I SA/Ol 865/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. W. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 865/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O.- obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia "[...]", Nr "[....]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za okres od lutego 2012r. do grudnia 2013r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego. WSA/post.1 – sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. W. (dalej jako: skarżący, wnioskodawca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. – obecnie Dyrektora Administracji Skarbowej w O. z dnia "[...]", w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od lutego 2012 r. do grudnia 2013 r. Skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1.066 zł oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. Z oświadczenia wnioskodawcy złożonego na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z czworgiem dzieci w wieku 23 lata, 20 lat, 16 lat oraz 10 lat. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 130 m2 (szacunkowa wartość 110.000 zł), nieruchomości rolnej o powierzchni 7 ha, stodoły o powierzchni 200 m2 i pomieszczeń gospodarczych o powierzchni 60 m2. Ponadto jest właścicielem samochodów: "[...]" o wartości około 12.000 zł oraz "[...]" o wartości około 10.000 zł, zabezpieczonych przez Urząd Skarbowy. Rubryka dotycząca dochodów nie została wypełniona. Skarżący wskazał, iż uczniowie pozostają na utrzymaniu rodziny. Wydatki związane z utrzymaniem własnym i dzieci określił na kwotę 4.180 zł. Skarżący podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, gdyż wskutek działania Urzędu Skarbowego został pozbawiony środków do życia. Zabezpieczono jego samochody, ściągnięto należności od współpracujących z nim firm na kwotę ponad 100.000 zł. Z firmy prężnej i rozwijającej się stał się firmą, z którą nikt nie chce podjąć współpracy. Zostały zerwane umowy i negocjacje, a on sam popadł w długi. Wskazał, iż otrzymuje pomoc finansową od rodziców na bieżące wydatki rodziny w wysokości około 500 zł. Podniósł, iż jest w trakcie rozwodu, a od 2003r. małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej. Dodał, iż posiada zaległości wobec ZUS na kwotę przekraczającą 110.000 zł, został wpisany do ksiąg wieczystych jako dłużnik niewypłacalny. Podał, iż dopłaty obszarowe z tytułu posiadanej nieruchomości rolnej w całości pobiera jego żona. Nie zna wysokości tych dopłat, nie ma możliwości wsparcia ze strony małżonki. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego, wnioskodawca wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej i finansowej jego oraz w przypadku pozostawania w związku małżeńskim, jego żony, pełnoletnich dzieci W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż oboje z żoną proporcjonalnie ponoszą koszty utrzymania dzieci, które zgodnie z ustaleniami częściowo przebywają u skarżącego (minimum trzy weekendy w miesiącu). Syn C. studiuje i otrzymuje zasiłek socjalny w wysokości 729 zł miesięcznie, syn S. przebywa poza granicami kraju, gdzie prowadzi działalność gospodarczą, skarżący nie wie jakie uzyskuje dochody, pozostałe dzieci nie uzyskują dochodów i nie posiadają majątku. Córka K. przebywa w internacie, skarżący ponosi jej koszty utrzymania oraz nauki. Wnioskodawca wskazał, iż głównym źródłem jego utrzymania są dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, w ostatnim czasie z uwagi na brak pracy i dochodów wspierają go finansowo rodzice. Oświadczył, iż rodzice są emerytami i osobami schorowanymi - nie zna wysokości ich emerytur. Wskazał, iż w związku z brakiem wpłat z jego strony i zerwaniem umowy otrzymał zwrot ubezpieczenia z firmy A. w wysokości 6.400 zł. Dodał, że nie posiada statusu osoby bezrobotnej ponieważ nadal prowadzi działalność gospodarczą, obecnie oczekuje na miesiące wiosenne z nadzieją na nowe zlecenia. W okresie ostatnich sześciu miesięcy nie występował o przyznanie jakichkolwiek zasiłków z pomocy społecznej. Wskazał, iż majątek jaki posiada z żoną to gospodarstwo rolne o powierzchni 7,5 ha wraz z zabudowaniami o wartości około 200.000 zł. Podał, że w ostatnich latach nic nie zostało zbyte, ponadto posiada dwa busy zajęte w ramach postępowania egzekucyjnego. Nie posiada ruchomości o wartości powyżej 5.000 zł. Nie ma wiedzy czy żona posiada taki majątek ponieważ od dwóch lat zamieszkuje z konkubentem i nie utrzymują kontaktów. Działalność