II SA/Ol 366/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "[...]" Spółki z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" Spółki z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 10 lutego 2014 r. nr "[...]" w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier na automatach o niskich wygranych, w części dotyczącej punktu gier postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, odmówił zwolnienia "[...]" Sp. z o.o. od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że pomimo problemów finansowych związanych ze zmniejszeniem w ostatnich latach przychodu, Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a ponadto nie utraciła płynności finansowej, mimo iż wykazała stratę w roku podatkowym. Referendarz sądowy wskazał też, że wysokość środków pieniężnych, zgromadzonych na rachunku bankowym Spółki, przewyższała wysokość kosztów sądowych w prowadzonych przez skarżącą przed tut. Sądem sprawach sądowych. W złożonym sprzeciwie, pełnomocnik Spółki podniósł, że bez znaczenia w sprawie jest fakt, iż kapitał zakładowy skarżącej Spółki wynosi 1.000.000 zł, a środki trwałe będące jej własnością mają wartość bilansową 1.837.062,10 zł. Wysokość kapitału zakładowego jest bowiem wielkością informacyjną i nie może być utożsamiana z wysokością majątku skarżącej, a suma bilansowa środków trwałych nie oznacza, że strona dysponuje takim majątkiem. Na kwotę tę składają się przede wszystkim automaty do gier o niskich wygranych, których eksploatacja jest jedynym źródłem dochodu skarżącej. Pełnomocnik podał, że jedynym składnikiem majątku skarżącej, z którego mogłyby by poniesione wydatki na zaspokojenie kosztów postępowania, jest rachunek bankowy, na którym zgodnie z danymi zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, Spółka posiada ok. 16.000 zł. Dodał, że środki te nie mogą być jednak w całości przeznaczone na poniesienie kosztów postępowania, gdyż skarżąca musi z tej sumy zapłacić również inne zobowiązania w tym publicznoprawne. Zarządzeniem z dnia 9 czerwca 2014 r., Sąd wezwał stronę skarżącą do przedłożenia określonych dokumentów i oświadczeń. W odpowiedzi, Spółka przedłożyła pismo datowane na dzień 24 czerwca 2014 r. oraz odpisy i kserokopie następujących dokumentów dotyczących jej sytuacji materialnej: postanowień Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 5 czerwca 2014r. w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wyciągu bankowego z rachunku w "[...]" za okres 01.03.2014r. do 31.05.2014r, oświadczenia Prezesa Zarządu Spółki w przedmiocie postępowań egzekucyjnych, rachunek zysków i strat za okres styczeń – kwiecień 2014 r., sprawozdania Zarządu Spółki z działalności za rok 2013, sprawozdania finansowego za okres 01.01.2013 r. do 31.12.2013 r., bilansu za rok 2013, umowy o świadczenie usług prawnych z dnia 01.08.2010 r., oświadczenia Prezesa Zarządu w przedmiocie dopłat wspólników, deklaracji i korekty CIT-8 za 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl zaś art. 246 § 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w zakresie całkowitym – pkt 1), bądź gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w zakresie częściowym – pkt 2). Wskazać przy tym należy, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy. Powyższe oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 28.03.2012, sygn. akt II GZ 100/12, LEX nr 1145540). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W tym miejscu podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Ponadto, jak wynika z treści art. 246 § 2 p.p.s.a., ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. W związku z wnioskiem strony o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy strona wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ze złożonego formularza o udzielenie prawa pomocy wynika, że skarżąca Spółka prowadzi działalność gospodarczą, m. in. w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, a na dzień złożenia wniosku PPPr (5 marca 2014 r.) posiadała na rachunku bankowym środki w wysokości 15.772,52 zł. Podkreślić również należy, że wysokość kapitału zakładowego skarżącej spółki wynosi 1.000.000 zł, przy czym zgodnie z bilansem, rok obrotowy 2013 zamknięto stratą w wysokości 308.832,89 zł, a wartość środków trwałych wynosiła 1.703.968,17 zł. W ocenie Sądu, przesłanki finansowe i zarzuty, które powołuje strona skarżąca odpowiednio: we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonym sprzeciwie, nie uzasadniają uwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca nie spełnia bowiem ustawowych kryteriów przyznania prawa pomocy, o których mowa w cyt. powyżej art. 246 § 2 p.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia kondycja finansowa Spółki, która nie pozwala uznać, że nie jest ona w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc pod uwagę skalę, na jaką prowadzi ona działalność gospodarczą, brak jest podstaw aby przyjąć, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową, zwłaszcza że kwota, jaką dysponuje obecnie strona, zdecydowanie przewyższa kwotę wpisu od niniejszej skargi w wysokości 200 zł (stosownie do § 2 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), Powyższego nie zmienia fakt, że skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia kosztów sądowych w kolejnych sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Dokonując analizy finansowej skarżącej Spółki, nie sposób pominąć jej znacznego majątku w postaci środków trwałych o wartości 1.703.968,17 zł. Twierdzenia wnioskodawczyni, że spieniężenie posiadanego majątku jest obecnie trudne, bądź niemożliwe, nie oznacza automatycznie po stronie Sądu obowiązku przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze złożonych oświadczeń, jak również z wyciągu z KRS (stan na dzień 13.03.2014r.), nie wynika, aby majątek ten był obciążony prawami osób trzecich. Wnioskodawczyni posiada zatem majątek o wskazanej wyżej wartości, pozostający do jej dyspozycji. Ponadto, jak wynika z bilansu za rok 2013, spółka posiada oprócz środków trwałych, którymi jak wskazuje są automaty do gry, środki trwałe w budowie o wartości 253 794,75 zł. Dokonuje tym samym nakładów, inwestycji, zwiększających wartość aktywów trwałych. Nie można zgodzić się z argumentami sprzeciwu, iż jedynym składnikiem majątku Spółki, z którego mogłaby ponieść koszty sądowe, jest rachunek bankowy. Odnosząc się do wartości środków trwałych, przywołać należy pogląd, iż spółka dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, publ. CBOiS). Jak już wskazano skarżąca prowadzi działalność gospodarczą o dużych rozmiarach. Z przedłożonych dokumentów księgowych wynika bowiem, iż przychody netto z prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej w 2013 r. wyniosły 8.446.281,30 zł, przy kosztach uzyskania przychodów w kwocie 8.701.520,23 zł. Skarżąca poniosła także w 2013 r. stratę w wysokości 308.832,89 zł. Zauważyć jednakże należy, że do kosztów działalności w tym okresie zaliczono m.in. koszty z tytułu amortyzacji, które wyniosły 234.010,03 zł. Uwzględniając, iż amortyzacja jest kosztem niepieniężnym, gdyż nie pociąga za sobą wydatków w danym okresie, należy stwierdzić, iż rzeczywiste koszty, które Spółka poniosła w 2013 r. wynosiły 8.497.510 zł. Stwierdzić zatem należy, iż wykazana strata była w większości wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, mającym wpływ na rozliczenia podatkowe. Powyższe nie oznacza automatycznie braku rzeczywistych środków finansowych. Tym samym, wykazanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, zwłaszcza że analiza dokumentów księgowych Spółki prowadzi do odmiennych wniosków (por. postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11, publ. CBOiS). Podobnie w okresie od 01.01.2014r. do 30.04.2014 r. Spółka wykazuje nadwyżkę kosztów (2.831.357,53 zł) nad przychodami (2.734.697,00 zł). Przy czym koszty amortyzacji wyniosły 67.066,88 zł. Na usługi prawne w tym okresie (styczeń – kwiecień) skarżąca wydatkowała kwotę 59.040,00 zł. Sąd nie neguje prawa, jak również potrzeby skarżącej do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego oraz bieżącego korzystania z obsługi prawnej. Niemniej jednak, niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżąca może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową Spółki. Zauważyć w tym miejscu należy, iż Spółka ponosi wysokie koszty usług obcych takich jak najem, dzierżawa, usługi serwisowe, konsultacyjne, usługi prawne, które generują koszty. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Dodatkowo wskazać należy, że są to zwykłe koszty prowadzenia działalności gospodarczej, nie można ich zatem uznać za okoliczności nadzwyczajne, przemawiające za zwolnieniem strony od kosztów sądowych. Ponadto, powoływanie się na obciążenie strony płatnościami z tytułu podatku jako na okoliczność uzasadniającą przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych jest nieskuteczne, gdyż zarówno podatki jak i koszty sądowe stanowią dochód budżetu państwa i przez to są równoważne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2008r., sygn. akt II GZ 80/08, treść wyroku dostępna na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. Z przedłożonego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego nie wynika również, aby spółka miała jakiekolwiek zaległości jak również, aby zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. O stabilnej kondycji finansowej może również świadczyć zapis ze Sprawozdania zarządu, iż "w ciągu roku kalendarzowego 2013 Spółka terminowo i prawidłowo wywiązywała się z obowiązków podatkowych wobec budżetu Państwa oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także innych obowiązków wynikających z działalności podlegających szczególnemu nadzorowi podatkowemu (...)". Ponadto we "Wprowadzeniu do sprawozdania finansowego" za 2013 r." wskazano, iż "na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego nie są znane zdarzenia, które mogłyby zagrażać kontynuowaniu przez jednostkę działalności w okresie najbliższych 12 miesięcy w niezmienionym zakresie". Dlatego też przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo, prowadząc działalność gospodarczą, powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 725/14, publ. CBOiS). W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Podjęcie takich działań oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności Spółki. Wspólnicy, decyzją których Spółka powstała, nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, umowa Spółki przewiduje możliwość dokonywania dopłat przez wspólników, jednakże wspólnicy nie korzystali dotąd z tej możliwości. Natomiast, jak wynika ze Sprawozdania Zarządu Spółki, jedynymi środkami naprawczymi podjętymi przez Zarząd, jest zmniejszenie zatrudnienia pracowników. Aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r., sygn. akt II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość, nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Reasumując, analiza aktualnej sytuacji finansowej spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.