sytuację majątkową i finansową wnioskodawcy jedynie na podstawie złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia, treści zażalenia z dnia 7 marca 2010 r. oraz pisma z dnia 27 czerwca 2010 r., należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Oświadczenie to, wobec nieprzedłożenia potwierdzających jego treść dokumentów źródłowych, do których przedstawienia skarżący został zobligowany, nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż nie jest on w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych czy też kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Uznać zatem należy, iż skoro powołane przez stronę okoliczności dotyczące ponoszonych przez stronę miesięcznych wydatków nie zostały udokumentowane i tym samym uprawdopodobnione, dokonanie przez Sąd oceny stanu rzeczywistego i obecnych możliwości płatniczych strony, jest w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, niemożliwe. Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest natomiast w tym postępowaniu zadaniem Sądu. Jak wskazywano już w dotychczasowym orzecznictwie to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX nr 220289). Odnosząc się do kolejnej z akcentowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 22 kwietnia 2010 r. kwestii, wskazać należy, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie jest jednym z wielu postępowań zainicjowanych przez stronę przed tutejszym Sądem ("[...]"akt). Jednakże, w ocenie Sądu, nie znajduje uzasadnienia argumentacja skarżącego, że niemożność poniesienia kosztów wiąże się z ilością zainicjowanych przez niego postępowań w sytuacji, gdy skarga wniesiona w niniejszej sprawie, jak i w pozostałych sprawach, dotyczą w głównej mierze spraw z zakresu informacji publicznej lub aktów organów Miasta, przy czym nie dotyczą one bezpośrednio interesu prawnego skarżącego. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniach w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy wydanych na wniosek skarżącego w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 160//10, II SA/Ol 165/10, II SA/Ol 425/10, II SAB/Ol 14/10, II SAB/Ol 15/10, II SAB/Ol 19/10, II SO/Ol 5/10, wniesione przez stronę skargi dotyczyły np. żądania udzielenia informacji w przedmiocie wykazu rachunków jeszcze nie opłaconych, a związanych z budową "[...]" oraz obchodów "[...]", uchwały zmieniającej Statut Miasta w zakresie insygniów, które Burmistrz Miasta i Przewodniczący Rady Miejskiej mogą nosić w trakcie wykonywania funkcji, scedowania na Burmistrza prawa do określenia zasad używania herbu i barw miasta, komisji stałych i komisji rewizyjnej, dokumentowania przebiegu sesji Rady, toku prac nad uchwałami oraz tworzenia klubów radnych, itp. Sąd wziął również pod uwagę, że postanowieniami z dnia 29 kwietnia 2010, sygn. akt II SA/Ol 11/10, z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 86/10 oraz z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 256/10, przyznano wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym Jednakże, zdaniem Sądu, okoliczność przyznania prawa pomocy w innej sprawie nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając wniesione przez stronę zażalenia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający indywidualną sprawę rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (postanowienia z 11 czerwca 2010 r. sygn. akt: I OZ 416/10, I OZ 418/10, I OZ 419/10, I OZ 420/10). Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 15 czerwca 2010 r. (sygn. akt: I OZ 421/10, I OZ 422/10, I OZ 423/10, I OZ 424/10) uznał, że strona jest w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania zważywszy na fakt, że jest w stanie ponosić koszty wnoszonych przez siebie licznych skarg, wniosków i zażaleń (w latach 2008 – 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wpłynęło 82 skarg/wniosków złożonych przez I.Z.) mimo, że jak podał skarżący, utrzymuje się z niskiego dochodu. Okoliczność ta, zdaniem Sądu II instancji wskazywała, że składane przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie majątkowym nie odzwierciedlały jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Reasumując, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w przypadkach szczególnych. Obowiązek wykazania podstaw faktycznych do przyznania tego prawa spoczywa zaś, w świetle art. 255 p.p.s.a., na stronie. Niedopełnienie przez stronę tego obowiązku powoduje, iż ocena stanu rzeczywistego i obecnych możliwości płatniczych strony jest niemożliwa i w konsekwencji skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.