II SA/Ol 122/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi K. Z. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Podała, że jest wdową, jej majątek stanowi udział 1/3 domu (bez podania wymaganej wielkości w m2), udział w nieruchomości, jak wskazała: "1/3 z 13% "KAM"", posiada zasoby pieniężne (nie podano w rubryce 7.2.1. ich wysokości nominalnej), utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 1.366,- zł oraz osiąga "zysk z 13% 1/3 udziału" (wg. danych wpisanych w rubryce 10), których dochód miesięczny brutto wyniósł 137.000,- zł. Postanowienie z dnia 8 czerwca 2009r. (sygn. akt II SA/Ol 122/09), którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, zostało następnie uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2009r. (sygn. akt II OZ 672/09). W jego uzasadnieniu NSA stwierdził, iż skarżąca nie została wezwana do przedstawienia dokumentów i oświadczeń dotyczących jej wydatków w sytuacji, gdy do sprzeciwu na postanowienie Referendarza sądowego z 5 maja 2009r. skarżąca załączyła zestawienie wydatków, ale do Sądu wpłynął jedynie sam sprzeciw, co odnotowano w przyjęciu przesyłki. NSA uznał, że w takiej sytuacji, dążąc do uzyskania rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego skarżącej, Sąd powinien ponownie wezwać skarżącą do przedstawienia zestawienia wydatków, dopiero wówczas bowiem można rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nie można przesądzić, że skarżąca uchyla się od przedstawienia dokładnego i wyczerpującego stanu majątkowego i rodzinnego w sytuacji, kiedy nie została wezwana do nadesłania dodatkowych danych (zestawienie wydatków), mogących mieć istotny wpływ na rozpoznanie przedmiotowego wniosku. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, kierując się oceną sądu wyższej instancji, na podstawie zarządzenia z dnia 6 października 2009r. wezwał skarżącą do przedstawienia, w terminie 7 dni, zestawienia aktualnych miesięcznych wydatków, poprzez wskazanie ich wysokości i przeznaczenia oraz uwiarygodnienie faktu ponoszenia konkretnych wydatków w wykazanej wysokości. Dodatkowo wezwano do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku braku posiadania jakichkolwiek rachunków bankowych - pisemnego oświadczenia o braku ich posiadania, a także informacji o źródłach dochodu oraz majątku, jeśli uległy one zmianom od czasu złożenia wniosku z 27 kwietnia 2009r. o przyznanie prawa pomocy. Wezwanie skarżąca odebrała osobiście w dniu 22 października 2009r., jednak nie udzieliła odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej: ustawą ppsa.) zwolnienie od kosztów sądowych, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić tylko wtedy, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż skoro przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, to nie może być stosowane powszechnie. Użyte zaś w cytowanych wyżej przepisach sformułowanie "gdy osoba (...) wykaże" oznacza, iż to całkowicie na stronie spoczywa ciężar dowodu, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub częściowo. Za takim rozumieniem powołanych przepisów przemawia orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na przykład w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006r. sygn. akt II OZ 522/06 (LEX nr 299447) wyrażono pogląd, iż o dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje Sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego może, w oparciu o art. 255 ustawy ppsa., wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Jednocześnie Sąd wskazał, iż skoro skarżący nie przedstawił wymaganych oświadczeń i dokumentów, to nie było możliwości uwzględnienia wniosku. Orzeczenie Sądu w zakresie prawa pomocy zależy bowiem od tego, czy strona wykaże przesłanki określone w art. 246 § 1 ustawy ppsa. W powołanym postanowieniu stwierdzono ponadto, iż Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. Ponadto w postanowieniu z 27 listopada 2008r. sygn. akt II FZ 495/08 (niepubl.) NSA stwierdził, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykonała w ogóle wezwania do złożenia stosownych oświadczeń i dokumentów źródłowych, do czego Sąd zobowiązał stronę po otrzymaniu postanowienia NSA z dnia 18 sierpnia 2009r. sygn. akt II OZ 672/09. Jak wynika bowiem z akt sprawy do Sądu nie wpłynęła odpowiedź strony na wezwanie z dnia 7 października 2009r. Na tej podstawie Sąd stwierdza, że skoro ciężar udowodnienia istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która uchyla się jednak od przedstawienia swej sytuacji materialnej, to taka postawa uniemożliwia przyznanie prawa pomocy. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.