II SA/Ol 1027/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. . na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności – zawieszenia postępowania postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 2 października 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta E. z dnia "[...]" o zawieszeniu postępowania w sprawie niezgodności odległości między wylotem komina na budynku przy ulicy W. nr 6 w E. z drzewem (orzech włoski) rosnącym na posesji przy ulicy W. nr 7 w E. W dniu 16 listopada 2012 r. do tutejszego Sądu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż jej sytuacja życiowa i dochody uniemożliwiają opłacenie kolejnych kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru. Oświadczyła, iż utrzymuje się wyłącznie z emerytury, z której "w najlepszym wypadku" (jeśli jest zdrowa) może zaoszczędzić ok. 100 zł. Ponadto aktualnie powinna dysponować kwotą ok. 2.000 zł na zakup opału na zimę, niestety "prawie nic" nie zaoszczędziła. Skarżąca wskazała stałe wydatki takie, jak: prąd, gaz, podatek, telefon, woda, itp. – ok. 300 zł, żywność, środki czystości, odzież, obuwie, naprawy i remonty oraz utrzymanie psa – ok. 700 zł, bilety komunikacji miejskiej, opłaty pocztowe, ksero, itp. – ok. 80 do 100 zł, jak również leki – ok. 100 zł. Dodatkowo w bieżącym miesiącu skarżąca uiściła 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej. Jednocześnie podniosła, iż nie może zaciągać kolejnych długów na koszty sądowe, zawodowego pełnomocnika, czy też zakup opału, ponieważ nie jest w stanie spłacić starych zobowiązań. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Do jej majątku należy dom o powierzchni 34m2 wraz z przydomowym ogródkiem o pow. ok. 600m2. Źródłem jej dochodu jest emerytura w wysokości 1.534,05 zł brutto. Skarżąca nie wykazała żadnych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych, oświadczając, iż nie posiada "żadnych oszczędności, żadnych kont itp." Do wniosku załączyła przekaz pocztowy emerytury (1.284,99 zł netto) oraz dokumenty wskazujące wysokość wydatków na podatek od nieruchomości, energię, gaz oraz opał (za poprzedni sezon grzewczy). Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślono, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach rozpoznawanej sprawy skarżąca nie uczyniła. Tymczasem skarżąca, pomimo wskazań, zawartych w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 kwietnia 2012 r., wydanego po rozpoznaniu, na skutek sprzeciwu, złożonego uprzednio w niniejszej sprawie przez skarżącą wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalającego zażalenie skarżącej na wskazane rozstrzygnięcie sądu I instancji postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II OZ 470/12, ponownie nie przedłożyła dokumentów źródłowych, potwierdzających fakt ponoszenia przez nią określonych wydatków w wykazanej wysokości. W konsekwencji, również na tym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie ponieść dalszych kosztów postępowania w sprawie w całości lub w części. Jednocześnie wyjaśnienie we wskazanych wyżej postanowieniach, jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma uwiarygodnienie okoliczności, na które powołuje się strona oraz wskazanie, co powinna uczynić skarżąca, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, usprawiedliwiało zaniechanie wzywania skarżącej do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jej wniosku i poprzestanie na stwierdzeniu, że również obecnie nie wykazała ona, że spełniona została przesłanka, uzasadniająca przyznanie jej prawa pomocy. D. P. wniosła sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, zarzucając, że jest ono rażąco niesprawiedliwe, stronnicze, a także sprzeczne z logiką, doświadczeniem życiowym i powszechnie znaną wiedzą. W ocenie skarżącej bezpodstawnie odmówiono wiarygodności jej oświadczeniom. Wskazała, iż wynagrodzenie adwokata oraz koszty postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynoszą ok. 4500 – 5000 zł, zaś jej jedynym dochodem jest emerytura w wysokości 1284 zł miesięcznie. Ponadto nie ma żadnych oszczędności, a jednocześnie ma od wielu lat długi i nie może zaciągnąć kolejnych pożyczek. W tej sytuacji nie jest możliwe sfinansowanie przez nią postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżąca podkreśliła, że przydomowy ogród nie przynosi żadnego dochodu, zaś ponoszone przez nią wydatki są różne w zależności od okresu, bowiem w czasie, gdy najistotniejsze było ratowanie zdrowia, wydawała nawet 700 zł miesięcznie na leczenie. Z kolei w sytuacji, gdy najważniejsze było ogrzewanie domu, rezygnowała z leczenia. Zaznaczyła, iż mieszka sama i sama opłaca wszystkie rachunki za prąd, gaz, opał oraz podatki. Do złożonego sprzeciwu skarżąca dołączyła rachunek za zakup węgla z dnia 11 grudnia 2012 r. w wysokości 1142,16 zł, a także rachunki za energię elektryczną w kwocie 103,18 zł oraz za gaz - 90,08 zł, które zostały opłacone w styczniu 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, iż obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej – jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Jednakże ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych i ustanowieniu profesjonalnego pełnomocnika. Zatem powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej jedynym dochodem jest emerytura w wysokości 1534,05 zł miesięcznie brutto. Zainteresowana wskazała, iż na leczenie wydaje ok. 100 zł miesięcznie, zaś wydatki na żywność, środki czystości, odzież, obuwie, naprawy i remonty oraz utrzymanie psa wynoszą ok. 700 zł, opłaty za gaz, prąd, wodę, telefon oraz podatki – ok. 300 zł, bilety komunikacji miejskiej, opłaty pocztowe, ksero, itp. – ok. 80 do 100 zł. Natomiast w listopadzie 2012 roku poniosła dodatkowy wydatek w wysokości 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej. Skarżąca zaznaczyła, iż aktualnie powinna dysponować kwotą ok. 2 000 zł na zakup opału na zimę, niestety "prawie nic" nie zaoszczędziła, a nie może zaciągać kolejnych długów na koszty sądowe, zawodowego pełnomocnika, czy też zakup opału, ponieważ nie jest w stanie spłacić starych zobowiązań. Jak wynika z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni posiada dom o powierzchni 34m² wraz z prawem użytkowania wieczystego przydomowego ogrodu o powierzchni 600m², nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych, jak również nie posiada konta bankowego. Ponadto do złożonego sprzeciwu dołączyła rachunki uiszczonych opłat za zakup węgla w grudniu 2012 r. (1142,16 zł) oraz opłat za energię elektryczną (103,18 zł) i gaz (90,08 zł), poniesionych w styczniu 2013 r. Należy jednak stwierdzić, iż złożone oświadczenia skarżącej nie pozwalają na stwierdzenie, iż jej sytuacja materialna i finansowa faktycznie uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przepisów art. 246 § 1 pkt 1 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Tym samym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Należy przy tym zauważyć, iż nie jest to pierwszy wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu, na skutek złożonego sprzeciwu, wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, iż złożone przez skarżącą w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy oświadczenia nie pozwalają na stwierdzenie, że jej sytuacja materialna faktycznie uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych, powodując uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, bowiem mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżąca nie udzieliła pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej wysokości ponoszonych przez nią stałych wydatków. Nie przedstawiła też żadnych dokumentów źródłowych (rachunków, decyzji, faktur, recept, itp.), potwierdzających ponoszone wydatki, w tym opłaty za mieszkanie, telefon, prąd, gaz, podatek od nieruchomości, czy ponoszone koszty związane z leczeniem. Stanowisko Sądu I instancji podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II OZ 470/12, oddalił zażalenie skarżącej na powyższe rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Jednakże, mimo zawartych zarówno w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśnień co do znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy uwiarygodnienia okoliczności, na które powołuje się strona, skarżąca składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w dalszym ciągu nie przedłożyła wszystkich istotnych dokumentów źródłowych, które potwierdziłyby fakt ponoszenia przez nią wskazywanych wydatków w podanej wysokości. Tym samym, nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie ponieść dalszych kosztów postępowania w sprawie. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż w przypadku ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona powinna wykazać, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie jakichkolwiek kosztów tego postępowania jest niemożliwe. Tymczasem nie budzi wątpliwości fakt, iż skarżąca uzyskuje stały miesięczny dochód w kwocie przekraczającej wysokość najniższych świadczeń emerytalno – rentowych, a także posiada dom i ogród o powierzchni 600m². Należy zatem uznać, iż skarżąca ma realne możliwości nie tylko zabezpieczenia środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które pozwoliłyby na poniesienie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Świadczy o tym również fakt, iż skarżąca uiściła niezwłocznie wymaganą przepisami opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku WSA w Olsztynie, a także zdołała zgromadzić środki pieniężne potrzebne na zakup opału na zimę, mimo wcześniejszych twierdzeń, że nie zdołała "prawie nic" zaoszczędzić. Prowadzi to do wniosku, iż skarżąca ma możliwość zgromadzenia odpowiednich funduszy na zaplanowane wydatki. Jednocześnie należy zauważyć, iż skarżąca przedstawiła dokumenty, potwierdzające jedynie wybrane wydatki związane z utrzymaniem, mianowicie poniesione koszty zakupu opału na zimę oraz opłaty za energię elektryczną i gaz, pomijając całkowicie inne wydatki, jak np. koszty leczenia. W tej sytuacji nie jest możliwe zweryfikowanie w pełnym zakresie twierdzeń skarżącej dotyczących wysokości ponoszonych przez nią stałych wydatków i ustalenie, czy i w jakim zakresie poniesienie kosztów postępowania w sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jej utrzymania. Jest to szczególnie istotne, gdyż, jak wynika z treści uprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, wysokość wskazywanych przez skarżącą wydatków uległa znacznym zmianom. Przy czym, jak podniosła w złożonym sprzeciwie skarżąca, wszelkie koszty utrzymania i inne wydatki ponosi ona sama. Należy podkreślić, iż osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna zdawać sobie sprawę z faktu, że musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego przez nią wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży zatem w interesie strony. Uchylanie się zaś od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, powoduje, iż wnioskodawca winien liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404). Reasumując, należy wskazać, iż okoliczności sprawy pozwalają na stwierdzenie, iż możliwe jest poczynienie przez skarżącą, przy odpowiednim planowaniu wydatków i gospodarowaniu posiadanymi środkami finansowymi, oszczędności pozwalających na poniesienie kosztów wniesienia skargi kasacyjnej oraz dalszego postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.