II SA/Ol 394/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Raszkowska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "[...]" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia 31 stycznia 2014 r., nr "[...]" w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wybudowania obiektów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2016 r. referendarz sądowy WSA w Olsztynie odmówił skarżącemu "[...]" przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W złożonym sprzeciwie skarżący zakwestionował prawidłowość działania organów administracji i Sądu w sprawie dotyczącej wybudowania na podstawie decyzji Naczelnika Gminy "[...]" z dnia 18 lutego 1987 r. o pozwoleniu na budowę budynku inwentarskiego i zbiornika na gnojówkę. Zażądał uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w całości, podnosząc, że w przeciwnym wypadku naruszone zostanie jego prawo do sądu. Zarządzeniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. skarżący został wezwany do przedłożenia, w terminie 7 dni od doręczenia zarządzenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W zakreślonym terminie skarżący wniósł o przedłużenie wyznaczonego terminu wykonania zarządzenia do dnia 10 czerwca 2016 r., wskazując, że termin wypadał w tzw. "długą majówkę", a w tym okresie przyjmował gości. Ponadto otrzymał obszerną korespondencję z Sądu i w wyznaczonym okresie nie był w stanie sprostać wezwaniu. Wskazał też na wiosenne prace polowe i zły stan zdrowia członków rodziny. Do dnia 16 czerwca 2016 r. skarżący nie nadesłał żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W rozpoznawanej sprawie skarżący zwracał się o zwolnienie od kosztów sądowych ustanowienie adwokata. Do rozpoznania wniosku mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia, czy przekonanie strony skarżącej, że działa w słusznej sprawie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy również ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej strony skarżącej. Użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje tylko w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy, to na stronie postępowania wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13 i z 19 grudnia 2012, II FZ 972/12, publ. na stronie http://orzeczenia. nsa.gov.pl). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie odpowiadające prawdzie informacje, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2006, s. 527). W konsekwencji wnioskodawca musi udzielić w zainicjowanej sprawie wyczerpujących informacji, które umożliwią każdorazowo ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. We wniosku PPF wnioskodawca podał, że z końcem marca 2015 r. utracił jedyny dochód z tytułu renty strukturalnej. Został pozbawiony także kontynuacji prawa do powszechnego ubezpieczenia. Z uwagi na powyższe, jest na utrzymaniu żony, której dochodem jest emerytura w wysokości 850 zł netto. Skarżący podał, że połowę tej kwoty wydatkują na zakup leków dla żony. Małżonkowie posiadają jedynie, jako dożywotnią służebność, 3/4 domu wymagającego kapitalnego remontu. Dane zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny czy skarżący rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Z tego względu został on wzywany, w trybie art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia: oświadczenia wskazującego czy w 2015 r. skarżący lub jego żona korzystał i/lub korzysta obecnie ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny, jeśli tak – to wskazać należy, z czyjej pomocy korzystał(a)/korzysta skarżący lub jego żona, jakiego rodzaju pomoc otrzymał(a)/otrzymuje oraz kiedy i przez jaki okres czasu; oświadczenia dotyczącego etapu postępowania sądowego w sprawie przyznania emerytury; oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez skarżącego i jego żonę wydatków (wyżywienie, opłaty, raty pożyczek/kredytów, itp.) oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości; kopii dowodu wypłaty emerytury żony skarżącego za marzec 2016 r., jeżeli nie jest przekazywana na rachunek bankowy; oświadczenia, czy syn skarżącego partycypuje w kosztach utrzymania rodziny i ewentualnie w jakim zakresie oraz wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich 3 miesięcy, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych – pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych. Skarżący nie wykonał powyższego zarządzenia. Sąd nie miał więc możliwości zweryfikowania informacji w zakresie aktualnych dochodów i wydatków skarżącego. Zaznaczyć należy, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że na utrzymanie rodzinie pozostaje, po uwzględnieniu wydatków na zakup leków żony, jedynie kwota ok. 425 zł miesięcznie. Jednocześnie skarżący nie wskazał na otrzymywanie pomocy finansowej lub materialnej ze strony rodziny lub innych osób i instytucji. W tej sytuacji niezbędne było uzyskanie od wnioskodawcy dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, co jednak nie zostało zrealizowane. Skarżący nie wykazał więc, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Tym samym nie udzielił on pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie wysokości i źródeł uzyskiwanego dochodu oraz ponoszonych stałych wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został zatem uzupełniony, a niewykonanie wezwań uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji materialnej i zdolności finansowych skarżącego. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna natomiast mieć świadomość, iż domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od współpracy z Sądem w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, to winien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstawy do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09 oraz postanawiania z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt : I OZ 156/12, I OZ 157/12, I OZ 158/12). Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.