II SA/Ol 1238/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 31 sierpnia 2012 r., nr "[...]" w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 5 listopada 2012 r. E.W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 31 sierpnia 2012 r. w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w zakresie kat. A, B, C prawa jazdy. Z treści tego dokumentu wynikało, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie uzyskuje dochodu, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych, poza udziałem w wysokości 1/4 w mieszkaniu o pow. 38 m². Podał, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, co potwierdził załączoną do wniosku kopią zaświadczenia z urzędu pracy. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 26 listopada 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pomimo wezwania i pouczenia o skutkach zaniechania realizacji wezwania, skarżący nie dostarczył dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie przedłożył też żadnego pisma wyjaśniającego brak ich złożenia. Powyższe uniemożliwiło zweryfikowanie jego oświadczenia w zakresie aktualnej sytuacji materialnej i tym samym ocenę jego rzeczywistych zdolności płatniczych. Od postanowienia tego skarżący złożył sprzeciw. Podał w nim, że nie rozumie wątpliwości dotyczących źródła środków wydatkowanych na ustanowienie adwokata w postępowaniu przed sądem powszechnym. Stwierdził, że o wyjaśnienie tych wątpliwości tut. Sąd winien zwrócić się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego lub Starostwa Powiatowego. Wnioskodawca stwierdził, że nie ma dochodów, co potwierdził własnoręcznym podpisem na formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie będzie udowadniał, że jest tak w rzeczywistości. Wyjaśnił, że pomagają mu osoby trzecie, których nie ma zamiaru ujawniać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. nr 270, powoływanej dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści cytowanego przepisu wynika, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. W przypadku gdy oświadczenie strony zawarte w tym wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości możliwe jest wezwanie wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 1 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Winien więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i załączonej do niego kopii zaświadczenia z Urzędu Pracy Powiatu O. z dnia 5 listopada 2012 r., wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje żadnego dochodu, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych, poza udziałem w wysokości "1/4 mieszkania". Wezwaniem z dnia 8 listopada 2012 r. skarżący został wezwany do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do mieszkania, a także posiadanego ewentualnie samochodu) i finansowej (w zakresie odnoszącym się do ewentualnego korzystania przez skarżącego ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny oraz ponoszonych wydatków), źródeł pokrycia wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika, reprezentującego skarżącego w sprawie przed sądem powszechnym (z akt sprawy nie wynikało bowiem czy był on pełnomocnikiem z urzędu, czy z wyboru), a także wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie, pozostawiając niewyjaśnione wskazane wyżej kwestie, tym samym uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa. Skarżący, podnosząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodu, faktycznie nie ujawnił źródła utrzymania siebie ani źródła finansowania ponoszonych koniecznych wydatków. Dodać należy, że te kwestie nie zostały również wyjaśnione w sprzeciwie. Podnosząc, że pomocy udzielają mu osoby trzecie, nie wskazał, kto udziela mu takiej pomocy, w jakiej formie i w jakim zakresie. Jak już wyżej zaznaczono, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Przekazane do oceny Sądu pisma nie wskazują, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Podkreślenia natomiast wymaga, że jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. W niniejszej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, gdyż przedłożył do oceny Sądu jedynie wybrane selektywnie informacje, winien był zatem liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.