II SA/Ol 329/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na czynność Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w przedmiocie wstrzymania przesłuchania świadków w kwestii choroby zawodowej postanawia odmówić ustanowienia adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia E. S., po odrzuceniu jego skargi na czynność polegającą na wstrzymaniu przesłuchania świadków w sprawie choroby zawodowej, zwrócił się we wniosku z dnia 11 czerwca 2012 r. o ustanowienie na jego rzecz adwokata (k. 64-67 akt). Jak wynika z zawartego w nim oświadczenia, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (63 l.) i córką (36 l.). Dochód miesięczny brutto z tytułu jego renty wynosi 1340 zł, a z tytułu emerytury jego żony - 1250 zł. Córka nie pracuje, gdyż choruje. Majątek rodziny stanowią dom o pow. 90 m2 i mieszkanie o pow. 45 m2. Skarżący leczy się na chorobę nowotworową nerek, płuc, nadnerczy, wątroby i kości. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2012 r. (k. 70-71) referendarz sądowy odmówił ustanowienia adwokata. Wskazał, iż dane przedstawione przez skarżącego nie przekonują, by znajdował się on w szczególnej sytuacji ekonomicznej. Na jej ocenę wpływ ma bowiem nie tylko wysokość osiąganego dochodu, lecz także majątek. Własność więcej niż jednej nieruchomości mieszkalnej, która zasadniczo sama w sobie uznawana jest za przejaw dostatku, stwarza mianowicie - pomijając ewentualność sprzedaży - sposobność pozyskiwania pożytków, czy też zabezpieczenia kredytu. Z zachowaniem przewidzianego ku temu terminu, E. S. wniósł sprzeciw od tegoż postanowienia (k. 75). Poinformował, że "posiada(-) ½ domu (...) o powierzchni użytkowej 107 m2 (7 izb) piętrowego (...). Dnia 2.06.2011 r. sporządzony został akt notarialny o ustanowienie darowizny dla córki J. i zięcia R. K.. Jako darowiznę ustanowił(-) piętro tego domu a dla siebie, żony i córki U. parter. (...) (R)ozbieżności w m2 powierzchni wynikają z obecnych przepisów gdzie doliczono do powierzchni użytkowej strych i pomieszczenia gospodarcze piwnic." Załączono (w formie kopii): wynik badania TK (k. 76); zaświadczenie, z którego wynika, iż w marcu br. świadczenie emerytalne żony skarżącego wynosiło 1446,33 zł (k. 77); zaświadczenie, iż skarżący pobiera okresową rentę z tytułu niezdolności do pracy, która w pierwszym kwartale br. wynosiła miesięcznie 1564,89 zł brutto (k. 78); zaświadczenie, iż U. S. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (k. 79); decyzja o pozwoleniu na budowę (k. 80), akt notarialny oświadczenia o ustanowieniu odrębnej własności lokalu oraz umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego darowizny (k. 81-83). W wyniku wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym [art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, w skrócie: p.p.s.a.)] Skarżący został zobowiązany (k. 86-88) do przedłożenia w terminie 7 dni: – kopii dowodów opłacenia należności mieszkaniowych za czerwiec 2012 r.; – pisemnego oświadczenia a) wyszczególniającego pozostałe wydatki gospodarstwa domowego wraz z ich przybliżoną miesięczną wysokością, b) wyjaśniającego, z jakiej przyczyny mieszkanie zbyte w drodze darowizny J. i R. K. zostało zaliczone do majątku wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie, c) podającego informacje o sytuacji materialnej osób obdarowanych (dochód miesięczny netto, posiadany majątek w postaci nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro); – wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, posiadanych przez niego, osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie i osoby, o których mowa w poprzednim punkcie - za czerwiec 2012 r. (zastrzeżono, iż przypadek nieposiadania w tym czasie rachunku bankowego należy potwierdzić oświadczeniem wskazującym osobę, której to dotyczy). W odpowiedzi przedłożono: kopie faktur za gaz, wodę i odprowadzanie ścieków (k. 90-91), kopie dowodów opłacenia należności za TV cyfrową i energię elektryczną (k. 92-93), kopię decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości (k. 94), faktury za leki z 2009 r. (k. 95-105) i 2010 r. (k. 106-108). W piśmie z dnia 12 lipca 2012 r. (k. 89) skarżący wyszczególnił również: "zakup opału na ogrzanie mieszkania 6000 tyś. zł", "konserwacja farbą olejną połaci dachowej 1000 tyś. zł", "wywóz śmieci 50 zł". Stwierdził, iż: "nie rozumie pytania w punkcie b). W punkcie c) sytuacja materiałowa osób w postaci nieruchomości nie przekracza 3000 tyś euro, jak również nic m(u) nie wiadomo o posiadanych rachunkach bankowych. (...) R. K. jest żołnierzem niskiej rangi (...) a córka J. przebywa na urlopie wychowawczym, wychowując drugie dziecko. (Jemu) odmówiono zwrotu pieniężnego za zakupione leki i odmówiono w P.C.P.R. wsparcia finansowego na usunięcie barier architektonicznych." Dodatkowo załączone zostały: kopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 2008 r. (k. 109), pisma z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w kwestii dofinansowania likwidacji barier architektonicznych w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej (k. 110-111), wykaz użytkowania budynku mieszkalnego (k.112). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (w niniejszej sprawie wynika ono z art. 239 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu istnienia takiej okoliczności spoczywa zatem na wnioskodawcy. Winien on więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które przekonują o zasadności poczynienia na jego rzecz wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). W tym celu, w myśl art. 252 p.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinnym i majątkowym. Jedynym instrumentem pozwalającym na ich weryfikację jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy przedłożenia dokumentów źródłowych. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt II GZ 51/12, http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący: – nie przedstawił dowodów uiszczenia należności mieszkaniowych (za wyjątkiem pokwitowania wpłaty za dostawę energii elektrycznej); – nie podał przybliżonej miesięcznej wysokości wydatków innych niż mieszkaniowe (za wyjątkiem opłaty za TV cyfrową); – nie odniósł się do kwestii posiadania przez siebie i żonę rachunków bankowych; – udzielił wymijającej odpowiedzi w kwestii rachunków bankowych osób obdarowanych. W tym miejscu należy wyjaśnić prawną podstawę badania sytuacji materialnej tych osób. Otóż "z treści art. 897 zdanie pierwsze Kodeksu cywilnego wyraźnie wynika, iż jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Skoro bowiem strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny (...) nie jest w stanie ponieść (...) kosztów postępowania, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa" (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 maja 2009, sygn. akt I FZ 122/09, publ. w Internecie - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wątpliwości dotyczą również deklarowanego majątku. W rubryce 7 formularza wyszczególnione zostały dwie nieruchomości - dom o powierzchni 90 m2 i mieszkanie o powierzchni 45 m2. Wpłynęło to na sformułowanie przez referendarza sądowego wniosku, iż skarżący nie znajduje się w szczególnej sytuacji ekonomicznej. Skarżący zarzucił jednak w sprzeciwie, iż posiada ½ domu, odsyłając do aktu notarialnego, z którego wynika, iż wraz żoną wyodrębnili z należącego do nich budynku dwa lokale mieszkalne i jeden z nich podarowali córce i jej mężowi. Dlatego też przyjęto domniemanie, iż darowane mieszkanie to druga z zadeklarowanych nieruchomości. Kwestii tej skarżący nie postarał się wyjaśnić, poprzestając na stwierdzeniu, iż nie rozumie pytania. Sąd nie jest jednak zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt I OZ 95/08, http://orzeczenia.nsa. gov.pl). Mając na względzie powyższe nie było możliwe, zdaniem Sądu, podjęcie niepozostawiającego wątpliwości rozstrzygnięcia w kwestii oceny sytuacji materialnej skarżącego. Z tej przyczyny, na podstawie powołanych przepisów, orzeczono jak w sentencji.