I SO/Ol 3/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z wniosku W. P. o wymierzenie Wójtowi Gminy grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 5 stycznia 2014r. W. P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną T. P.. Skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, jego żona otrzymuje zasiłek z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" w wysokości 153 zł i 379 zł. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2 w trakcie przerwanej budowy oraz działki 0,05 ha pod domem. Innego majątku nie posiada. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż wyniku działań skorumpowanych organów on i jego rodzina zostali doprowadzeni do ubóstwa. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 24.01.2014r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, podatek, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ew. koszty leczenia, komunikacji, ew. koszty spłaty rat kredytów, pożyczek itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy, w przypadku odpowiedzi twierdzącej, wyjaśnienia w zakresie wysokości, częstotliwości i formy otrzymywanej pomocy udzielanej przez osoby trzecie, należy również wskazać stopień pokrewieństwa ( w przypadku rodziny) oraz uprawdopodobnić, iż osoby te są w stanie pomagać finansowo skarżącemu, poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów tych osób (np. odcinki renty, emerytury, wyciągi bankowe potwierdzające wpływy wynagrodzenia), - przedłożenia wszystkich aktualnych decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" potwierdzających wszelką przyznaną skarżącemu i jego żonie pomoc w zakresie finansowym jak również rzeczowym, -przedłożenia wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę T. P., z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku nieposiadania przez jakiegokolwiek członka rodziny rachunków bankowych – pisemnego oświadczenia skarżącego o nieposiadaniu przez daną osobę jakichkolwiek rachunków bankowych, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie aktualnego stanu budowy domu oraz warunków zamieszkiwania w przedmiotowej nieruchomości, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący uzyskuje dodatkowe dochody, w tym z prac dorywczych i sezonowych, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości oraz częstotliwości osiąganych dochodów, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie posiadanych przez skarżącego nieruchomości (podania ich rodzaju, powierzchni, miejsca położenia) - w okresie od 01.01.2010r do 05.01.2014r., w przypadku zbycia ewentualnego majątku określenia formy zbycia ( darowizna, sprzedaż itp.) podania daty zbycia, w przypadku sprzedaży podania kwoty uzyskanej z tego tytułu oraz jej przeznaczenia. Odpowiadając na wezwanie wnioskodawca nadesłał obszerne materiały (137 kart), które nie dotyczyły jednak jego aktualnej sytuacji materialnej, jak również nie czyniły zadość wystosowanemu doń wezwaniu z dnia 24.01.2014r. Odnośnie aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawca wskazał jedynie, że razem z żoną "musimy zmieścić się w kwocie uzyskiwanej" z MOPS tj. 153 zł zasiłek z tytułu niepełnosprawności oraz 379 zł zasiłek z tytułu ubóstwa. Wyjaśnił także, że co miesiąc jego żona składa do Urzędu Gminy w "[...] wnioski o tzw. "pomoc społeczną", której w 2013r. nie otrzymała. Dołączył kserokopię zlecenia Operatora "[...]" w przedmiocie wyłączenia i zdemontowania licznika energetycznego za zadłużenie z dnia 02.10.2013r. przedłożył kserokopię Karty Świadczeń rodziny za okres 01.01.2009 do 30.09.2012r. oraz pismo z GOPS w "[...]" informujące iż T. P. uprawniona do pobierania zasiłku stałego jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym (obejmującym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 189/11, postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2012r. sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona winna zatem wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Dodać również należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (por. postanowienie WSA w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 966/07 z dnia 13.02.2008r. publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia oraz przedłożone dokumenty źródłowe były niekompletne, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz wyczerpujących danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Minimum staranności procesowej, jakiej można oczekiwać od strony wnioskującej, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, w szczególności przedłożenia wszystkich dokumentów, które zostały w wezwaniu wymienione. Tymczasem wnioskodawca wykonał takie wezwanie w sposób