I SO/Ol 2/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A w W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 15 czerwca 2018 r., sygn. akt I SO/Ol 2/18 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w W. na decyzję Zarządu Województwa "[...]" z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zwrotu środków na realizację projektu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 – sentencja postanowienia A. Sp. z o.o. w W. (zwana dalej: "Spółką", "skarżącą") wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz.1302, dalej "p.p.s.a."), zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi. Uzasadniając wniosek skarżąca wyjaśniła, że prowadziła działalność gospodarczą polegającą na wybudowaniu ośrodka wypoczynkowego na M. w miejscowości I. koło P., na gruncie o powierzchni 10 ha. W toku prowadzonej działalności wybudowała port jachtowy, budynek restauracyjno-szkoleniowy, 33 domy mieszkalne o powierzchni 104 m2 każdy. Wartość posiadanego majątku wyceniła na kwotę 40.000.000 zł Podkreśliła, że przychody miała uzyskiwać ze sprzedaży tej nieruchomości. W toku prowadzonej działalności jeden z kontrahentów Spółki odstąpił od umowy zakupu wybudowanych dla niego nieruchomości, co spowodowało konieczność zwrotu wpłaconej przez niego zaliczki w kwocie 1.400.000 zł. W związku z brakiem środków finansowych w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne przez komornika, które to objęło całą posiadaną przez stronę nieruchomość, a to spowodowało całkowite zablokowanie prowadzonej działalności gospodarczej. Do chwili obecnej odbyły się trzy bezskuteczne licytacje komornicze. Spółka nie ma możliwości samodzielnej sprzedaż majątku, gdyż wszystkie nieruchomości obciążone są hipotekami lub też ustanowiony został zakaz zbywania. Działania te sparaliżowały funkcjonowanie firmy, przy czym, jak zaznaczyła, nie była w stanie przygotować się na taką okoliczność. Podkreśliła, że nie dysponuje żadnym rachunkiem bankowy. Spółka od 2014 r. nie składa zeznań podatkowych. Działalność gospodarczą zawiesiła. Komornik sądowy prowadzi przeciwko Spółce około 26 postępowań egzekucyjnych na ogólną kwotę około 8.000.000 zł. Zdaniem wnioskodawczyni ,komornik odnalazł wszystkie składniki majątku Spółki nie pozostawiając dłużnikowi żadnego majątku, który strona mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Nadto oświadczyła, że za ostatni rok obrotowy nie uzyskała zysku jak i nie poniosła straty. Kapitał zakładowy wynosi 20.000 zł. Nie posiada rachunków bankowych. Wskazała, że według bilansu za 2013 r. wartość środków trwałych wynosiła 7.030.522,64 zł. Oświadczyła, że zobowiązania Spółki wynoszą około 9.800.000 zł. Ponadto poza nieruchomością w Imionku koło P., częściowo zabudowaną, posiada dom mieszkalny w O., oddany w dzierżawę, w którym zamieszkują biedne rodziny, które nie płacą czynszu ani kosztów utrzymania. Wartość bilansowa tej nieruchomości to 415.692,15 zł. Strona posiada 30 jachtów żaglowych "[...]" o wartości 504.000 zł. Działając na podstawie art. 255 p.p.s.a. referendarz sądowy wezwaniem z dnia 23 kwietnia 2018r., wezwał stronę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących oświadczeń i dokumentów źródłowych: a) kopii dokumentu potwierdzającego okres, na który zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, b) kopii sprawozdań finansowych za rok 2014, 2015, 2016 i 2017, jeżeli w tych latach nie miała zwieszonej działalności gospodarczej lub też upłynął okres, na który zawiesiła działalność gospodarczą, c) oświadczenia czy za lata 2016-2017 składała deklaracje dla podatku od towarów i usług, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało złożyć kopie deklaracji za ostatnie 6 miesięcy, d) wyjaśnień czy z umowy Spółki wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami Spółki lub w celu jej dokapitalizowania; czy umowa była w tym celu zmieniana (w sytuacji wystąpienia takich okoliczności należało podać wysokość dokonanych dopłat w stosunku do posiadanych udziałów), e) oświadczenia czy Spółka złożyła zeznania podatkowe za lata 2016 i 2017 w zakresie wysokości uzyskanych dochodów, w przypadku składania deklaracji za te okresy należało przedstawić kopie złożonych deklaracji, f) kopie tabeli środków trwałych za lata 2014 – 2017, g) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, h) kopie dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów, ewentualnie uzyskiwanych przychodów w okresie zawieszenia działalności gospodarczej wraz z oświadczeniem z jakich źródeł są opłacane. Wnioskodawczyni została też poinformowana, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono stronie w dniu 26 kwietnia 2018 r. W odpowiedzi skarżąca zwróciła się o przedłużenie zakreślonego terminu. Zarządzeniem z dnia 14 maja 2018 r. referendarz sądowy przedłużył termin do złożenia dodatkowych oświadczeń do dnia 26 maja 2018 r. Powyższe zarządzenie strona odebrała w dniu 30 maja 2018 r. Skarżąca we wskazanym terminie, jak i do dnia rozpoznania wniosku, nie przedłożyła wymaganych oświadczeń i dokumentów. Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżąca pomimo przedłużenia terminu do przedłożenia dodatkowych dokumentów i jego upływu, nie przedłożyła żadnych oświadczeń i dokumentów źródłowych, do których była wzywana, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jej faktycznej sytuacji majątkowej. Zdaniem referendarza sądowego, wyjaśnienia zawarte w formularzu PPF, dotyczące stanu finansowego, nie były wystarczające dla oceny możliwości finansowych wnioskodawczyni, nie mogły też stanowić automatycznej przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W złożonym sprzeciwie, Spółka wniosła o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała, że ze względu na trudną sytuację finansową działa bez profesjonalnego pełnomocnika. Podniosła, że zarządzenie referendarza sądowego z dnia 14 maja 2018 r. o przedłużeniu terminu do złożenia żądanych dokumentów Spółka otrzymała dopiero w dniu 30 maja 2018 r. Jej zdaniem, należało zaczekać na prawidłowe powiadomienie przez Sąd o kolejnym terminie do złożenia żądanych dokumentów. Skarżąca nie zgodziła się z wywodami Sądu na temat jej sytuacji finansowej, wskazując że skoro komornik sądowy zajmuje wszystkie składniki majątku, z których Spółka miała czerpać korzyści gospodarcze, to stronie nie pozostały żadne środki, z których mogłaby pokryć koszty sądowe. Za bezcelowe Spółka uznała żądanie dodatkowych dokumentów w postaci bilansów czy zeznań podatkowych, których Spółka nie posiada, gdyż nie posiada środków na zatrudnienie księgowej. Jej zdaniem, wszystkie oświadczenia wskazane w wezwaniu wymagały sprawdzenia w dokumentach Spółki. Skarżąca wniosła o wyznaczenie dodatkowego terminu na złożenie żądanych dokumentów i właściwe powiadomienie Spółki o tym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a., m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od rzeczonego postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 w/w przepisu). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3 tegoż przepisu). Na wstępie wskazać należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a.. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004r., sygn. akt FZ 463/04). Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012r., sygn. akt I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013r. sygn. akt II FZ 1005/12 - powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczyć również trzeba, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, niebędących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008r., sygn. akt I GZ 147/08, LEX nr 479137). Podkreślić przy tym należy, że instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010r. sygn. akt I FSK 790/2010, z dnia 30 września 2011r., sygn. akt II FZ 409/11). Ponadto jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienia NSA z dnia 9 marca 2011r., sygn. akt II FZ 91/2011, z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia nie zwalnia Sądu (referendarza), z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2016r., sygn. akt II FZ 1083/15), co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. Dokonując analizy wniosku skarżącej, zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie wydane przez referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów. Sąd nie widzi podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego i postulowanego w sprzeciwie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż wskazanie przez Spółkę na trudną sytuację finansową spowodowaną wszczętymi postępowaniami egzekucyjnymi, jak i na fakt zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowi samo w sobie okoliczności, która w tej sytuacji może stanowić o przyznaniu stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd uwzględnił bowiem, że skarżąca pomimo przedłużenia terminu do przedłożenia dodatkowych dokumentów nie wykonała w sposób prawidłowy nałożonego na nią obowiązku i nie przedłożyła żadnych oświadczeń i dokumentów źródłowych, do których była wzywana, uniemożliwiając tym samym dokonanie pełnej oceny jej faktycznej sytuacji majątkowej. Spółka nie przedstawiła m.in. kopii dokumentów potwierdzających okres, na który miała zawiesić działalność gospodarczą ani kopii dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia egzekucji komorniczej z posiadanego majątku. Skarżąca nie przedstawiła również stosownych zaświadczeń właściwego organu podatkowego potwierdzających fakt nieskładania deklaracji o wysokości osiąganego dochodu (poniesionej straty) w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2016 i 2017, czy też kopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów, ewentualnie uzyskanych przychodów w okresie zawieszenia działalności gospodarczej. Należy zauważyć, że pomimo, iż Spółka w okresie zawieszenia nie prowadzi działalności gospodarczej, to jednak ma prawo korzystać z majątku firmowego, może także uzyskiwać przychodu z innych źródeł, a nade wszystko ma możliwość dokapitalizowania w trybie art. 177 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych. Sąd nie zgodził się przy tym z twierdzeniem skarżącej o bezcelowości żądania dodatkowych dokumentów w postaci bilansów czy zeznań podatkowych, w sytuacji gdy Spółkę nie stać na zatrudnienie księgowej. Powyższe twierdzenie strony jest bowiem gołosłowne i nie znajduje żadnego potwierdzenia w zgromadzonych w sprawie dokumentach. Podkreślić przy tym należy, że w związku z przedłużeniem terminu do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz złożeniem sprzeciwu Spółka dysponowała wystarczającą ilością czasu na zebranie i przedłożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które rzeczywiście wskazywałyby na jej trudną sytuację finansową. Ponadto, większość z pytań, które skierowano do strony w wezwaniu z dnia 23 kwietnia 2018 r., nie wymagała od strony wystąpienia do innych podmiotów, a jedynie złożenia wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia, które nie wymagały wyznaczenia dłuższego terminu, tak jak i skompletowania żądanych dokumentów źródłowych, które strona powinna posiadać lub, których zdobycie nie stwarzało dla niej większych trudności. Wskazać przy tym należy, że skarżąca w sposób prawidłowy (na właściwy adres) została wezwana do złożenia ww. dokumentów. Sam fakt, że Spółka odebrała zarządzenie do złożenia dodatkowych oświadczeń po terminie wyznaczonym w zarządzeniu, nie zmienia oceny, że strona miała możliwość przedstawienia żądanych dokumentów i oświadczeń. Strona miała również możliwość ich przedłożenia wraz ze złożonym sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego. W związku z tym, wniosek skarżącej o wyznaczenie dodatkowego terminu na złożenie żądanych dokumentów uznać należy za bezzasadny. Oceniając zatem przedstawione oświadczenia dotyczące sytuacji materialnej Spółki należy stwierdzić, że na ich podstawie nie sposób dokonać rzeczywistej i pełnej oceny. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą oświadczenia nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia sytuacji finansowej Spółki nie jest możliwe stwierdzenie, że nie może ona ponieść kosztów niniejszego postępowania. Skarżąca nie wykazała bowiem, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Tym samym mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w tej sytuacji przyznanie Spółce uprawnienia w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, tylko w oparciu o bardzo ograniczone i wybiórcze oświadczenie, gdzie trzeba mieć na uwadze, że jedynym celem spółki handlowej jest pomnażanie majątku wspólników, nie zaś realizowanie zadań społecznie użytecznych, byłoby przerzuceniem kosztów działania Spółki na ogół obywateli. Postawa strony sprowadza się do biernego oczekiwania na przyznanie prawa pomocy i przerzucenie tego ciężaru na Skarb Państwa przy jednoczesnym braku jakichkolwiek działań po swojej stronie. Takie działanie strony powoduje, że rozpoznający wniosek Sąd nie może przyjąć, że spełniona została przesłanka wykazania przez osobę prawną, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak sentencji postanowienia.