II SA/Ol 337/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2015 r. wniosku K.W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. W. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" r., nr "[...]’ w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1500 zł od skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie opłaty legalizacyjnej, skarżący wniósł na urzędowym formularzu o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż nie jest w stanie, bez uszczerbku finansowego, uiścić kwoty wpisu. Utrzymuje się z rodziną wyłącznie z gospodarstwa rolnego, które prowadzi z małżonką. Źródłem utrzymania sześcioosobowej rodziny jest zasiłek rodzinny w kwocie 555 zł. Wskazał, że troje dzieci jest w wieku szkolnym, a najmłodszy syn rozpocznie naukę we wrześniu. Udokumentował, że na dwoje dzieci przyznana jest pomoc w formie posiłku. Podał, że roczny dochód z gospodarstwa wynosi 2.520 zł. Zgodnie z oświadczeniem strony w skład majątku rodziny wchodzi: dom o powierzchni 102 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 11,97 ha, przedwojenna obora i stodoła oraz budynek gospodarczy. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, skarżący wezwany został przez referendarza sądowego do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących: rodzaju prowadzonej działalności rolniczej, rzeczywistego dochodu z gospodarstwa rolnego, wysokości i terminów wypłat dotacji lub płatności, stałych miesięcznych wydatków, wyciągów bankowych za okres ostatnich dwóch miesięcy oraz wyjaśnienia czy w wydatkach partycypują wspólnie zamieszkujący rodzice skarżącego. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżący przedłożył pisemne wyjaśnienia, zaświadczenie MOPS o pobranych w kwietniu b.r. świadczeniach rodzinnych w łącznej kwocie 645 zł, wyciągi bankowe i kopie rachunków. Oświadczył, że za rok 2014r. uzyskał dotację w kwocie 16.687,83 zł, a za rok 2015r. dopiero zostanie złożony wniosek. Wyjaśnił, że prowadzona działalność rolnicza polega na uprawie 0,26 ha sadu ekologicznego śliwy, ogródek przydomowy 0,10 ha. Na pozostałym areale są użytki zielone (mieszanka traw z motylkowymi). Ponadto hoduje 3 krowy, 3 cielaki, 2 klacze, 2 źrebaki i kucyka. Podał, że średnie miesięczne wydatki z gospodarstwa rolnego i domowego to suma 2.821,66 zł. Dodatkowo wyjaśnił, że rodzice zamieszkują we wskazanym domu wspólnie na zasadzie dożywocia, ale prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Koszty dzielone są proporcjonalnie. Zdarza się, że opłaty regulowane są po terminach. Stwierdził, że nie może liczyć na pomoc rodziców, gdyż otrzymują oni najniższą emeryturę rolniczą i sami mają problem z utrzymaniem się z niej. Postanowieniem z dnia 27 maja 2015r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy, wskazując na nieścisłości w podanych informacjach. Zdaniem referendarza nie można zweryfikować deklarowanej przez stronę kwoty dochodu z gospodarstwa tylko w oparciu o transakcję sprzedaży bydła rzeźnego (4.451,20 zł) i informację o płatnościach z tytułu wsparcia bezpośredniego i ekologicznego, wypłaconych w kwocie 16.687,83 zł. Zarzucono, że wnioskodawca nie wyjaśnił wpłaty na rachunek w kwocie 3200 zł z tytułu stypendium. Zauważono też, że kwota deklarowanych dochodów jest niższa od sumy podanych wydatków. Stwierdzono też brak oświadczenia strony co do posiadania rachunków przez innych członków rodziny. Reasumując referendarz stwierdził, że wnioskodawca nie umożliwił oceny swojej sytuacji i dlatego orzekł jak w sentencji. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, wniesionym w ustawowym terminie, skarżący podniósł, że wniosek wypełnił zgodnie z posiadanymi informacjami i wiedzą. Stwierdził, że dotychczas nie miał potrzeby skrupulatnego ewidencjonowania swoich dochodów i wydatków. Nie stać go na usługi prawnika, który pomógłby mu profesjonalnie wypełnić formularz PPF. Dołożył wszelkich starań, aby dokładnie określić swoją sytuację materialną. Podał, że dom w raz z dobudowaną częścią ma 132 m2. Jest jedynym jego właścicielem. Przy czym jego rodzina zajmuje 70 m2. Potwierdził, że średniomiesięcznie wydatki z gospodarstwa rolnego i domowe to suma 2.821,66 zł, a po uwzględnieniu wkładu rodziców wynoszą 2.588,33 zł. Wnioskodawca nie zgodził, się, że nie sposób wyliczyć dochodu w oparciu o wskazane dane. Wskazał na przepisy ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w myśl których, gdy dotacja jest zgodna z wnioskiem organ nie doręcza w tym przedmiocie decyzji administracyjnej, a kwota wpływa na konto. Płatność może być przyznana na dany rok tylko raz. Podał, że zakwestionowana faktura dotyczy sprzedaży jednej krowy. Wyjaśnił, że możliwość sprzedaży krowy następuje po kilku latach jej hodowli. Następne zwierzę może sprzedać po upływie minimum roku. Udokumentował, że kwota 3200 zł, to pierwsza transza stypendium naukowego córki, która może je wydatkować tylko na cel zgodny z umową stypendialną. Podniósł, że z wezwania nie wynikało, iż oświadczenie o braku rachunków ma dotyczyć też niepełnoletnich dzieci, którym zgodnie z regulacjami bankowymi rachunek otworzyć mogą rodzice. W efekcie to rodzice byliby właścicielami takiego rachunku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej w dalszej części: "p.p.s.a", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia, czy przekonanie strony skarżącej, że działa w słusznej sprawie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy również ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienie z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13, 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji wnioskodawca musi udzielić w każdej zainicjowanej sprawie wyczerpujących informacji, które umożliwią każdorazowo ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej – jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w tym jego możliwości płatniczych ma być obiektywna, czemu służy swobodna ocena dowodów, uwzględniająca doświadczenie życiowe oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. W rozpatrywanym przypadku skarżący wykazał okoliczności, które uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy we wskazanym zakresie. Strona w logiczny sposób wyjaśniła, że uzyskiwane w danym roku dochody z gospodarstwa rolnego są jednorazowe i muszą wystarczyć na pokrycie stałych miesięcznych wydatków związanych z jego prowadzeniem. Dlatego zrozumiałe jest, że uzyskany dochód ze sprzedaży krowy oraz z tytułu płatności bezpośrednich i ekologicznych, która wpłynęła na konto w dniu 15 marca 2015r., wnioskodawca wydatkował na zaległe zobowiązania oraz poczynił zapasy. W szczególności skarżący wykazał, że rodzinie przyznane zostały środki publiczne z tytułu zabezpieczenia społecznego, stąd wniosek, że jest to rodzina uboga. W ocenie Sądu dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę są obiektywnie niskie, a przy tym nie mają charakteru trwałego, umożliwiając de facto zaspokojenie potrzeb sześcioosobowej rodziny w minimalnym zakresie, co w konsekwencji nie pozwala na czynienie jakichkolwiek oszczędności, czy też ograniczenie wydatków, w celu uiszczenia kosztów sądowych. Powyższe uzasadnia zwolnienie skarżącego z ponoszenia kosztów sądowych od wniesionej skargi. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.