II SA/Ol 384/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie wsparcia finansowego w formie pożyczek postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 384/13, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił M. B. ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazał m.in., iż pomimo wezwania skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie jest możliwe dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W złożonym sprzeciwie M. B. podniósł, że referendarz chciałby otrzymać dokument, którego uzyskanie jest odpłatne, a przedłożone zaświadczenia mu nie wystarczają. Ponadto wskazał, że referendarz dopatrzył się u niego "wirtualnego dochodu". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Przede wszystkim przypomnieć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. W przypadku gdy oświadczenie strony zawarte w tym wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości możliwe jest wezwanie wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata. Winien więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca posiada dom o pow. "[...]" i działkę o pow. "[...]". Nie wykazał jakichkolwiek zasobów pieniężnych, dochodów czy przedmiotów wartościowych. Przedłożył kopię decyzji w przedmiocie przyznania mu zasiłku celowego na zakup żywności. Powyższe dane, zawarte w formularzu PPF, nie są wystarczające do oceny, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Z tych względów został on wezwany, w trybie art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia oświadczenia wskazującego: aktualny sposób wykorzystania domu o pow. "[...]’ i działki o pow. "[...]"; przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej oraz składniki majątku wykorzystywanego do jej prowadzenia; kopi dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2012 r. oraz poszczególne miesiące 2013 r.; źródła utrzymania w poszczególnych miesiącach 2013 r.; oświadczenia o wszystkich miesięcznych wydatkach; oświadczenia o posiadaniu rachunków bankowych z wyciągiem za okres 3 miesięcy z tych rachunków lub ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżący zrealizował je jedynie częściowo. Nie przedłożył bowiem wyciągów z rachunków bankowych i kont. Ponadto, odpowiadając na wezwanie, skarżący podniósł, iż działalność ta nie przynosi dochodu, lecz nie znajduje to potwierdzenia w przedłożonym zestawieniu przychodu i kosztów za okres styczeń - czerwiec 2013 r. Z zestawienia tego wynika bowiem, że poza jednym miesiącem, przychód przewyższał koszty i wynosi łącznie "[...]". Dla potwierdzenia swojego twierdzenia skarżący załączył wprawdzie obliczenia dochodu za lata 2010-2012, z których wynika, że w latach tych ponosił stratę (przy przychodzie w 2010 r. w wysokości "[..]", w 2011 r. – "[...]" i w 2012 r. – "[...]"), lecz stwierdzić należy, iż strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie w każdej sytuacji może być uznana za podstawę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Wykazanie w danym okresie podatkowym straty nie musi oznaczać bowiem utraty płynności finansowej prowadzonej działalności. Wobec powyższego stwierdzić należy, że wezwanie nie zostało wypełnione w sposób należyty, gdyż skarżący nie przesłał wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń, a pisma, które zostały przekazane do oceny, nie wskazują jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Podkreślenia natomiast wymaga, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Dodać również trzeba, że wnosząc sprzeciw od postanowienia z dnia 8 listopada 2013 r., skarżący także nie przedłożył wszystkich dokumentów i oświadczeń, lecz polemizował z zasadnością ich żądania. Złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego nie pozwalają ocenić jego faktycznej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Skoro zaś skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości na te okoliczności, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został zatem uzupełniony w sposób prawidłowy, a niewykonanie wezwania uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji materialnej i zdolności finansowych skarżącego. Osoba ubiegająca się o przyznaje prawa pomocy winna natomiast mieć świadomość, iż domagając się przyznania prawa pomocy musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, to winien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09, LEX 552404). Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.