II SA/Ol 358/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na urządzenie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, w części dotyczącej punktu gier postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. WSA/post.1 – sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia "[...]" Spółka A. (dalej jako "spółka", "skarżaca") zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku PPPr wynika, iż wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi "[...]" zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) – "[...]" zł, ostatni rok obrotowy (według bilansu) przyniósł stratę w wysokości "[...]" zł. Stan rachunku bankowego Spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł "[...]" zł. W uzasadnieniu wniosku spółka podniosła, iż nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, gdyż jej przychody od roku 2011 i 2012 zmalały drastycznie w stosunku do lat 2009 i 2010. Wskazała, iż obecnie eksploatuje około 75% mniej automatów niż pod koniec 2009r., co powoduje brak środków na bieżącą działalność. Podwyżka podatku od gier spowodowała ponadto, że wpływające środki przeznaczone są na regulowanie danin publicznoprawnych. Spółka dodała, iż w dacie sporządzania wniosku posiadała na rachunku bankowym środki "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych, lecz przygotowuje się do uiszczenia należności, na które składają się podatek od gier, czynsz najmu za lokale oraz pozostałe wydatki. Łączna wysokość wydatków, do których poniesienia jest zobowiązania, wynosi około "[...]" zł miesięcznie i znacząco przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Spółka wskazała również, iż jej środki trwałe to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć. Postanowieniem z dnia 14 maja 2014r. Referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Wskazując na treść art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., Referendarz sądowy wyjaśnił, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter uznaniowy, a także, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. W uzasadnieniu podano, że pomimo problemów finansowych związanych ze zmniejszeniem w ostatnich latach przychodu, Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą. Wskazano również, że poniesienie straty w danym roku podatkowym nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych referendarz wskazał, iż podmiot prowadzący działalność gospodarczą, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego. Końcowo stwierdzono, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach (o czym świadczy wysokość wykazanej straty) i powinna zabezpieczyć środki pieniężne również na ponoszenie ewentualnych kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością, które należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym (np. z tytułu najmu), nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Podobnie konieczność zapłaty podatku nie może powodować zwolnienia od kosztów sądowych, które również mają charakter publicznoprawny i nie powinny być traktowane jako podlegające zaspokojeniu w ostatniej kolejności. Od postanowienia Referendarza sądowego skarżąca złożyła sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., polegające na błędnym przyjęciu, że spółka posiada środki finansowe pozwalające ponieść koszty postępowania sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, iż wysokość kapitału zakładowego ("[...]" zł) jest jedynie wielkością informacyjną. Natomiast suma wartości bilansowej środków trwałych ("[...]" zł) nie oznacza, że spółka dysponuje takim majątkiem. Na kwotę tę składają się przede wszystkim automaty do gier o niskich wygranych, których eksploatacja jest jedynym źródłem dochodu skarżącej. Podniosła, iż jedynym składnikiem majątku skarżącej są środki zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości "[...]" zł, które nie mogą być w całości przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych z uwagi na inne zobowiązania w tym publicznoprawne. Zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2014r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 p.p.s.a. W odpowiedzi wnioskodawczyni przedłożyła pismo datowane na dzień 8 lipca 2014r. oraz odpisy i kserokopie następujących dokumentów dotyczących sytuacji materialnej: postanowień Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wyciągu bankowego za okres 01.03.2014r. do 31.05.2014r, oświadczenia Prezesa zarządu w przedmiocie postępowań egzekucyjnych, rachunek zysków i strat za okres styczeń – kwiecień 2014r., sprawozdania Zarządu spółki z działalności za rok 2013, sprawozdania finansowego za okres 01.01.2013r do 31.12.2013r., bilansu za rok 2013, umowy o świadczenie usług prawnych z dnia 01.08.2010r., oświadczenia Prezesa Zarządu w przedmiocie dopłat wspólników, deklaracji i korekty CIT-8 za 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w zakresie całkowitym – pkt 1), bądź gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w zakresie częściowym – pkt 2). Wskazać przy tym należy, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. Powyższe oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 28.03.2012, sygn. akt II GZ 100/12, LEX nr 1145540). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W tym miejscu podkreślić trzeba, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Ponadto, jak wynika z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. W związku z wnioskiem strony o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy strona wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ze złożonego formularza o udzielenie prawa pomocy wynika, że skarżąca spółka prowadzi działalność gospodarczą, m. in. w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, a na dzień złożenia wniosku PPPr ("[...]") posiadała na rachunku bankowym środki w wysokości "[...]" zł. Podkreślić również należy, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej spółki wynosi "[...]" zł, przy czym zgodnie z bilansem, ostatni rok obrotowy zamknięto stratą w wysokości "[...]’ zł, a wartość środków trwałych wynosiła "[...]" zł. W ocenie Sądu przesłanki finansowe i zarzuty, które powołuje strona skarżąca odpowiednio we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie nie uzasadniają uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca nie spełnia bowiem ustawowych kryteriów przyznania prawa pomocy, o których mowa w cyt. powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia kondycja finansowa spółki, która nie pozwala uznać, że nie jest ona w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc pod uwagę skalę, na jaką prowadzi ona działalność gospodarczą, brak jest podstaw aby przyjąć, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową, zwłaszcza że kwota "[...]" zł, jaką dysponuje obecnie strona zdecydowanie przewyższa kwotę wpisu od niniejszej skargi 500 zł (stosownie do § 2 ust. 2 pkt 27 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 221,poz. 2193 ze zm.]), Powyższego nie zmienia fakt, że skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia kosztów sądowych w kolejnych sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Dokonując analizy finansowej skarżącej spółki nie sposób pominąć znacznego majątku Spółki w postaci środków trwałych o wartości "[...]" zł. Twierdzenia wnioskodawczyni, że spieniężenie posiadanego majątku jest obecnie trudne bądź niemożliwe, nie oznacza automatycznie po stronie Sądu obowiązku przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze złożonych oświadczeń, jak również z wyciągu z KRS (stan na dzień "[...]"), nie wynika, aby majątek ten był obciążony prawami osób trzecich. Wnioskodawczyni posiada zatem majątek o wskazanej wyżej wartości, pozostający do jej dyspozycji. Ponadto jak wynika z bilansu za rok 2013 spółka posiada oprócz środków trwałych, którymi jak wskazuje są automaty do gry, środki trwałe w budowie o wartości "[...]" zł. Dokonuje tym samym nakładów, inwestycji zwiększających wartość aktywów trwałych. Nie można zgodzić się z argumentami sprzeciwu, iż jedynym składnikiem majątku Spółki, z którego mogłaby ponieść koszty sądowe jest rachunek bankowy. Odnosząc się do wartości środków trwałych przywołać należy pogląd, iż spółka dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004r., FZ 463/04, publ. CBOiS). Jak już wskazano skarżąca prowadzi działalność gospodarczą o dużych rozmiarach. Z przedłożonych dokumentów księgowych wynika bowiem, iż przychody netto z prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej w 2013r. wyniosły "[...]" zł, przy kosztach uzyskania przychodów w kwocie "[...]" zł. Skarżąca poniosła także w 2013r. stratę w wysokości "[...]" zł. Zauważyć jednakże należy, że do kosztów działalności w tym okresie zaliczono m.in. koszty z tytułu amortyzacji, które wyniosły "[...]" zł. Uwzględniając, iż amortyzacja jest kosztem niepieniężnym, gdyż nie pociąga za sobą wydatków w danym okresie, należy stwierdzić, iż rzeczywiste koszty, które Spółka poniosła w 2013 r. wynosiły "[...]" zł. Stwierdzić zatem należy, iż wykazana strata była w większości wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, mającym wpływ na rozliczenia podatkowe. Powyższe nie oznacza automatycznie braku rzeczywistych środków finansowych. Tym samym wykazanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, zwłaszcza że analiza dokumentów księgowych spółki prowadzi do odmiennych wniosków (por. w tej kwestii postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11, publ. CBOiS). Podobnie w okresie od 01.01.2014r. do 30.04.2014r. spółka wykazuje nadwyżkę kosztów ("[...]" zł) nad przychodami ("[...]" zł). Przy czym koszty amortyzacji wyniosły "[...]" zł. Na usługi prawne w tym okresie (styczeń – kwiecień) skarżąca wydatkowała kwotę "[...]" zł. Sąd nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącej do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego oraz bieżącego korzystania z obsługi prawnej. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżąca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową Spółki. Zauważyć w tym miejscu należy, iż spółka ponosi wysokie koszty usług obcych takich jak najem, dzierżawa, usługi serwisowe, konsultacyjne, usługi prawne, które generują koszty. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Dodatkowo wskazać należy, że są to zwykłe koszty prowadzenia działalności gospodarczej, nie można ich zatem uznać za okoliczności nadzwyczajne, przemawiające za zwolnieniem strony od kosztów sądowych. Ponadto powoływanie się na obciążenie strony płatnościami z tytułu podatku jako na okoliczność uzasadniającą przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych jest nieskuteczne, gdyż zarówno podatki jak i koszty sądowe stanowią dochód budżetu państwa i przez to są równoważne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2008r. II GZ 80/08, treść wyroku dostępna na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. Z przedłożonego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego nie wynika również, aby spółka miała jakiekolwiek zaległości jak również, aby zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. O stabilnej kondycji finansowej może również świadczyć zapis ze Sprawozdania zarządu, iż "w ciągu roku kalendarzowego 2013 Spółka terminowo i prawidłowo wywiązywała się z obowiązków podatkowych wobec budżetu Państwa oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także innych obowiązków wynikających z działalności podlegających szczególnemu nadzorowi podatkowemu (...)". Ponadto we "Wprowadzeniu do sprawozdania finansowego" za 2013r. wskazano, iż "na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego nie są znane zdarzenia, które mogłyby zagrażać kontynuowaniu przez jednostkę działalności w okresie najbliższych 12 miesięcy w niezmienionym zakresie". Dlatego też przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być ona wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 725/14, publ. CBOiS). W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, w tym przypadku udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Podjęcie takich działań oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności Spółki. Wspólnicy, decyzją których Spółka powstała nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Jak wynika z przedłożonych dokumentów umowa Spółki przewiduje możliwość dokonywania dopłat przez wspólników, jednakże wspólnicy nie korzystali dotąd z tej możliwości. Natomiast, jak wynika ze Sprawozdania zarządu spółki jedynymi środkami naprawczymi podjętymi przez Zarząd jest zmniejszenie zatrudnienia pracowników. Aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Reasumując, analiza aktualnej sytuacji finansowej spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.