II SA/Ol 1094/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant specjalista Marta Przewłucka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2024 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...], nr [..] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Decyzją z 7 kwietnia 2023 r. Burmistrz Miasta [...] (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") wymeldował K.P. (dalej: "skarżąca") z miejsca pobytu stałego z lokalu pod adresem ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał m.in., że wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie z 17 marca 2022 r. sygn. [...]nakazano skarżącej opuszczenie i opróżnienie ww. mieszkania, zaś postanowieniem z 7 czerwca 2022 r. sygn. [...] zobowiązano skarżącą do opuszczenia tego mieszkania i jednocześnie zakazano jej zbliżania się do tej nieruchomości na odległość mniejszą niż 100 m. Stwierdził, że zeznania dwóch świadków potwierdzają, że skarżąca opuściła ww. mieszkanie w czerwcu 2022 r. i nie przebywa w miejscu stałego zameldowania. Ocenił, że na podstawie prawomocnych orzeczeń skarżąca utraciła prawo do przebywania w lokalu i nie może do niego wrócić. Stwierdził, że ten stan rzeczy należy traktować na równi z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 z późn. zm.). Wyjaśnił, że pozostawienie w lokalu rzeczy osobistych lub codziennego użytku nie ma decydującego znaczenia dla ustalenia spełnienia przesłanek stałego zamieszkiwania, gdyż obowiązek meldunkowy dotyczy osób, a nie rzeczy. Dodał, że ewidencja ludności ma odzwierciedlać stan rzeczywisty odnoszący się do przebywania określonej osoby pod oznaczonym adresem. Przepisy meldunkowe nie mogą być traktowane instrumentalnie dla rozstrzygnięcia sporów rodzinnych czy majątkowych. W złożonym odwołaniu skarżąca zarzuciła, że Burmistrz błędnie przyjął, że ww. lokal nie stanowi miejsca jej pobytu. Podniosła, że nie była zawiadamiana o postępowaniach sądowych, zaprzeczyła jakoby była sprawcą przemocy domowej. Stwierdziła, że mieszkanie opuściła czasowo i zamierza do niego wrócić. Wojewoda Warmińsko-Mazurski (dalej "Wojewoda", "organ odwoławczy") decyzją z 23 czerwca 2023 r., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda przyznał, że zapadły dwa orzeczenia sądowe, którymi uznano skarżącą za winną przemocy domowej i nakazano jej opuszczenie wspólnie zajmowanego lokalu. Zarzucił, że Burmistrz nie wyjaśnił, czy skarżąca podjęła próby wzruszenia tych orzeczeń. Stwierdził też, że organ pierwszej instancji winien wyjaśnić m.in., kiedy i na jakiej podstawie skarżąca zamieszkała w ww. lokalu, czy posiada do niego swobodny dostęp, kiedy i w jakich okolicznościach opuściła lokal, czy w momencie opuszczenia przez nią lokalu obecna była Policja, a jeśli tak, to kto wezwał funkcjonariuszy. Ponadto należy ustalić, czy i jakie środki prawne lub faktyczne podjęła skarżąca, aby uzyskać dostęp do lokalu i ponownie stale w nim mieszkać, czy zamierza powrócić do lokalu i od czego jest to uzależnione, w tym czy skarżąca rozmawiała z właścicielem lokalu o ewentualnych warunkach powrotu do miejsca zameldowania na pobyt stały. Za istotne organ odwoławczy uznał też ustalenie, czy w spornym lokalu znajdują się rzeczy osobiste skarżącej oraz jakie sprawy toczą się w Sądzie Rejonowym w Olsztynie, w których wyznaczono dla skarżącej obrońcę z urzędu i czy mają one wpływ na toczące się postępowanie o jej wymeldowanie, a także czy skarżąca rzeczywiście nie uczestniczyła w postępowaniach, w których uznano ją za winną przemocy domowej i nakazano opuszczenie przedmiotowego lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawomocnym wyrokiem z 22 sierpnia 2023 r. II SA/Ol 704/23, po rozpoznaniu sprzeciwu właściciela ww. lokalu od decyzji Wojewody z 23 czerwca 2023 r., uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że organ odwoławczy niezasadnie uznał za konieczne wyjaśnienie, czy skarżąca opuściła lokal dobrowolnie i w jakich okolicznościach oraz czy ma tam swoje rzeczy. Stwierdził, że w sprawie istotne znaczenie ma, że w obrocie prawnym pozostają prawomocne orzeczenia sądowe nakazujące skarżącej opuszczenie i opróżnienie lokalu. Dopóki nie zostaną one wzruszone w przepisanym prawem trybie, wiążą one organy administracji publicznej orzekające w sprawie o wymeldowanie stosownie do art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Wyjaśnił, że w przypadku opuszczenia przez daną osobę miejsca stałego pobytu spowodowanego zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (np. w przypadku wykonania wyroku nakazującego eksmisję z lokalu), przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby nie może być brana pod uwagę przesłanka dobrowolności, gdyż oczywistym jest, że działania organów najczęściej nie są zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal. Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego w związku z prawomocnym ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim, zastępuje dobrowolne opuszczenie lokalu. Sąd stwierdził, że w sprawie nie powinno mieć znaczenia, w jakich okolicznościach skarżąca opuściła sporny lokal, istotne jest, że w nim faktycznie nie przebywa i nie ma prawnej możliwości powrotu. Sąd dodał, że jeżeli organ odwoławczy chciałby uzyskać wyjaśnienia na temat ewentualnych postępowań nadzwyczajnych toczących się w sprawach zakończonych prawomocnymi orzeczeniami Sądu Rejonowego w Olsztynie, to sam może zwrócić się do sądu lub stron postępowania o nadesłanie informacji w tym przedmiocie i nie ma podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Sąd zauważył, że skarżąca nie wykazała, że zainicjowała postępowania zmierzające do wzruszenia prawomocnych orzeczeń sądu cywilnego. Rozpatrując sprawę ponownie Wojewoda decyzją z 12 października 2023 r utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazał w uzasadnieniu, że opuszczenie miejsca pobytu oznacza opuszczenie trwałe i dobrowolne, zaś aby uznać, że opuszczenie stałego miejsca pobytu ma charakter dobrowolny należy stwierdzić, że wynika ono z własnej woli zainteresowanego, a nie z presji czy bezprawnego działania innych osób. Podkreślił, że w sprawach o wymeldowanie istotne jest ustalenie, czy osoba podlegająca wymeldowaniu może zgodnie z prawem przebywać w lokalu, w którym była dotychczas zameldowana. Wojewoda stwierdził, że skarżąca bezspornie nie przebywa miejscu pobytu stałego, gdyż orzeczono jej eksmisję z ww. lokalu (wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie z 17 marca 2022 r. [...]) i zakaz zbliżania się do tego lokalu i jego bezpośredniego otoczenia na odległość mniejszą niż 100 metrów (postanowieniem Sądu Rejonowego w Olsztynie z 7 czerwca 2022 r. sygn. [...]) orzeczenia te są prawomocne. Zgromadzone w sprawie dokumenty potwierdzają, że skarżąca nie ma możliwości powrotu do spornego lokalu, gdyż ma sądowy zakaz zbliżania się do niego, a ponadto jest w konflikcie z właścicielem mieszkania. Uwzględniając powyższe ustalenia i wskazania zawarte w wyroku WSA z 22 sierpnia 2023 r., Wojewoda uznał, że skarżąca opuściła lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, co oznacza, że zaistniały przesłanki do wydania decyzji o jej wymeldowaniu, wskazane w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W złożonej na tę decyzję skardze skarżąca podniosła, że w przedmiotowym lokalu posiada swoje rzeczy osobiste, meble, sprzęt RTV i AGD. Stwierdziła, że zamierza wrócić po te rzeczy lub do mieszkania. Opuściła mieszkanie na chwilę nie z własnej woli, z zamiarem powrotu. Dodała, że to jej matka nie chciała mieszkać w przedmiotowym lokalu, a nie ona, więc nie powinna ponosić konsekwencji działań matki. Skarżąca zauważyła, że nie ma obowiązku wszczynania postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego, więc wnosi o "zaprzestanie" postępowania i uchylenie decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Na rozprawie 16 lipca 2024 r. skarżąca podtrzymała skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie zapadł prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 22 sierpnia 2023 r. sygn. II SA/Ol 704/23. Stosownie zaś do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z cytowanego przepisu wynika, że zarówno organy, jak i sąd administracyjny, ponownie rozpoznając sprawę, są związane oceną prawną dokonaną wcześniej przez sąd w tej sprawie. Oznacza to, że nie mogą one formułować oceny sprzecznej z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania mu się w pełnym zakresie i konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. np. wyrok NSA z 13.07.2010 r. I GSK 940/09; powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pominięcie wiążącej oceny i przyjęcie stanowiska odmiennego niż z niej wynikające bądź niewykonanie wytycznych co do dalszego postępowania narusza art. 153 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z 21.10.2021 r. II GSK 1261/21). W konsekwencji, zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu jest zastosowanie się do wyrażonej przez sąd oceny prawnej i podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. np. wyrok NSA z 21.02.2018 r. II FSK 353/16). Podkreślenia wymaga, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione, nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym, bądź po wydaniu orzeczenia sądowego nie zaistnieje zmiana istotnych okoliczności faktycznych. W rozpatrywanej sprawie nie zaktualizowały się przesłanki uzasadniające odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w ww. wyroku, zatem ocena w nim wyrażona jest wiążąca na gruncie tej sprawy. Sąd w wyroku z 22 sierpnia 2023 r. stwierdził zaś jednoznacznie, że w realiach niniejszej sprawy istotne znaczenie ma to, że w obrocie prawnym są prawomocne orzeczenia sądowe nakazujące skarżącej opuszczenie i opróżnienie lokalu i dopóki nie zostaną one wzruszone w przepisanym prawem trybie wiążą organy administracji publicznej orzekające w sprawie o wymeldowanie. Powołując się na ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, Sąd wywiódł, że jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (np. w przypadku wykonania wyroku nakazującego eksmisję z lokalu), to przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że te działania organów najczęściej nie są zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal. Wykonanie orzeczenia eksmisyjnego w związku z prawomocnym ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w nim, zastępuje dobrowolne opuszczenie lokalu. Zauważył też, że prawomocny zakaz zbliżania się do lokalu skutkuje uznaniem, że w takiej sytuacji skarżąca nie może przebywać w danym lokalu, a stan taki oznacza, że skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wskazał, że w świetle art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności meldunek należy postrzegać przede wszystkim jako rodzaj rejestracji pobytu osoby w określonym miejscu, który ma odzwierciedlać stan rzeczywisty. Wyjaśnił, że o ile nie powinno się orzekać o wymeldowaniu osób, gdy w warunkach naruszenia prawa zmuszono je do opuszczenia lokalu lub do niego nie wpuszczono, to takie ograniczenie nie będzie miało zastosowania do sytuacji, gdy opuszczenie miejsca pobytu przez osobę następuje wprawdzie przymusowo, ale w oparciu o przymus państwowy, umocowany przepisami prawa. Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 z późn. zm.) organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Wszystkie przesłanki wskazane w cytowanym przepisie wystąpiły w rozpoznawanej sprawie, co obligowało Burmistrza do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącej z ww. lokalu. Właściciel lokalu wystąpił z wnioskiem w sprawie wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. Zaistniała też przesłanka "opuszczenia miejsca pobytu stałego", a jednocześnie skarżąca nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wyjaśnić należy, że o trwałości opuszczenia lokalu można mówić, gdy dana osoba przebywa poza miejscem stałego zameldowania i równocześnie zerwała związki z dotychczasowym lokalem. Zaistnieje to, gdy opuszczenie lokalu ma charakter trwały i jest, co do zasady, dobrowolne. Chodzi zatem o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest zasadniczo wynikiem jej woli. Zaznaczyć należy, że na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu należy traktować sytuację, w której opuszczenie lokalu takiego charakteru wprawdzie nie miało, ale strona nie podjęła kroków prawnych w celu przywrócenia stanu zgodnego z ewidencją ludności lub działania te okazały się nieskuteczne. Jednocześnie podkreślenia wymaga, z uwagi na okoliczności niniejszej sprawy, że przy ustalaniu spełnienia przesłanek warunkujących wymeldowanie, przesłanka "dobrowolności" nie może być brana pod uwagę, jeśli opuszczenie lokalu wynika ze zgodnego z prawem władczego działania organów państwa. Na równi z "dobrowolnością" opuszczenia lokalu należy więc traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Bez znaczenia pozostaje w takiej sytuacji chęć tej osoby ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania, gdyż przepisy dotyczące zameldowania mają charakter rejestrowy, ewidencyjny, a zatem odmowa wymeldowania (utrzymywanie zameldowania) w takich przypadkach prowadziłaby do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej, czyli do, co do zasady, nieakceptowanej rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem rzeczy, a stanem zapisanym w ewidencji (por. wyrok NSA z 17.11.2022 r. II OSK 1878/21). Skarżąca kwestionuje wyłącznie spełnienie przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego. W tym zakresie należy podkreślić, że wyrokiem tutejszego Sądu z 22 sierpnia 2023 r. II SA/Ol 704/23 zostało przesądzone, że warunek dobrowolnego opuszczenia przedmiotowego lokalu został spełniony w rozpoznawanej sprawie, gdyż w obrocie prawnym istnieje prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Olsztynie z 17 marca 2022 r. sygn. [...] (którym nakazano skarżącej m.in. opuszczenie i opróżnienie z rzeczy lokalu mieszkalnego, w którym była zameldowana na pobyt stały) i postanowienie Sądu Rejonowego w Olsztynie z 7 czerwca 2022 r. sygn. [...] (którym zakazano skarżącej zbliżania się do tego lokalu i jego bezpośredniego otoczenia na odległość mniejszą niż 100 metrów). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem wykonanie orzeczenia eksmisyjnego w związku z prawomocnym ustaleniem przez sąd powszechny, że osoba objęta eksmisją nie ma tytułu do przebywania w danym lokalu, zastępuje dobrowolne opuszczenie lokalu. Wojewoda uwzględnił wytyczne zawarte w wyroku Sądu z 22 sierpnia 2023 r. i zasadnie uznał, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wskazane w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Prawidłowo więc postąpił utrzymując w mocy decyzję Burmistrza z 7 kwietnia 2023 r. Podniesione przez skarżącą okoliczności dotyczące relacji rodzinnych i postępowania przed sądem powszechnym, wobec niewykazania, że ww. orzeczenia Sądu Rejonowego w Olsztynie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.