II SA/Ol 174/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2016 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia A, Stowarzyszenia B, Stowarzyszenia C i Fundacji D na postanowienie Wojewody z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej na skutek sprzeciwu R. K. od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2016r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku Stowarzyszenia C z dnia 29 lutego 2016r. o przyznanie prawa pomocy postanawia odrzucić sprzeciw. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 29 lutego 2016 r. (k. 46) Stowarzyszenie C, zwane dalej Stowarzyszeniem, wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wniosek podpisał R. K., jako przedstawiciel Stowarzyszenia. Uzasadnił, że jest to stowarzyszenie zwykłe i utrzymuje się tylko ze składek członkowskich. Na podstawie zarządzenia z dnia 5 lutego 2016r. Stowarzyszenie zostało wezwane do nadesłania wykazu wszystkich członków. Wezwanie to podjął R. K. i przesłał w odpowiedzi: listę obecności członków założycieli na spotkaniu założycielskim z dnia 13 listopada 2012r., sporządzone tego dnia wystąpienie informacyjne do Prezydenta Miasta o utworzeniu niniejszego stowarzyszenia zwykłego oraz zaświadczenie tego organu o wpisaniu Stowarzyszenia do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Następnie, na podstawie zarządzenia z dnia 3 marca 2016r., Stowarzyszeniu przesłany został urzędowy formularz "PPR", w celu jego wypełnienia i podpisania przez wszystkich członków Stowarzyszenia w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przedmiotowe wezwanie zostało doręczone stronie w dniu 17 marca 2016 r. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie. W piśmie z dnia 24 marca 2016r. R. K. przekonywał, że Stowarzyszeniu powinno zostać przyznane prawo pomocy, gdyż nie posiada żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Poza tym jako organizacja społeczna powinna być całkowicie zwolniona z kosztów sądowych. Przedłożył wypełniony urzędowy formularz wniosku. Podał, że jest przedstawicielem Stowarzyszenia. Stwierdził, że nie rozumie nieczytelnych i niejasnych wezwań Sądu. Wniósł o ich przesłanie w czytelnej formie oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu ze względu na nieporadność wnioskodawcy, sytuację materialną i skomplikowany charakter sprawy. Zarządzeniem z dnia 18 kwietnia 2016r. referendarz sądowy pozostawił wniosek Stowarzyszenia bez rozpoznania, na podstawie art. 258 § 2 pkt 6 w związku z art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. Uzasadnił, że Stowarzyszenie nie złożyło żądanego obowiązującego formularza wniosku podpisanego przez wszystkich jego członków. W ustawowym terminie R.K. wniósł sprzeciw od powyższego zarządzenia. Podniósł, że jest upoważnionym uchwałą, przez wszystkich członków Stowarzyszenia, prezesem i pełnomocnikiem. Stwierdził, że takie dokumenty są już w innych aktach sprawy. Wskazał, że nie rozumie treści wezwań. Podał, że przesłał już regulaminy Stowarzyszenia, upoważniające prezesa R. K. do reprezentacji na zewnątrz wraz z kopią opłaty skarbowej. Ocenił wezwania jako bezprawne. Podkreślił, że wnioskodawcą jest on sam oraz organizacje społeczne, których jest przedstawicielem: Stowarzyszenie (zwykłe) A oraz Stowarzyszenie (zwykłe) C, a także Fundacja D. Na podstawie zarządzenia z dnia 3 czerwca 2016r. Stowarzyszenie C wezwane zostało do przedłożenia w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia sprzeciwu (art. 259 § 2 p.p.s.a.) wykazu wszystkich członków Stowarzyszenia i dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania przedmiotowego Stowarzyszenia albo podpisania sprzeciwu przez wszystkich członków Stowarzyszenia. Poinformowano stronę, że pisma procesowe pochodzące od stowarzyszenia zwykłego, dla swej skuteczności, wymagają podpisania przez wszystkich członków stowarzyszenia albo wykazania przez wnoszącego je przedstawiciela pełnomocnictwa do tej czynności, udzielonego przez pozostałych członków stowarzyszenia. Za źródło takiego upoważnienia nie można uznać regulaminu statuującego powstanie stowarzyszenia zwykłego. Wezwanie to doręczone zostało na adres siedziby Stowarzyszenia do rąk R. K. w dniu 27 czerwca 2016r. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie w dniu 4 lipca 2016r. W dniu 8 lipca 2016r. (data nadania pocztowego) R. K. przesłał do tut Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszeniu A, Stowarzyszeniu B, Stowarzyszeniu C i Fundacji D oraz potwierdzone przez siebie za zgodność z oryginałami kopie: listy obecności członków założycieli na spotkaniu założycielskim Stowarzyszenia C i Stowarzyszenia A; zaświadczenia datowane 21 styczeń 2013r. i 7 listopad 2013r. o wpisaniu Stowarzyszeń zwykłych do ewidencji z adnotacją, że przedstawicielem Stowarzyszenia jest R. K., pełnomocnictwo udzielone przez 2 członków Stowarzyszenia, dodatkowo statut wymienionej Fundacji i wydruk z KRS; regulamin Stowarzyszenia A i regulamin Stowarzyszenia C. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. (aktualnie obowiązuje tekst jednolity Dz.U. z 2016r. poz. 718), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do wniosków złożonych po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 259 § 2 p.p.s.a. sprzeciw wniesiony po terminie oraz sprzeciw, którego braki formalne nie zostały uzupełnione, sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie dotyczącej pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku - Stowarzyszenia C o przyznanie prawa pomocy, zaistniały podstawy do odrzucenia sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego, gdyż w wyznaczonym siedmiodniowym terminie strona nie uzupełniła braków formalnych sprzeciwu. Również złożone po terminie dokumenty nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, że R.K. jest uprawniony do reprezentacji tegoż Stowarzyszenia zwykłego. Przede wszystkim mimo wyraźnego wezwania w dalszym ciągu nie została przedstawiona lista członków przedmiotowego Stowarzyszenia, nie wiadomo więc jak jest ono aktualnie liczne i czy wszyscy udzielili umocowania R. K. do działania. Niewystarczającym było w tym względzie nadesłanie tylko listy członków założycieli ze spotkania założycielskiego z 2012r. i pełnomocnictw podpisanych przez tych członków założycieli. Dodatkowo wbrew wezwaniu i wymogom art. 37 § 1 p.p.s.a. R. K. nadesłał jedynie kserokopię pełnomocnictwa poświadczoną przez siebie za zgodność z oryginałem. Podczas, gdy zgodnie z tym unormowaniem pełnomocnik obowiązany jest dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z oryginalnym podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Tylko adwokat, radca prawny, doradca podatkowy i rzecznik patentowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. W innym przypadku odpis pełnomocnictwa wymaga uwierzytelnienia przez notariusza. Skarżące stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z treścią art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn.: Dz. U. z 2015r. poz. 1393) osoby w liczbie co najmniej trzech, zamierzające założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności, określający w szczególności nazwę stowarzyszenia zwykłego, cel lub cele, teren i środki działania, siedzibę, przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo zarząd, zasady dokonywania zmian regulaminu działalności, sposób nabycia i utraty członkostwa, a także sposób rozwiązania stowarzyszenia zwykłego. Stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia, nieposiadającą osobowości prawnej (art. 40 ust. 1 tej ustawy). Prostsza forma stowarzyszeń zwykłych wyraża się po pierwsze - w obniżeniu minimalnej liczby osób uprawnionych do ich założenia (z 15 do 3 osób), po drugie - w zastąpieniu wymogu uchwalania statutu mającego rozbudowaną treść - wymogiem uchwalania znacznie bardziej uproszczonego regulaminu i po trzecie - w zastąpieniu wniosku do sądu o rejestrację w KRS - wnioskiem do organu nadzorującego, informującym o utworzeniu stowarzyszenia zwykłego. Do stowarzyszeń zwykłych nie stosuje się m.in. art. 10 i art. 11 Prawa o stowarzyszeniach, co oznacza że stowarzyszenie takie nie może mieć organów, niemniej posiada ono wewnętrzną strukturę organizacyjną (art. 2 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach) i musi określać w regulaminie przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie (niebędącego jednak organem). Konsekwencją braku osobowości prawnej stowarzyszenia zwykłego jest brak zdolności do czynności prawnych i brak własnego majątku. Stowarzyszeniom zwykłym zaś przysługuje zdolność sądowa tj. zdolność do występowania w postępowaniu jako strona np. w postępowaniu soądowoadministracyjnym (art. 25 § 2 p.p.s.a.). Zdolność sądowa organizacji społecznych, zarówno posiadających osobowość prawną, jak i niemających takiej osobowości w zakresie ich statutowej działalności jest także konsekwencją przyznania takim organizacjom w prawie publicznym prawa do udziału w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób (zob. art. 31 k.p.a.). Do takich sytuacji odnosi się art. 25 § 4 p.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. II OSK 1308/11, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis ten stanowi, że zdolność sądową mają organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. W postanowieniu z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 114/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, odwołując się do wyroku SN z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I CSK 234/12 (Lex nr 1307997), że ze względu na nieprzysługiwanie stowarzyszeniom zwykłym osobowości prawnej i niestosowanie do nich przepisów o osobach prawnych, podmiotem praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych związanych z działalnością stowarzyszeń zwykłych, nie mogą być same te stowarzyszenia, lecz tylko ich członkowie. A zatem tylko wszyscy członkowie stowarzyszenia zwykłego mogą stać się podmiotami określonych praw i obowiązków w razie dokonania czynności prawnej przez nich wszystkich lub przez ustanowionego przez nich przedstawiciela, działającego w granicach umocowania. NSA stwierdził, że skoro stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej, to w postępowaniu sądowoadministracyjnym legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tego stowarzyszenia, jako podmioty praw i obowiązków. W postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2014r., sygn. akt II OSK 2687/12 NSA wskazał, że konieczne jest zweryfikowanie przez sąd w oparciu o przedłożone dokumenty, że osoby podpisane pod skargą są członkami stowarzyszenia uprawnionymi do złożenia skargi albo, że wszyscy członkowie stowarzyszenia podpisali dokument udzielający pełnomocnictwa procesowego. Również w postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2016r., sygn. akt I OZ 356/16 NSA podzielił pogląd, że właściwym dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego. Za źródło takiego upoważnienia nie można natomiast uznać regulaminu, jako dokumentu statuującego tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego (por. też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2014 r., II OSK 2525/12, oraz z dnia 14 maja 2014 r., II OSK 2966/12, dostępne na http://:orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla swej skuteczności zgłoszony sprzeciw w imieniu stowarzyszenia zwykłego wymagał albo podpisania przez wszystkich członków Stowarzyszenia, albo też wykazania się przez wnoszącego je przedstawiciela pełnomocnictwem do tej czynności, udzielonym przez pozostałych członków. Żaden z tych warunków nie został spełniony w rozpatrywanym przypadku. Stosownie do treści art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a. jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W razie zaniedbania powyższemu obowiązkowi, na zasadzie art. 49 § 1 w zw. z art. 259 § 2 p.p.s.a., należy wezwać stronę do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu w terminie 7 dni pod rygorem jego odrzucenia. Wykazanie umocowania wymaga formy dokumentu, a zwykle będzie to dokument urzędowy (np. odpis z KRS) lub prywatny (który potwierdzi legitymację do działania). Z przedłożonych dotychczas przez R. K. dokumentów nie wynika, aby był osobą uprawnioną do działania w imieniu Stowarzyszenia. Wprawdzie przedłożył upoważnienia podpisane przez członków Stowarzyszenia, ale uczynił to dopiero po upływie wyznaczonego terminu. Art. 85 p.p.s.a. stanowi zaś, że czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Poza tym są to tylko kserokopie i brak jest informacji czy dokument podpisali wszyscy członkowie stowarzyszenia. W tej sytuacji nie można przyjąć, że strona skarżąca udokumentowała w należyty sposób uprawnienie do reprezentowania Stowarzyszenia. W związku z tym, na zasadzie art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 259 § 2 p.p.s.a. strona skarżąca została wezwana do nadesłania wykazu wszystkich członków Stowarzyszenia. Mimo prawidłowo doręczonego wezwania oraz zawartego w nim pouczenia o skutkach zaniedbania nałożonego obowiązku wyznaczony termin upłynął bezskutecznie. Okoliczność ta obliguje Sąd do odrzucenia sprzeciwu, wobec nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych sprzeciwu. W związku z tym orzeczono jak w sentencji postanowienia.