I SA/Ol 796/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 796/10, odmawiającego przyznania skarżącemu Z.K. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej z dnia 1 grudnia 2010 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema pełnoletnimi córkami – N. i M. Uzyskuje dochód z tytułu okresowej renty strukturalnej w wysokości 2.684 zł miesięcznie, żona otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 720 zł, zaś córki nie osiągają dochodów. Posiada dożywotnie prawo użytkowania domu o pow. 100 m², który wymaga kapitalnego remontu. Wskazując na wysokość ponoszonych wydatków, podał, że miesięczne koszty utrzymania córki studiującej w W. N. wynoszą 2.200 zł. Na koszty te składa się opłata za czesne w wysokości 6.500 zł rocznie, opłata za wynajem mieszkania, opłaty za media, wydatki na pomoce naukowe oraz koszty dojazdów. Pozostałą kwotę dochodu w wysokości (1.200 zł) skarżący przeznacza na spłatę rat kredytów bankowych (S. N. – 350 zł miesięcznie oraz Banku A. w N. – 150 zł). Nadto ponosi miesięcznie opłaty za wodę w wysokości 100 zł oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w KRUS w wysokości 70 zł. Natomiast żona wnioskodawcy ponosi koszty spłaty rat kredytu zaciągniętego w S. w N. w wysokości 230 zł, odsetek od limitu kredytowego w wysokości powyżej 30 zł miesięcznie oraz wydatki na zakup lekarstw w kwocie powyżej 50 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, iż po opłaceniu wszystkich wydatków na utrzymanie rodziny pozostaje mu kwota 220 zł miesięcznie. Z uwagi na powyższe, stwierdził, że odmowa przyznania prawa pomocy oznaczałaby brak możliwości dochodzenia swych praw przed sądem. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie uiścić kosztów procesu oraz ustanowienia pełnomocnika we własnym zakresie. W dniu 8 lutego 2011 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego skarżącego, w tym: osiąganych aktualnie miesięcznych dochodów z tytułu renty strukturalnej i inwalidzkiej, wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W piśmie z dnia 16 lutego 2011 r. skarżący podniósł m.in., że nie jest upoważniony do ujawnienia i przetwarzania bez zgody małżonki jej danych osobowych. Jak podał, okoliczności dotyczące stanu majątkowego opisane zostały w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił Z.K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący na wezwanie nie przedłożył żądanych dokumentów, nie dołożył należytej staranności w ich dostarczeniu, tym bardziej, że przedstawił wybiórczo swoją sytuację materialną i rodzinną. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na powyższe rozstrzygnięcie, postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 131/11, oddalił je jako nieuzasadnione. W związku z prawomocną odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 czerwca 2011 r., sygn. akt II FZ 270/11 zażalenia skarżącego na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu, wpis został uiszczony. Wyrokiem z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 796/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę skarżącego. W dniu 18 kwietnia 2012 r. skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z oświadczenia złożonego we wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z dwiema córkami – I. i M. Uzyskuje dochód z tytułu renty strukturalnej w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Posiada dożywotnie prawo użytkowania 60 – letniego domu. Wskazując na wysokość ponoszonych wydatków, podał, że na utrzymania niepracującej córki I. mieszkającej w W. przekazuje 2.000 zł. Na koszty te składa się opłata za wynajem mieszkania (1.500 zł) oraz opłaty za media. Ponadto skarżący spłaca raty kredytów bankowych w wysokości 420 zł i 350 zł. Podkreślił, że na wyżywienie nie wystarcza mu dochodów, a w opłatach za gaz, światło i wodę pomaga mu syn. Dodał, że żona prowadzi oddzielne gospodarstwo. Stwierdził, że przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym potrzebuje do sporządzenia i opłacenia skargi kasacyjnej. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz.270) – dalej powoływana jako p.p.s.a., skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku i uprawdopodobnienia powołanych w nim okoliczności odnośnie aktualnej sytuacji i stanu majątkowego wnioskodawcy poprzez przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących: uzyskiwanych dochodów z tytułu renty strukturalnej, ponoszonych wydatków na bieżące utrzymanie (rachunków za opał, energię elektryczną, wodę), oświadczenia członków najbliższej rodziny o ponoszonych przez wnioskodawcę kosztach utrzymania córek oraz otrzymywanych przez niego świadczeniach w ramach pomocy od syna i posiadającej odrębne gospodarstwo żony, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, potwierdzających w szczególności dokonywanie spłat kredytów i innych zadłużeń , a także aktualny stan rachunków oraz dokumentów odnośnie ewentualnych świadczeń otrzymywanych z pomocy społecznej. W odpowiedzi na powyższe w piśmie z dnia 9 lipca 2012 r. skarżący nie zgodził się z wezwaniem Sądu i oświadczył, iż wezwanie Sądu jest "skandaliczne i nie mieści się w granicach prawa". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 165 p.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 p.p.s.a., powinna jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy, która to zmiana powinna zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli w sprawie tej, po 28 lutego 2011 r.; powinna ona dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Podkreślić w tym miejscu należy, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. To samo odnosi się – tym bardziej – do ponownego wniosku o prawo pomocy. Sąd pragnie zaznaczyć, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Strona skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających obecną (podkreślenie Sądu) sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżący utrudnił dokonanie pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, stwierdzić natomiast należy, że brak przedłożenia żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy, rodzi wątpliwości co do rzetelności złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe oświadczenie nie może stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Wobec nieprzedłożenia żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie jest bowiem możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy wnioskodawca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy nie tylko we wnioskowanym przez niego, ale i w ewentualnie węższym, zakresie. Brak przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w zakresie dotyczącym sytuacji majątkowej, a także pozostających do dyspozycji środków pieniężnych i ponoszonych wydatków oraz wyciągów z rachunków bankowych, nie pozwala ustalić, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja materialna wnioskodawcy oraz, czy rzeczywiście wnioskodawca nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Na podstawie złożonych oświadczeń Sąd stwierdza, że nie zachodzą przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Skarżący w dalszym ciągu uchyla się od wykazania rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W tych warunkach, uznając, iż skarżący nie przedkładając żadnych (podkreślenie Sądu) dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej nie wykazał, że - po wydaniu prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy - jego sytuacja majątkowa uległa istotnej zmianie w stosunku do tej, jaka była przedmiotem oceny zawartej w tymże postanowieniu z dnia 28 lutego 2011 r., stwierdzić należało, iż nie zachodzą określone w art. 165 p.p.s.a. przesłanki konieczne dla dokonania zmiany prawomocnego postanowienia w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne, Sąd - działając na podstawie przepisu art. 165 p.p.s.a. w związku z przepisami art. 246 §1 pkt 1 i art. 245 § 2 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.