II SA/Ol 1044/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.O. o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.O. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. M.O., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, zwrócił się o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż "ponos(i) bieżące wydatki: "1. Podatek od nieruchomości - 156,99 zł / rok, 2. Energia elektryczna - 702,03 / 08.09.2009 r. do 25.02.2010 r., 3. Woda - 256,84 / 20.03.2009 r. do 23.11.2009 r., Telefon - 90,51 / 01.11.2009 do 30.11.2009 r., 5. Opał - 3000,00 / okres roczny, 6. Gaz w butli - 45 zł / miesiąc, 7. Lekarstwa - 150 zł / miesiąc, 8. Wyżywienie - pozostały dochód + codzienne wydatki niezbędne dla utrzymania rodziny". Nadto, w rubryce 11 formularza, podał, iż opłaca z żoną wydatki związane z nauką wnuczki w szkole średniej w O. (400 zł miesięcznie). Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają ze skarżącym: żona, syn (46 l.), córka (51 l.) i wnuczka. Majątek rodziny stanowi dom (60 m2) i nieruchomość rolna (2,9895 ha), a dochód, składający się z emerytur skarżącego i jego żony, wynosi łącznie 2316,14 zł brutto (z przedłożonych później dokumentów wynika, iż jest to wartość netto). W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych M.O. wyjaśnił, iż "zamierzone roboty budowlane dotyczą budynku gospodarczego usytuowanego na działce gruntu "[...]" o pow. 0,1268 ha, która to powierzchnia zawarta jest w ogólnej pow. 2,9895 ha wykazanej w oświadczeniu o stanie majątkowym, zaś dom mieszkalny usytuowany jest na działce o pow. 2,8627 ha przy ul. "[...]"". Wnioskodawca wskazał, iż "wraz z żoną pono(szą) koszty utrzymania syna, a syn pomaga w utrzymaniu (ich) gospodarstwa. Przedłożył "wyciąg z rachunku bieżącego rolników indywidualnych" oraz wyciągi z rachunku bankowego żony - za okres od 1 października do 31 grudnia 2009 r., a także kopie trzech odcinków przekazów pocztowych jego emerytury. Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami; dalej w skrócie: "p.p.s.a."), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można np. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z przepisu 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że odnosi się on do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno więc sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, publ. w Internecie - http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trzeba tu podkreślić, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z 5 listopada 2009 r., sygn. akt II FZ 374/09, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa. gov.pl/). W niniejszej sprawie materiał dowodowy nie przekonuje o istnieniu takiej konieczności. M.O. domaga się w skardze umożliwienia mu "dokończenia rozpoczętego remontu". Jak wynika z wyjaśnień złożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, nie dotyczy on domu, tylko "budynku gospodarczego", nieujętego w rubryce 7 formularza wniosku. W tym kontekście dane widniejące na wyciągu z konta skarżącego (rodzaj rachunku; wpłata z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz od osoby trzeciej - k. 25 akt) jak i informacja o tym, że jego syn "pomaga w utrzymaniu (...) gospodarstwa" zdają się wskazywać na prowadzenie działalności rolniczej, a tym samym podważać miarodajność przedstawionego zestawienia wydatków i dochodów. W przeciwnym razie należałoby znaleźć wytłumaczenie tego, w jakim celu, i przede wszystkim, w jaki sposób rodzina, której wyszczególnione we wniosku wydatki pochłaniają całość jej dochodu (pkt 8 w uzasadnieniu wniosku), a która nie posiada oszczędności, gotowa jest finansować kompleksowy remont pomieszczeń niesłużących zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych (z akt administracyjnych wynika, iż zgłoszone roboty budowlane obejmują wykonanie części ścian szczytowych, stropu oraz konstrukcji i pokrycia dachu). Sąd nie jest jednak zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego albo, gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione, tym bardziej, że ma ona przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie określonych kosztów postępowania (vide np.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 października 2008 r., sygn. akt I OZ 799/08; publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ ) W tym względzie istotne jest również to, że w dniu doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, tj. 15 grudnia 2009 r., skarżący i jego żona posiadali na rachunkach bankowych łącznie 3400 zł. Uznając zatem, iż skarżący nie wykazał zasadności przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, orzeczono jak w sentencji - czyniąc to w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.