II SA/Ol 377/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. sp. z o.o. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 8 kwietnia 2016 r. sygn. akt II SA/Ol 377/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier hazardowych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. sp. z o.o. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 3 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier hazardowych, dołączając wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu podano, że Spółka nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, ani też środków trwałych, które mogłaby spieniężyć w tym celu. Jedynymi środkami trwałymi są automaty do gier, które w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez urzędy celne. Ponadto z uwagi na te zatrzymania Spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie tego - także zarobkowania. Wyjaśniono, że Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Wskazano, że trudności te mają charakter trwały i utrzymują się od dłuższego czasu, co też uniemożliwiło Spółce poczynienie jakichkolwiek oszczędności na poczet zabezpieczenia ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) to 500.850,02 zł, a strata za ostatni rok obrotowy stanowi kwotę 167.360,10 zł. Rachunek bankowy na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym złożono wniosek, wykazywał stan zerowy. Wyjaśniono, że wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych, wymierzonych na podstawie ustawy o grach hazardowych, to 1.720.000 zł, a z tytułu nieuiszczonych wpisów od skarg na decyzje wymierzające te kary - blisko 50.000 zł. Do wniosku załączone zostały kopie: wydruku z rachunku bankowego, sprawozdań finansowych za lata 2013-2014, dokumentów wskazujących na istnienie należności wobec organów celnych, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, zawiadomienia o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych oraz protokołu zajęcia i odbioru ruchomości. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2016 r. Referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, że osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi wykazać także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy strona nie zgromadziła w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności, np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Podniesiono, że Spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym, mimo iż od dłuższego czasu odnotowuje straty. Powinna zatem zabezpieczyć środki pieniężne również na ponoszenie ewentualnych kosztów spraw sądowych związanych ze swoją działalnością, a nie próbować przerzucić ciężar finansowania działalności w tym zakresie na Skarb Państwa. Podniesiono, że koszty sądowe to normalne koszty działalności gospodarczej, gdyż prowadzenie spraw sądowych związanych z tą działalnością jest elementem tej działalności. Wskazano ponadto, że przypadek Spółki był w ostatnim okresie wielokrotnie oceniany przez sądy administracyjne, które negatywnie rozpatrywały jej wnioski o przyznanie prawa pomocy. Powołano się przy tym na stwierdzenia zawarte w jednym z ostatnich rozstrzygnięć podjętych przez Naczelny Sąd Administracyjny. W związku z tym uznano, że skarżąca Spółka nie wykazała, że uzasadnione jest zwolnienie jej od opłat sądowych, czy to w całości, czy też w części. Od powyższego postanowienia sprzeciw wniosła A. z o.o., zarzucając naruszenie art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej jako: p.p.s.a.) przez ich niezastosowanie pomimo, że w sprawie zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy oraz wnosząc o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Podniesiono, że referendarz sądowy nie dokonał samodzielnej analizy wniosku skarżącej oraz jej aktualnej kondycji finansowej, lecz poprzestał na przytoczeniu motywów zawartych w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podano, że skarżąca Spółka od dwóch lat wykazuje w swoich sprawozdaniach znaczne straty finansowe, a zatem stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Skala prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwany przychód nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podniesiono, że Spółka posiada majątek ruchomy, ujęty w wykazie środków trwałych, ale składają się na niego niemal wyłącznie automaty do gry. Te natomiast w obecnej sytuacji są trudno zbywalne, a w części także zatrzymane przez urzędy celne lub zajęte w toku prowadzonych egzekucji. Podkreślono, że zajęty został jedyny rachunek bankowy Spółki, a także zajmowane są urządzenia stanowiące jedyny majątek, służący do prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie blisko 70.000 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to 2.576.000 zł. Zatem nałożenie na Spółkę obowiązku uiszczenie wpisu od skargi, oznaczać będzie zamknięcie jej dostępu do drogi sądowej. Zarządzeniem z dnia 5 maja 2016 r. pełnomocnik Spółki został wezwany do uzupełnienia wniosku w trybie art. 255 p.p.s.a. poprzez nadesłanie określonych dokumentów w terminie 14 dni od daty doręczenia wezwania. Pomimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu nie zostały nadesłane żadne dokumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2004 r. sygn. FZ 463/04, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GI 219/08). Według poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, podzielanych przez tut. Sąd, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Należy przy tym podkreślić, że z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. W ocenie Sądu skarżąca Spółka nie wykazała, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Przede wszystkim należy podnieść, że Spółka nie nadesłała żądanych przez Sąd dokumentów. Sąd nie mógł zatem dokonać analizy aktualnej sytuacji finansowej Spółki. Jednakże nawet dane przedstawione przez Spółkę, dotyczące lat 2013-2014, nie wskazują na zaistnienie przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, że skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł. Z danych zawartych we wniosku wynika, że wartość środków trwałych wg bilansu na ostatni rok wynosi 500.850,02 zł, a wysokość straty za ostatni rok bilansowy stanowi kwota 167.360,10 zł. Danych tych nie sposób zweryfikować, gdyż – jak wskazano wyżej - Spółka nie przedstawiła Sądowi dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej, pomimo że była do tego wzywana. Natomiast z nadesłanej dokumentacji wynika, że wartość środków trwałych wzrosła w stosunku do roku 2013 r., kiedy wynosiły 298.934,35 zł. aktywa obrotowe - 35.624,28 zł. Za rok obrotowy 2014 według bilansu spółka uzyskała przychód w kwocie 1.671.951,29 zł oraz wykazała stratę w wysokości 167.360,10 zł. Z przedłożonych przez spółkę sprawozdań finansowych za 2013 i 2014 r. wynika zatem, że zarówno aktywa spółki, jak i jej pasywa uległy powiększeniu z kwoty 330.392,49 zł w 2013 r. do kwoty 536.474,30 zł. Wprawdzie Spółka powiększyła także stratę z kwoty 149.368,31 zł do kwoty 167.360,10 zł, jednak zważyć należy, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy, że Spółka utraciła płynność finansową, skarżąca nie wykazała bowiem, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Natomiast okoliczność, że według oświadczenia Spółki łączna kwota wpisów sądowych w sprawach ze skarg na decyzje o wymierzeniu tych kar to 50.000,00 zł, zaś łączna kwoty wymagalnych zobowiązań z tytułu kar pieniężnych wymierzonych na podstawie ustawy o grach hazardowych stanowi kwotę 1.720.000,00 zł nie może zostać uwzględniona. Jak wskazano bowiem wyżej nie wiadomo jakim środkami finansowymi a także majątkowymi dysponuje Spółka obecnie. Skoro zaś Spółka osiągała przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Nakładom na działalność gospodarczą nie można bowiem przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Dodatkowo Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika (mimo, że była do tego wzywana przez Sąd), a jedynie złożyła oświadczenie, że jej dokapitalizowanie w formie dopłat od wspólnika nie jest przewidywane. Bierność Spółki w tym zakresie stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania jej prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania Spółki w sposób uprzywilejowany (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 871/15 oraz z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 - wszystkie powołane w uzasadnieniu postanowienia orzeczenia są dostępne na stronie internetowej: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Odnosząc się z kolei do zajęcia rachunku bankowego Spółki należy stwierdzić, że nawet gdyby przyjąć, że stan ten jest aktualny, mimo że Spółka nie przedłożyła aktualnej dokumentacji, to nie może to wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Spółka wskazuje, że może to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak nadal w tym obrocie funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą. Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, że działalność spółki nie została zawieszona, Spółka nie wskazała także, by został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. Ponadto - pomimo straty - Spółka zwiększyła prawie dwukrotnie wartość aktywów trwałych, którymi dysponuje. Pomimo tego, że jak stwierdziła w sprzeciwie, część środków trwałych miała zostać zajęta w toku postępowań egzekucyjnych, to kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto pogląd, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.