II SA/Ol 265/22

Dnia 12 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca 2022 roku sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Decyzją z dnia 17 grudnia 2021 r., Starosta Olsztyński (dalej jako: "organ pierwszej instancji", "Starosta"), na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c oraz art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2021 r., poz. 1100 z późn. zm.; aktualnie Dz. U. z 2022 r., poz. 690 z późn. zm.), dalej jako: "u.p.z.", nakazał K. M. (dalej jako: "strona", "skarżący"), zwrot nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego za okres od 2 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. w kwocie [...] zł brutto w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W uzasadnieniu decyzji opisano stan faktyczny sprawy i wskazano, że na podstawie raportu ZUS-U2, wygenerowanego w dniu 9 września 2021 r., organ stwierdził, że od 2 do 31 lipca 2021 r. strona była zgłoszona do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Wobec tego, decyzją z dnia 7 października 2021 r., Starosta orzekł o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem 2 lipca 2021 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę Warmińsko-Mazurskiego – decyzją z dnia 16 listopada 2021 r. Mając na uwadze powyższe, wyjaśniono, że zasiłek dla bezrobotnych pobrany przez skarżącego za okres od 2 do 31 lipca 2021 r. w kwocie [...] zł brutto jest nienależnie pobranym świadczeniem i podlega obowiązkowi zwrotu, zgodnie z przepisami prawa. Od ww. decyzji, w przepisanym terminie, odwołał się skarżący, zarzucając decyzji organu pierwszej instancji brak uwzględnienia wszystkich okoliczności mających znaczenie przy wydaniu decyzji. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że powodem wydania decyzji był raport ZUS, a zgłoszenie do ubezpieczenia nastąpiło przez firmę C. Skarżący przyznał, że w okresie od 2 lipca 2021 r. do 8 lipca 2021 r świadczył usługę w firmie C., z którą nie została spisana umowa w formie pisemnej. Zgłoszenie do ZUS zostało sporządzone w nieprawidłowy sposób, ponieważ dnia 10 sierpnia 2021 r. do ZUS wpłynęło pismo z firmy C. o zarejestrowanie go z datą wsteczną, bez ważnej umowy i braku pełnych danych. Podano, że o podjęciu współpracy z R. B. skarżący poinformował Urząd Pracy, jednak urzędnik poinformował go, że nie może wyrejestrować strony bez przedstawienia umowy od pracodawcy. Podniesiono również, że w świetle przepisów u.p.z., współpraca z R. B. miała charakter pracy dodatkowej/szkolenia i nie zawierała cech umowy o pracę, umowy o dzieło, czy umowy zlecenia. Decyzją z dnia [...] r., Wojewoda Warmińsko-Mazurski (dalej jako: "Wojewoda", "organ odwoławczy"), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu opisano stan faktyczny sprawy i wyjaśniono, że zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z., za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Skarżący, rejestrując się w urzędzie pracy, oświadczył, że jest osobą niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej. Zobowiązał się również do powiadamiania urzędu pracy o wszelkich zmianach w przekazanych danych. Z uwagi na fakt, że bezrobotnym nie może być osoba, która podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego na podstawie odrębnych przepisów, Starosta orzekł o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem 2 lipca 2021 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Wojewody z dnia 16 listopada 2021 r., a strona nie skorzystała z prawa wniesienia skargi na decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Należało więc przyjąć, że skarżący zgodził się z zapadłym rozstrzygnięciem. Podano, że niewątpliwie zasiłek dla bezrobotnych pobrany przez osobę nieposiadającą faktycznie statusu osoby bezrobotnej jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi na zasadach określonych w u.p.z. Ostatecznie wskazano również, że wydanie przez ZUS decyzji w wyniku wszczętego postępowania będzie mogło stanowić podstawę do wznowienia postępowania w przedmiocie legitymowania się statusem osoby bezrobotnej oraz prawem do zasiłku, a co za tym idzie, również w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, na ww. decyzję, wniósł K. M. (skarżący), wnosząc o jej uchylenie w całości. W uzasadnieniu skargi w istocie powielono zarzuty odwołania, zarzucając nieuczciwość pracodawcy. Podniesiono, że skarżący powiadomił Urząd Pracy w dniu 5 lipca 2021 r. o zaistniałej sytuacji (brak otrzymania umowy o pracę), pytając, czy ma się wyrejestrować. Urzędnik poinformował go, że może się wyrejestrować po przedstawieniu pisemnej umowy o pracę, zlecenie czy dzieło. Dodano, że nie był on związany żadną umową i był w gotowości do podjęcia zatrudnienia. Ostatecznie wyjaśniono również, że to urzędniczka ZUS przekroczyła swoje uprawnienia, podając jego nr PESEL firmie C., o czym zawiadomił Urząd Ochrony Danych Osobowych i podjął kroki w zawiadomieniu Policji o możliwości popełnienia przestępstwa. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W dniu 1 lipca 2022 r., do tutejszego Sądu wpłynęło pismo skarżącego, w którym wypowiedział się na piśmie w sprawie. Wskazał, że w dniu 30 czerwca 2022 r. w Sądzie Rejonowym w Olsztynie odbyła się rozprawa w sprawie z art. 107 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych; kolejny termin rozprawy wyznaczono na dzień 8 września 2022 r. Dodał, że pracownik ZUS przekroczyła swoje uprawnienia. Wskazał ponadto, że zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy, nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną, a firma C. mogła wystąpić do sądu o ustalenie stosunku pracy, co jednak zostało zaniechane. Dodał, że firma zażądała podpisania przez niego umowy zlecenia z datą wsteczną, jednak umowa taka jest nieważna. Wobec tego, nie może stanowić podstawy do uznania, że osoba, która taką umowę zawarła podlega ubezpieczeniu społecznemu. Ostatecznie wniósł o unieważnienie umowy zlecenia i tym samym uchylenie decyzji Wojewody i umorzenie zwrotu świadczenia na podstawie art. 76 ust. 7 u.p.z. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oceniając według powyższych kryteriów zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu, uznać należy, że nie naruszają one przepisów prawa. W pierwszej kolejności należy jednak wyjaśnić, że ze względu na ogłoszony stan epidemii oraz nowe brzmienie przepisu art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.), w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku oraz uznaniem rozpoznania sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy, przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 76 u.p.z. Zgodnie z jego brzmieniem, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (art. 76 ust. 1 u.p.z.). Za nienależnie pobrane świadczenie uważa się m.in. świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z.). Tutejszy Sąd w całości podziela pogląd ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że z powyższej regulacji wynika, iż stwierdzenie, że świadczenie pieniężne jest nienależne, rodzi obowiązek jego zwrotu, jeżeli doszło do jego nienależnego pobrania. Warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest natomiast zaistnienie dwóch przesłanek: obiektywnej – polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania, oraz subiektywnej – polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 968/16, LEX nr 2469199 oraz wyrok NSA z 20.04.2021 r., I OSK 3225/18, LEX nr 3174597.). W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że świadczenie w postaci zasiłku dla bezrobotnych zostało nienależnie pobrane, a w konsekwencji ziścił się obowiązek dokonania zwrotu świadczenia. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że świadczenie nienależne to świadczenie, co do którego brak podstaw jego przyznania, a świadczenie nienależne pobrane to świadczenie, pobraniu którego towarzyszyło zawinione działanie beneficjenta, który, działając w złej wierze, miał świadomość nienależności pobrania. Jeżeli zatem na skutek wydania decyzji administracyjnej stwierdzono brak podstaw przyznania świadczenia, to świadczenie takie należy kwalifikować jako nienależne. Okolicznością bezsporną w sprawie jest fakt, że ostateczną i prawomocną – wobec braku wniesienia przez stronę skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – decyzją z dnia 7 października 2021 r., Starosta orzekł o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i utracie prawa do zasiłku z dniem 2 lipca 2021 r. Prawidłowo więc organy orzekające w sprawie uznały, że świadczenie było nienależne. Z akt administracyjnych sprawy wynika również, że w dniu rejestracji jako osoba bezrobotna, skarżący został pouczony o prawach i obowiązkach bezrobotnego. Wniosek o zarejestrowanie w Urzędzie Pracy, który skarżący złożył elektronicznie, zawierał dział "Prawa i obowiązki", jak również "Warunki zachowania statusu". W pouczeniach tych wskazane zostały m.in.: przypadki, w których bezrobotny traci swój status (podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) oraz konieczność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Również w decyzji z dnia 7 października 2021 r. o utracie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku skarżący został poinformowany, że w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych zostanie przeprowadzone postępowanie administracyjne i zostanie wydana odrębna decyzja. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostają okoliczności podnoszone przez skarżącego zarówno w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, jak i w skardze, dotyczące nieprawidłowości w zgłoszeniu do ubezpieczenia społecznego, czy okresu przepracowanego w firmie C. oraz formy umowy. Dotyczą one bowiem kwestii statusu osoby bezrobotnej. Postępowanie w sprawie zwrotu nienależnego świadczenia jest natomiast odrębnym postępowaniem, zakończonym wydaniem decyzji o zwrotnie nienależnie pobranego świadczenia. Status osoby bezrobotnej skarżący utracił w wyniku decyzji z dnia 7 października 2021 r., która jest ostateczna i prawomocna. To zaskarżenie tej właśnie decyzji do Sądu skutkować mogło ewentualnie podważeniem oceny organów, że skarżący de facto statusu tego nie utracił. Podnoszona więc w skardze argumentacja nie mogła doprowadzić do zamierzonego skutku, a więc uznania za wadliwą obecnie zaskarżanej decyzji, w przedmiocie konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Reasumując, z uwagi na fakt, iż wcześniej zapadła ostateczna i prawomocna decyzja o pozbawieniu skarżącego statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku za okres od 2 lipca, to pobrany za ten okres zasiłek – tj. zasiłek pobrany za okres od dnia 2 do 31 lipca 2021 r. – jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 1 u.p.z. Ostatecznie podkreślić należy, że decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany, zatem w przypadku ziszczenia się przesłanek określonych w ww. przepisie, organy miały obowiązek wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, na postawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę.