II SA/Ol 1326/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi S. M. na nienależyte wykonywanie przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w A zadań i przewlekłe załatwianie interesów osoby ubezpieczonej postanawia odrzucić skargę Pismem z 29 października 2012 r. S. M. wniósł skargę na Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak wynika z treści skargi jej przedmiotem jest "nienależyta wykonywalność zadań oraz przewlekłe biurokratyczne załatwianie słusznych interesów osoby ubezpieczonej - płatnika, jak także arogancja i niekompetencja niektórych pracowników". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że skarżący nie wskazał konkretnych postępowań, wobec których, kieruje zarzuty, a jedynie operuje w kategoriach ogólnych. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zgodnie z art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej ustawa p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która stosownie do § 2 pkt 8 tego przepisu, obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na bezczynność jej organów, a więc tam, gdzie przepisy przewidują wydawanie aktów władczych. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie, jest również art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej tylko w zakresie określonym w ustawie. Organ argumentował w odpowiedzi na skargę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że bezczynność organu zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub, nie podjął stosownej czynności. Dyrektor Oddziału wskazał dalej, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz regulacji procesowych zawartych w Kodeksie postępowania cywilnego - sprawy ubezpieczeniowe, w tym również związane z przyznaniem i wypłatą świadczeń, ukształtowano jako sprawy cywilne w znaczeniu formalnym (procesowym). Jedynym wyjątkiem od powyższych regulacji jest przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje w przypadku decyzji ZUS przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Te sprawy, w drodze wyjątku, pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji - decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. Tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 tej ustawy, dopuszczalna jest zatem droga sądowoadministracyjna. Organ podniósł, że wyłączenie kognicji sądu administracyjnego w sprawie niniejszej nie rodzi dla strony niekorzystnych skutków w postaci niemożliwości uruchomienia trybu kontroli (nadzoru) niedziałania organu w sprawie. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 3 u.s.u.s. odwołanie do sądu (zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. - sądu powszechnego) przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie. W ocenie organu ustawodawca, wyłączając generalnie w sprawach ubezpieczeniowych (w tym świadczeniowych) właściwość sądu administracyjnego, przewidział zatem także możliwość zaskarżenia niedziałania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzając swoistą "skargę na bezczynność" - rozpoznawaną przez sąd powszechny. A zatem w sprawie nie zachodzi niebezpieczeństwo pozbawienia strony drogi sądowej w sprawach ubezpieczeniowych również wówczas, gdy organ opóźnia się z rozstrzygnięciem sprawy lub takiego rozstrzygnięcia nie wydaje. Tym bardziej, że skarżący z niej aktywnie korzysta, czego dowodem są liczne postępowania "cywilne" zawisłe przed Sądem Okręgowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 2 pkt 1 - 4 i pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę nad działalnością administracji publicznej pod względem zgodności z prawem orzekając w sprawach skarg na: 1/ decyzje administracyjne, 2/ postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty, 3/ postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, 4/ inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, 8/ na bezczynność organów administracji publicznej w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 w zakresie nie podjęcia w ustawowym terminie stosownych działań. Problematyka kontroli decyzji dotyczących świadczeń z ubezpieczenia społecznego, zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) zwanej dalej u.s.u.s., należy do sądu powszechnego, według zasad określonych w kodeksie postępowania cywilnego (zwłaszcza art. 4778 i następnych), do tego też sądu należy kontrola działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wr 262/07 oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 stycznia 2004 r. sygn. akt II SA/Ka 3101/03; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jedynym wyjątkiem od powyższych regulacji jest przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje w przypadku decyzji ZUS przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Te sprawy, pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji - decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. Tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 tej ustawy, dopuszczalna jest zatem droga sądowoadministracyjna. Konsekwencją przywołanej regulacji jest to, że jedynie decyzje ostateczne, o których mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. podlegają kontroli zgodności z prawem realizowanej przez sądy administracyjne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 320/11 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać także trzeba, że słusznie w odpowiedzi na skargę organ podniósł, że wyłączenie kognicji sądu administracyjnego w sprawie niniejszej nie rodzi dla strony niekorzystnych skutków w postaci niemożliwości uruchomienia trybu kontroli (nadzoru) niedziałania organu w sprawie. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 3 u.s.u.s. odwołanie do sądu (zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. - sądu powszechnego) przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie. Skarżący w niniejszej sprawie kwestionuje generalnie działalność Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku z nienależytym i biurokratycznym wykonywaniem zadań należących do tego organu. Ten zakres działalności ZUS-u nie podlega kontroli sądu administracyjnego, co oznacza, że przedmiotowa sprawa nie należy do właściwości tego sądu. Dlatego też Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skargę jako niedopuszczalną odrzucił.