wybiórczy, nadsyłając tylko część materiału dowodowego niezbędnego dla pełnej oceny jego najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej. Zauważyć jednocześnie należy, iż w uprzednio rozpoznawanej sprawie o sygn. akt I SA/Ol 682/13 Referendarz sądowy dla pełnej oceny sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy włączył do jej akt materiały zebrane w sprawie o sygn. I SAB/Ol 6/13. W niniejszej sprawie ze względu na upływ czasu za konieczne uznano zaktualizowanie informacji we wskazanym zakresie i wystosowanie do wnioskodawcy wezwanie o wskazanej wyżej treści. Przepis art. 255 p.p.s.a., który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Dlatego też wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej, bytowej skarżącego nie jest możliwe określenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. Skarżący w odpowiedzi na wystosowane do niego wezwanie ograniczył się jedynie do lakonicznych oświadczeń, nie wyjaśniających w sposób zupełny a przede wszystkim aktualny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Odnosząc się do sytuacji materialnej wskazał jedynie, na wysokość zasiłków pobieranych przez żonę, udokumentował fakt odłączenia energii elektrycznej, przedłożył pismo z GOPS w "[...]" informujące iż T. P. uprawniona do pobierania zasiłku stałego jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Pozostałe, nieliczne dokumenty źródłowe dotyczące sytuacji finansowej i bytowej rodziny (karta świadczeń rodziny, protokół przekazania plandeki – pomoc rzeczowa z GOPS "[...]" z dnia 24.11.2010r., Karta informacyjna leczenia szpitalnego T. P. z dnia 29.08.2005r., pismo z Urzędu Gminy "[...]" w przedmiocie umorzenia W. P. należności za wodę i ścieki z dnia 08.02.2008r., pozew gminy "[...]" z dnia 20.09.2012r. o zasądzenie od T. P. kwoty 2.435,65 zł) nie były aktualne. Rozpoznający wniosek nie neguje, że sytuacja materialna skarżącego może rzeczywiście jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacja ta nie została jednak przez niego wykazana. Wypełnienie wystosowanego do wnioskodawcy wezwania nie nastręczało, zdaniem rozpoznającego wniosek, szczególnych trudności, nie wiązało się również z ponoszeniem dodatkowych kosztów. Dla rozpoznania wniosku koniecznym było bowiem przedstawienie aktualnych kserokopii decyzji przyznających świadczenia z pomocy społecznej, ewentualnego wyciągu z rachunków bankowych oraz dokumentów poświadczających ponoszone wydatki. Ponad wyżej wymienione dokumenty wnioskodawca zobligowany był jedynie do przedłożenia stosownych oświadczeń. Wyjaśniając znaczenie wystosowanych do wnioskodawcy pytań wskazać należy, iż istotnym było ustalenie jego aktualnego stanu majątkowego np. w zakresie ewentualnego wykończenia posiadanego domu, uzyskiwania dodatkowej pomocy finansowej bądź rzeczowej od osób trzecich, ponoszonych wydatków i ich wysokości, uzyskiwania dochodów z prac dorywczych bądź sezonowych, majątku nieruchomego posiadanego na przestrzeni trzech ostatnich lat. W celu wyjaśnienia wyżej wskazanych okoliczności, wystarczyło złożyć jednoznaczne oświadczenia na wystosowane do skarżącego pytania, co nie wykraczało poza zakres jego wiedzy. Przedkładanie natomiast szeregu dokumentów, nie mających odniesienia do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, czy też nieaktualnych, nie było celowe ani konieczne. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ocenia się jedynie sytuację materialną wnioskodawcy pod kątem możliwości poniesienia konkretnych, dla danej sprawy, kosztów sądowych. Wydaje się również, że dla wnioskodawcy wykazującego tak duże zaangażowanie w zgromadzenie, sporządzenie kopii i przedłożenie tak wielu dokumentów nie dotyczących jego sytuacji materialnej (np. regulaminu gminy "[...]", postanowień o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, postanowień o odmowie wydania zaświadczenia o wskazanej treści, szeregu pism z innych postępowań, itp.), nie jest zbyt wygórowanym żądaniem przedstawienie kilku wskazanych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń, mających znaczenie dla rozpoznawanego wniosku. Reasumując należy stwierdzić iż uzyskanie powyższych danych, w ocenie orzekającego, było istotne dla oceny rzeczywistej i aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Sąd ( czy też referendarz sądowy) musi zatem ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy zostały spełnione okoliczności wymienione w art. 246 § 1 p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim, obiektywne dowody na ich potwierdzenie (por. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2009r. sygn. I FZ 415/09, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.