II SA/Ol 1093/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 14 lipca 2014 r. nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy – przywrócenia terminu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił B.M. przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił, że referendarz błędnie ocenił jego stan majątkowy, ze względu na jego sytuację rodzinną i przedmiot postępowania. Wskazał, że posiada dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, która gwarantuje mu osiąganie stałego dochodu w wysokości 130 zł. Natomiast drugie źródło dochodu - umowa o dzieło, może być w każdej chwili zerwana. Podał, że posiadane środki finansowe przeznacza na utrzymanie siebie i swojej narzeczonej, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i nie posiada środków na pokrycie wpisu. Ponadto, nie liczył się z koniecznością ponoszenia kosztów sadowych, gdyż był przekonany że organy administracji zapewnią mu ochronę jego praw, a działały one z rażącym naruszeniem prawa. Wyjaśnił, że wprawdzie posiada majątek w postaci działki, lecz nie posiada majątku pozwalającego na dokonywanie nakładów na tę działkę. Na działce znajduje się wiata i budynek rekreacji indywidualnej, wybudowany przez poprzedniego właściciela w warunkach samowoli budowlanej. Obecnie toczy się postępowanie legalizacyjne, a skarga od której ma uiścić wpis dotyczy decyzji wydanej w toku tego postępowania. Tym samym sprzedaż tej działki celem dokonania wpisu i opłacenia profesjonalnego pełnomocnika powodowałaby bezprzedmiotowość postępowania. Zarzucił, że nieuprawnione było powoływanie się na nieprawomocne postanowienie tut. Sądu (sygn. akt II SA/Ol 814/14), w uzasadnieniu którego dokonano analizy jego wydatków. Podał ponadto, że tylko działanie profesjonalnego pełnomocnika zapewni mu należytą ochronę jego praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) wniesienie sprzeciwu, który nie został odrzucony powoduje, że zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Należy podkreślić, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Przy czym wskazać należy, iż Sąd dokonuje oceny, czy przedstawione przez osobę ubiegającą się o prawo pomocy oświadczenia są wiarygodne, a tym samym czy wnioskodawca wykazał przesłanki określone w ustawie. W związku z tym to Sąd – a nie wnioskodawca – decyduje, jakie dokumenty są niezbędne dla ustalenia sytuacji materialnej strony. Strona ubiegająca się o pomoc finansowaną ze środków publicznych musi zaakceptować fakt, iż jest obowiązana ujawnić wszystkie okoliczności dotyczące swojej sytuacji finansowej i majątkowej, do których ujawnienia wezwie Sąd rozpatrujący wniosek o prawo pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 252 § 1 p.p.s.a wynika bowiem, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi, na podstawie których możliwe jest ustalenie, czy zaistniały ustawowe przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wiarygodnie wykazane przez stronę. Według oświadczenia skarżącego na jego dochód skład się wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło w kwocie 3.200 zł brutto i z umowy o pracę – 130 zł. Koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 2.948 zł (czesne – 398 zł, koszty przejazdów dom – praca – uczelnia – ok. 100 zł, opłaty eksploatacyjne, fundusz remontowy i media – ok. 615 zł, telefon i Internet – ok. 135 zł, koszty wyżywienia, ubrania, wizyty lekarskie – ok. 1.700 zł). Z przedstawionych wyciągów bankowych wynika, że skarżący uiścił tylko opłatę za studia (398 zł dokonał we wrześniu 2014 r. i 796 zł w listopadzie). Z analizy operacji na rachunku bankowym skarżącego za okres trzech miesięcy nie wynika natomiast, aby rzeczywiście ponosił on wydatki na mieszkanie, czyli wskazywane przez skarżącego opłaty eksploatacyjne, funduszu remontowy i media, których wysokość zadeklarował na kwotę około 615 zł miesięcznie. Z wyciągu bankowego nie wynika bowiem, aby były wykonywane jakiekolwiek przelewy na konto zarządcy czy też na konto dysponentów mediów. Analiza wysokości wypłat gotówkowych z bankomatu również nie wskazuje, aby były to kwoty przeznaczane na uregulowanie przedmiotowych należności. Podnieść także należy, że wprawdzie skarżący twierdzi, że nie dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na uiszczenie opłat sądowych (które w niniejszej sprawie wynoszą 100 zł) i opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, lecz z jego rachunku bankowego wynika, że np. w dniu 25 sierpnia 2014 r., po wniesieniu skargi do Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 814/14, skarżący dokonał zakupów na Allegro, uiszczając kwotę 1.629 zł. W dniu 13 października 2014 r., a więc już po wniesieniu skargi w niniejszej sprawie i złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, dokonał zakupu w Sklepie Biegacza za kwotę 569 zł, a z informacji ze strony internetowej wynika, że sklep ten zajmuje się sprzedażą odzieży, obuwia i akcesoriów do biegania. Ponadto w dniu 17 listopada 2014 r., skarżący przelał kwotę 222,59 zł za zakup na platformie internetowej steamgames.com, oferującej do sprzedaży gry komputerowe. Nie były to bezsprzecznie zakupy związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb bytowych, zaniechanie więc dokonania chociażby zakupu gry komputerowej byłoby wystarczające do uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Analizę wydatków skarżącego przeprowadził również Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II OZ 43/15, który w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2015 r., oddalając zażalenia skarżącego na powołane wyżej postanowienie tut. Sądu z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 814/14 o odmowie przyznania prawa pomocy, ocenił, że nie można stwierdzić, że skarżący jest osobą ubogą, która ze względu na okoliczności życiowe pozbawiona jest środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. NSA przyznał, że z przedstawionych przez skarżącego wyciągów bankowych nie wynikało, że skarżący wypłacał kwoty wystarczające na pokrycie opłat eksploatacyjnych. Zauważył ponadto, że przez 3 miesiące, poza zakupami w sklepach spożywczych (wynoszących w październiku 2014 r. 1.015,06 zł; w sierpniu 2014 r. 513,59 zł; we wrześniu 2014 r. 1.541,19 zł), skarżący wydał przeszło 1.233,07 zł na jedzenie w "fast foodach". Podnieść ponadto należy, że skarżący może uzyskać pomocy od rodziców. I.M. - matka skarżącego przelała bowiem na jego konto kwoty po 500 zł w dniu 26 września 2014 r. i 27 listopada 2014 r. Wprawdzie przelew z dnia 27 listopada 2014 r. został dokonany tytułem "dentysta", lecz jak wynika z płatności skarżącego na ten cel wydatkował on tylko 250 zł. Powyższe poddaje w wątpliwość prawdziwość twierdzenia skarżącego, jakoby z otrzymywanego wynagrodzenia opłacał on koszt wizyt lekarskich. Skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Podkreślenia wymaga, że jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Nie ma przy tym znaczenia, że skarżący ocenił, że nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym i musi być zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skoro skarżący nie wykazał, że rzeczywiście jest osobą ubogą, to samo przekonanie o konieczności ustanowienia pełnomocnika nie jest wystarczające do uwzględnienia takiego wniosku i przerzucenia na ogół społeczeństwa kosztów obrony przez skarżącego jego prawa. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.