agroturystyczna nie jest prowadzona od około 3 lat. Do złożonych wyjaśnień przedłożono kopię zawiadomienia z SO w E. dotyczącego prowadzonej sprawy rozwodowej wraz z kopią opinii w sprawie rozwodowej (k. 213-224), wyciąg z rachunku bankowego syna C. W. (k. 225-243), wyciąg z rachunku bankowego córki K. W. (k. 244), kopię PIT -36 za rok 2017 oraz PIT/B (k. 245-253), kopię podsumowania księgi przychodów i rozchodów za styczeń – grudzień 2018r. (k. 254), kopię deklaracji VAT -7 za styczeń 2018r oraz luty 2018r. (k. 255-258), wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres od 01.10.2017r. do 31.10.2017r., od 01.12.2017r. do 31.12.2017r., od 01.01.2018r. do 31.01.2018r., oraz od 01.02.2018r. do 28.02.2018r. (k. 259-271). Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2018 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna pomimo dodatkowego wezwania do uzupełnienia danych, nie została wyjaśniona w sposób wyczerpujący, nie zostały bowiem przedstawione wszystkie informacje, do których przedłożenia wnioskodawca został zobowiązany. W szczególności, skarżący w sposób wybiorczy przedstawił wyciągi z rachunków bankowych oraz nie przedstawił kopii deklaracji VAT-7 za grudzień 2017 r. Ponadto, pomimo braku pełnego i czytelnego wyjaśnienia sytuacji materialnej uznano, że sytuacja materialna, finansowa i rodzinna wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała pomoc Skarbu Państwa w poniesieniu za skarżącego kosztów niniejszego postępowania sądowego w postaci kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Skarżący złożył sprzeciw od opisanego postanowienia, dołączając przy tym wyciąg z konta bankowego za okres od 01.11.2017 r. do 30.11.2017 r. oraz deklarację VAT-7 za grudzień 2017r. W sprzeciwie, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem, że przedstawione przez niego dochody oraz wydatki nasuwają wątpliwości. Podkreślił, że dołożył należytej staranności przy wykazaniu swojej sytuacji materialnej, gdyż przedłożył w załącznikach do pisma uzupełniającego wszystkie wymagane dokumenty. Jego zdaniem, zostały one zagubione przez pracowników Sądu. Sąd nie wskazał przy tym jakich konkretnie informacji nie podał bądź czego nie wyjaśnił. Jego zdaniem, stanowisko Sądu jest zbyt ogólne aby można było podnieść merytoryczne zarzuty. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, że mając na utrzymaniu dzieci, będąc zadłużonym na setki tysięcy złotych oraz pozostając jako dorosły człowiek częściowo na utrzymaniu schorowanych rodziców, posiada możliwości finansowe do opłacenia kosztów postępowania i pełnomocnika. Podkreślił, że ma na utrzymaniu dwójkę niepracujących, dorosłych dzieci. Odnosząc się do kwestii przychodu skarżący podkreślił, że nie jest to kwota "czystego" zarobku, bowiem z kwoty tej zobligowany był do opłacenia składek ZUS, pracowników i pokrycia kosztów związanych z wykonaniem pracy. Zaznaczył, że po podzieleniu rocznego dochodu przez ilość miesięcy wychodzi, że skarżący uzyskał średnio 3.500 zł miesięcznie, tymczasem koszty utrzymania jego rodziny przekraczają kwotę 4.000 zł. Skarżący nie mógł również przewidzieć konieczności pokrycia kosztów postępowania odwoławczego, gdyż dopiero z końcem roku tj. w grudniu 2017 r. Sąd oddalił skargę, natomiast koszty prowadzenia działalności ponosił przez wszystkie 12 miesięcy. Podkreślił również, że jako współwłaściciel nie posiada wyłącznego uprawnienia do rozporządzania gruntem oraz domem i z uwagi na sprzeciw swojej żony nie posiada możliwości zarobkowania z przedmiotowego majątku, a tym bardziej jego sprzedaży. Ponadto Sąd nie odniósł się do kwestii, że skarżący posiada zaległości na łączną kwotę przekraczającą 110 tys. zł. i jednocześnie został dopisany jako dłużnik niewypłacalny i wpisany do ksiąg wieczystych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: "p.p.s.a."), m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 tegoż przepisu). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co wniósł w niniejszej sprawie skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). Brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku jakichkolwiek środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Analizując dane zawarte w formularzu oraz uwzględniając informacje zawarte w sprzeciwie, Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie zachodzi podstawa do zmiany postanowienia z dnia 11 kwietnia 2018 r. odmawiającego skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że znajduje się on w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmujący ustanowienie doradcy podatkowego. W ocenie Sądu, skarżący nie będzie w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem doradcy podatkowego, celem reprezentowania i należytego zabezpieczenia jego praw w przedmiotowej sprawie (na obecnym etapie skarżący jest uprawniony do złożenia skargi kasacyjnej od wydanego wyroku, a zatem środka zaskarżenia, który obarczony jest przymusem adwokacko-radcowskim). Wobec wyjaśnienia w sprzeciwie jego sytuacji materialnej (w tym załączenia wyciągu z konta za listopad 2017r. oraz deklaracji VAT-7 za grudzień 2017r.) brak jest przesłanek do stwierdzenia po stronie wnioskodawcy możliwości partycypowania w kosztach ustanowienia doradcy podatkowego. Jednocześnie Sąd miał na uwadze fakt, że sytuacja materialna, finansowa i rodzinna wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała pomoc Skarbu Państwa w poniesieniu za skarżącego kosztów niniejszego postępowania sądowego w postaci kosztów sądowych. Wbrew twierdzeniom skarżącego, wnioskodawca nie jest osobą na tyle ubogą, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie ponoszenia za niego kosztów postępowania sądowego. Podkreślić należy, że wnioskodawca posiada majątek nieruchomy, który zarówno zaspokaja jego potrzeby mieszkaniowe, jak również może przynosić potencjalne pożytki. Jest współwłaścicielem domu o powierzchni 130 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 7,5 ha. Biorąc zatem pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 1113/14, I OZ 982/14, postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2016r., sygn. akt I OZ 680/16 publ. CBOSA). Sąd uwzględnił również okoliczność, że skarżący nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym i w ubiegłym roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnął dochód - zgodnie z przedłożonym zeznaniem podatkowym w 2017 r. dochód ten wyniósł 42.098,04 zł, a przychód kształtował się na poziomie 102.683,01 zł. Zauważyć należy, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Odnosząc się do argumentów skarżącego zawartych w sprzeciwie należy podkreślić, że jest kwestią wyboru, czy podmioty gospodarcze przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym, jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym, nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14, postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, publ. CBOSA). Podnieść przy tym należy, że prowadzenie działalności gospodarczej z reguły wiąże się z brakiem stałych i regularnych dochodów, charakteryzuje się również uzyskiwaniem dochodów o zróżnicowanej wysokości w różnych okresach roku. Powyższe nie stanowi jednakże automatycznej podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie. Nie wskazuje bowiem na brak możliwości poniesienia kosztów sądowych, a jedynie na czasowe trudności finansowe związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jak sam skarżący podkreślił, mimo że obecnie dochody z prowadzonej działalności gospodarczej zmalały, to jednakże oczekuje na sezon wiosenny i nowe zlecenia. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący wraz z żoną ponosi koszty utrzymania swoich dzieci, proporcjonalnie do czasu w jakim u niego przebywają. Jak oświadczył wnioskodawca, synowie: M. i M. przebywają u wnioskodawcy minimum trzy weekendy w miesiącu, ponadto naprzemiennie święta, miesiąc wakacji i 2 tygodnie ferii. Ponadto syn C. otrzymuje zasiłek socjalny w wysokości 729 zł, zaś syn S. w większości utrzymuje się samodzielnie. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględnił również okoliczność, że w kosztach utrzymania wspierają skarżącego rodzice. Odnosząc się z kolei do zarzutu braku odniesienia się przez referendarza do okoliczności znacznego zadłużenia wnioskodawcy na łączną kwotę 110.000 zł, stwierdzić należy, że powyższe nie stanowi automatycznej przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Okoliczność ta nie była kwestionowana zarówno przez referendarza sądowego, nie jest również kwestionowana przez Sąd. Podkreślić bowiem należy, że Sąd zobowiązany jest do uwzględnienia i ocenienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozpoznania niniejszego wniosku. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. została spełniona i dlatego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji