II SA/Ol 378/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier hazardowych na skutek sprzeciwu spółki A od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 8 kwietnia 2016 r., sygn. II SA/Ol 378/16 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia We wniosku załączonym do skargi A, zwana dalej Spółką, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu stwierdzono, iż z uwagi na obecną kondycję finansową Spółka nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nie posiada również środków trwałych, które mogłaby spieniężyć w tym celu. Jedynymi środkami trwałymi są automaty do gier, które w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez urzędy celne. Co więcej, z uwagi na te zatrzymania, Spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie tego - także zarobkowania. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Opisane trudności mają charakter trwały i utrzymują się od dłuższego czasu, co też uniemożliwiło Spółce poczynienie jakichkolwiek oszczędności na poczet zabezpieczenia ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Według oświadczenia o majątku i dochodach, wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok): 500.850,02 zł, a strata za ostatni rok obrotowy: 167.360,10 zł. Rachunek bankowy na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym złożono wniosek, wykazywał stan zerowy. Wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych, wymierzonych na podstawie ustawy o grach hazardowych, to 1.720.000 zł, a z tytułu nieuiszczonych wpisów od skarg na decyzje wymierzające te kary - blisko 50.000 zł. Do wniosku załączone zostały kopie: wydruku z rachunku bankowego, sprawozdań finansowych za lata 2013-2014, dokumentów wskazujących na istnienie należności wobec organów celnych oraz protokołu zajęcia i odbioru ruchomości. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2016r. referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Referendarz stwierdził, że Spółka, mimo iż od dłuższego czasu odnotowuje straty, funkcjonuje w obrocie gospodarczym. W takiej sytuacji powinna zabezpieczyć środki pieniężne również na ponoszenie ewentualnych kosztów spraw sądowych związanych ze swoją działalnością, a nie próbować przerzucić ciężar finansowania działalności w tym zakresie na Skarb Państwa. Zauważyć należy, że koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej. Prowadzenie spraw sądowych związanych z tą działalnością jest bowiem elementem tej działalności i dlatego wymaga zabezpieczenia środków na ten cel na równi z koniecznością zapewnienia środków na inne wydatki. Sprzeciw od ww. postanowienia wniosła spółka A. Zarzucono w nim, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 P.p.s.a., przez ich niezastosowanie pomimo, że w sprawie zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wniesiono o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu Spółka wskazała, że od dwóch lat w swoich sprawozdaniach wykazuje znaczne straty finansowe, więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Skala prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwany przychód nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji majątkowej. Spółka przyznała, że ma majątek ruchomy, ujęty w wykazie środków trwałych, ale składają się na niego niemal wyłącznie automaty do gry. Te natomiast w obecnej sytuacji są trudno zbywalne, a w części także zatrzymane przez urzędy celne lub zajęte w toku prowadzonych egzekucji. Podkreśliła, że zajęty został jedyny jej rachunek bankowy, co w istocie może oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie blisko 70.000 zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to 2.576.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości, jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącą Spółkę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2004 r. sygn. FZ 463/04, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GI 219/08). Według poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, podzielanych przez tut. Sąd, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04). Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 500.850,02 zł, i wzrosły one w stosunku do roku 2013 r., kiedy wynosiły 298.934,35 zł. aktywa obrotowe - 35.624,28 zł. Za rok obrotowy 2014 według bilansu spółka uzyskała przychód w kwocie 1.671.951,29 zł oraz wykazała stratę w wysokości 167.360,10 zł. Z przedłożonych przez spółkę sprawozdań finansowych za 2013 i 2014 r. wynika, że zarówno aktywa spółki, jak i jej pasywa uległy powiększeniu z kwoty 330.392,49 zł w 2013 r. do kwoty 536.474,30 zł. Zwiększeniu uległa też poniesiona przez spółkę strata, z kwoty 149.368,31 zł do kwoty 167.360,10 zł. Według oświadczenia spółki, łączna kwota wpisów sądowych w sprawach ze skarg na decyzje o wymierzeniu tych kar to 50.000,00 zł, zaś łączna kwoty wymagalnych zobowiązań z tytułu kar pieniężnych wymierzonych na podstawie ustawy o grach hazardowych stanowi kwotę 1.720.000,00 zł. W tym miejscu wyjaśnić należy, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie poniesienia przez nią straty, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy, że spółka utraciła płynność finansową, skarżąca nie wykazała bowiem, aby zamierzała zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą, czy też aby była objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie ma także uzyskiwany przychód, który za rok 2014 wynosił 1.671.951,29 zł. Ważna jest również wysokość kapitału zakładowego czy wartość środków trwałych. Pozycje te wynoszą odpowiednio 5.000,00 zł i 500.850,02 zł, znacznie przewyższając wartość wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 400 zł (podstawa prawna: § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193, z późn. zm.). Odnosząc się do zajęcia jedynego rachunku bankowego spółki należy stwierdzić, że sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do jej żądania. Spółka wskazuje, że może to oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jednak nadal w tym obrocie funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą. Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, że działalność spółki nie została zawieszona, spółka nie wskazała także, by został w stosunku do niej złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, czy też wszczęte postępowanie naprawcze. Ponadto, pomimo straty Spółka zwiększyła prawie dwukrotnie wartość aktywów trwałych, którymi dysponuje. Pomimo tego, że jak stwierdziła w sprzeciwie, część środków trwałych miała zostać zajęta w toku postępowań egzekucyjnych, to kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto pogląd, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Skoro Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Nakładom na działalność gospodarczą nie można jednak przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Dodatkowo Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie uzyskać wsparcia finansowego od wspólnika, a jedynie złożyła oświadczenie, że jej dokapitalizowanie w formie dopłat od wspólnika nie jest przewidywane. Bierność Spółki w tym zakresie stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania jej prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania Spółki w sposób uprzywilejowany (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 871/15 oraz z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15 - wszystkie powołane w uzasadnieniu postanowienia orzeczenia są dostępne na stronie internetowej: www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Wskazać należy również, na co zasadnie zwrócił uwagę Referendarz sądowy, że przypadek Spółki był w ostatnim okresie wielokrotnie oceniany przez sądy administracyjne, które negatywnie rozpatrywały jej wnioski o przyznanie prawa pomocy. W jednym z ostatnich rozstrzygnięć - w sprawie o sygn. akt II GZ 117/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl - Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając w dniu 17 lutego 2016 r. zażalenie Spółki na postanowienie o odmowie zwolnienia jej od kosztów sądowych, wskazał, iż "fakt wykazania przez skarżącą przychodu za 2014 r. w wysokości 1.688.950,20 zł oraz okoliczność wynikająca z deklaracji VAT-7K za pierwszy kwartał 2015 r. świadczy o tym, że aktualna kondycja finansowa spółki jest daleka od złej. Ocenę tę potwierdzają również inne dokumenty (...). W szczególności warto zwrócić uwagę na wyciągi z rachunku bankowego spółki za styczeń - czerwiec 2015 r., z których wynika, że spółka dokonywała w każdym z tych miesięcy kilkudziesięciotysięcznych wpłat pieniężnych na swoje konto oraz wykonywała przelewy (w wysokości od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych) na rzecz swoich kontrahentów. Istotnego znaczenia dla wspomnianej oceny nie ma zawiadomienie z dnia 17 czerwca 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego spółki, skoro dochodzone w związku z tym zawiadomieniem należności wynoszą 34.173,20 zł, a z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że spółka oraz prezes jej zarządu dokonywali w każdym miesiącu wpłat na to konto w wysokości na ogół znacznie przekraczającej wspomnianą kwotę (40.000 zł w styczniu 2015 r., 50.500 zł w lutym 2015 r., 112.600 zł w marcu 2015 r., 22.300 zł w kwietniu 2015 r., 122.000 zł w maju 2015 r., 83.500 zł w czerwcu 2015 r.). Wspomniane wpłaty gotówkowe świadczą o tym, że spółka dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi pokrycie kosztów sądowych, lecz decyduje się przeznaczać je na inne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, np. należności z tytułu obsługi prawnej świadczonej przez kancelarię adwokacko-radcowską (w okresie styczeń-czerwiec 2015 r. spółka udokumentowała przelewy z tego tytułu na łączną kwotę 196.043,89 zł)." Wobec powyższych okoliczności, brak jest podstaw do uznania, że skarżąca wykazała przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji