I SA/Ol 84/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej wspólnika spółki cywilnej za zaległości podatkowe spółki postanawia: 1) zwolnić skarżącego od wpisu sądowego ponad kwotę 250 zł 2) odmówić ustanowienia radcy prawnego lub adwokata Wnioskiem z dnia 4 marca 2010r. skarżący M. Ł. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł oraz o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomego oraz środków finansowych. W okresie od 03.01.2007r. do 10.07.2008r przebywał w Areszcie Śledczym w "[...]". Po opuszczeniu aresztu nie podjął żadnej pracy, nie jest również zarejestrowany jako bezrobotny i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący pozostaje na utrzymaniu matki, z którą jednakże nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Utrzymuje się z prac dorywczych i sezonowych. Wyrokiem Sądu zostały mu zasądzone alimenty na córkę P. w wysokości 450 zł. Od trzech miesięcy zalega z zapłatą tych alimentów. Do złożonego wniosku skarżący załączył oświadczenie byłej żony A. Ł. o zaleganiu z płatnością alimentów od 5 miesięcy oraz o skierowaniu sprawy do postępowania administracyjnego w przypadku nieuregulowania zaległości. Załączone zostało również oświadczenie matki I. Ł. w przedmiocie pozostawania syna na jej utrzymaniu i nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 16.03.2010r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w postaci: – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów skarżącego z tytułu wykonywanych prac dorywczych i sezonowych, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanych przez skarżącego nieruchomościach (podania ich rodzaju i powierzchni), ruchomościach powyżej 3.000 euro oraz o posiadanych przez niego zasobach pieniężnych (oszczędnościach, papierach wartościowych) - w okresie od 01.01.2007r do 04.03.2010r. - w przypadku zbycia ewentualnego majątku określenia formy zbycia ( darowizna, sprzedaż itp.) podania daty zbycia, w przypadku sprzedaży podania kwoty uzyskanej z tego tytułu oraz jej przeznaczenia, – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący posiada rachunki bankowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedstawienia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (wrzesień – grudzień 2009r., styczeń- luty 2010r), – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto (na rękę ) matki skarżącego I. Ł. (na której utrzymaniu skarżący pozostaje) ze wskazaniem źródeł, z których dochody te są uzyskiwane, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie zestawienia miesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, ewentualne raty pożyczek, kredytów, itp.), – wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o stanie majątkowym matki ( nieruchomości – mieszkanie, dom, nieruchomości rolne, inne nieruchomości, podania ich powierzchni i położenia, ruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości większej niż 3000 euro, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń ( zasiłków, dodatków), - oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone. W wykonaniu wezwania wnioskodawca wskazał, iż z tytułu prac dorywczych i sezonowych uzyskuje średniomiesięczny dochód w kwocie około 500-700 zł. Wyjaśnił, iż w okresie od 01.01.2007r. do 04.03.2010r. nie posiadał nieruchomości, ruchomości czy też środków pieniężnych. Dodał, iż posiada 5 udziałów o wartości nominalnej 2.500 zł za każdy udział w kapitale zakładowym Spółki A, które to są przedmiotem egzekucji Urzędu Skarbowego. Jest także współwłaścicielem na zasadzie współwłasności łącznej 6.202 udziałów w kapitale zakładowym powyższej spółki, które również są przedmiotem egzekucji Urzędu Skarbowego. Nie posiadał w wykazanym wcześniej okresie oraz nie posiada obecnie żadnych rachunków bankowych. Wyjaśnił, iż emerytura matki wynosi 1293,47 zł miesięcznie, na tę okoliczność przedłożył odcinek emerytury za miesiąc marzec 2010r. ( k. 25). Dodał, iż nie posiada wiedzy odnośnie kosztów utrzymania prowadzenia gospodarstwa domowego przez matkę, nie posiada wiedzy odnośnie stanu majątkowego matki poza wysokością otrzymywanej emerytury. Wskazał, iż nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, nie posiada polis ubezpieczeniowych. Ponownie podniósł, iż jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz córki, z którego to zobowiązania stara się wywiązywać w miarę możliwości. W załączeniu przedłożył odpis wyroku Sądu Okręgowego z dnia 7 maja 2003r orzekającego rozwód pomiędzy małżonkami oraz zasądzający alimenty w wysokości 450 zł na rzecz córki (k. 24). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto pod uwagę, iż wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu swojej matki, która uzyskuje stały i regularny dochód z tytułu emerytury w wysokości 1293,47 zł miesięcznie. Dodatkowo sam uzyskuje również dochody z tytułu prac dorywczych i sezonowych w wysokości 500-700 zł. W przedstawionych okolicznościach faktycznych uznano, iż pozostający na utrzymaniu matki wnioskodawca, uzyskujący miesięczne dochody w wysokości 500-700 zł, będzie w stanie uiścić koszty sądowe w wysokości 250 zł tj. połowę wymaganego na chwilę obecną wpisu. Uwzględniono przy tym obciążające go zobowiązanie z tytułu obowiązku alimentacyjnego w wysokości 450 zł. Stanowisko powyższe znajduje uzasadnienie w okolicznościach niniejszej sprawy, tj. sytuacji w jakiej znajduje się skarżący, który od trzech lat nie pracuje pozostając na utrzymaniu matki, nie stoi ono również w sprzeczności z wynikającym z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązkiem wzajemnego wspierania się rodziców i dzieci. Dodatkowo podkreślić należy, iż skarżący również uzyskuje comiesięczne dochody w wysokości jak wyżej, które pozwolą mu - po uregulowaniu alimentów - na uiszczenie kosztów sądowych w wysokości 250 zł. Zauważyć również należy, iż wnioskodawca nie wykazał, aby ponosił jakiekolwiek koszty własnego utrzymania, tym samym uzyskany dochód z prac dorywczych pozostaje do wyłącznej jego dyspozycji. Nie jest co prawda obowiązkiem skarżącego zarejestrowanie się w odpowiednim urzędzie pracy, jednakże w ocenie rozpoznającego wniosek, w sytuacji pozostawania od dwóch lat bez pracy należy wykorzystywać każdą szansę w celu podjęcia zatrudnienia także tę, którą oferują odpowiednie instytucje państwowe, mające na celu wspomaganie osób bezrobotnych. W świetle przedstawionych okoliczności nie bez znaczenia – dla oceny całokształtu sytuacji materialnej wnioskodawcy jest również fakt, nie korzystania z jakiejkolwiek pomocy (rzeczowej czy finansowej) odpowiednich placówek pomocy społecznej. Odnośnie odmowy ustanowienia skarżącemu zawodowego pełnomocnika należy zauważyć, iż w grudniu ubiegłego roku wnioskodawca, w takiej samej sytuacji finansowej tj. pozostając na utrzymaniu matki oraz częściowo utrzymując się z prac dorywczych, był w stanie ustanowić dla siebie na etapie odwołania od decyzji organu I instancji zawodowego pełnomocnika. Dlatego też zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczania części kosztów sądowych umożliwiono mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. W ocenie rozpoznającego wniosek przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uprawniają do stwierdzenia, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a., że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uznano bowiem, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnej ich wysokości. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku poniesienia całości kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Dodatkowo argumentując odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z 20.06.2008 r. Sygn. akt II OZ 625/08 (LEX nr 493568), w którym Sąd stwierdził, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. Powyższy pogląd podzielił również NSA w postanowieniu z dnia 23.06.2009 r., sygn. akt I FZ 139/09, w którym stwierdził m.in., że " to do sądu badającego okoliczności sprawy, kierującego się doświadczeniem życiowym oraz zasadami logiki, należy ocena całokształtu spawy". Uznano zatem, iż sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w części tj. w wysokości 250 zł odmówiono natomiast ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jego sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.