II SA/Ol 413/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2014 r. wniosku Syndyka masy upadłości Spółki A w upadłości likwidacyjnej o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości Spółki A w upadłości likwidacyjnej na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie kary z tytułu odmowy przekazania automatu jednostce badającej postanawia odmówić częściowego zwolnienia Syndyka masy upadłości Spółki A w upadłości likwidacyjnej od kosztów sądowych. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPPr, Syndyk masy upadłości Spółki A w upadłości likwidacyjnej (dalej w skrócie: "Syndyk") wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, obejmujące - zgodnie z uzasadnieniem wniosku - zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Stwierdził, że w masie upadłości Spółki nie ma środków pozwalających na ich poniesienie. Wskazał, że Spółka znajduje się w stanie upadłości od dnia 20 września 2011 r. Koszty postępowania upadłościowego były finansowane dotychczas z dochodów z umów dzierżawy, jednakże z uwagi na brak wywiązywania się przez dzierżawcę z obowiązków wynikających z umów (od października 2013 r. zaprzestał przekazywania środków na podatek od gier, a od stycznia 2014 r. przestał płacić także czynsz), umowy te nie zostały przedłużone i wygasły z końcem lutego 2014 r. W konsekwencji, utracono źródło finansowania tych kosztów, a zaległości podatkowe z tytułu podatku od gier osiągnęły kwotę 344.000,00 zł plus odsetki. Wprawdzie udało się zmniejszyć stratę bilansową, jednak i tak na koniec 2013 r. wyniosła ona 277.624,21 zł. Syndyk dodał, że prowadzone są intensywne działania zmierzające do sprzedaży składników masy upadłości, lecz nie przynoszą one oczekiwanych rezultatów. Wyjaśnił, że gotówka znajdująca się na rachunkach bankowych oraz w kasie Spółki w łącznej kwocie 2.111,63 zł jest niezbędna do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego. Z uwagi na to, przeznaczenie tych środków na sfinansowanie kosztów postępowania w niniejszej sprawie nie jest możliwe, gdyż uniemożliwi kontynuowanie postępowania upadłościowego, a brak środków na prowadzenie tego postępowania stanowi przesłankę do jego umorzenia. Jak wynika z oświadczenia o majątku i dochodach, wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.000.000 zł, wartość środków trwałych - 4.178.877 zł (wg bilansu za ostatni rok), ostatni rok obrotowy przyniósł stratę w wysokości 277.624,21 zł, zaś stan dwóch rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł łącznie 64,17 zł. W rubryce nr 10 Syndyk wykazał działkę zabudowaną w G., działkę niezabudowaną w Z. oraz działkę zabudowaną w J.. Załączył ponadto kserokopie: wyciągów z rachunków bankowych, raportów kasowych (zgodnie z którymi stan kasy na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 2.047,46 zł), a także sprawozdania finansowego za 2013 r., obejmującego wprowadzenie, bilans oraz rachunek zysków i strat. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2014r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił częściowego zwolnienia Syndyka od kosztów sądowych. Referendarz ustalił na podstawie załączonego sprawozdania finansowego, że mimo pozostawania w stanie upadłości likwidacyjnej i obniżenia przychodu (przychód za okres 16.05-31.12.2012 r. wyniósł 3.808.396,40 zł) przychód Spółki za 2013 r. jest nadal znaczący i wynosi 1.558.422,77 zł. Wskazał, że z wniosku nie wynika, aby w 2014 r., pomimo utraty źródła dochodu w postaci umów dzierżawy, Spółka zaprzestała prowadzonej dotychczas działalności o znacznych rozmiarach. Dodatkowo zważył, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, stan rachunków bankowych i kasy wyniósł łącznie 2.111,63 zł. Zaznaczono, że Syndyk podniósł wprawdzie, iż środki te są przeznaczone na pokrywanie kosztów postępowania upadłościowego, lecz nie wskazał wysokości wymaganych obecnie kosztów tego postępowania. Brak jest natomiast podstaw, aby wydatkom związanym z prowadzeniem postępowania upadłościowego przyznawać pierwszeństwo w stosunku do opłat sądowych ponoszonych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Mając na uwadze wysokość kosztów sądowych wymaganych w rozpoznawanej sprawie oraz w dwóch innych, prowadzonych przez Syndyka przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie (sygn. akt II SA/Ol 341/14 i sygn. akt II SA/Ol 650/14), których uiszczenie jedynie uszczupliłoby środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych i w kasie, jak również to, że Syndyk nie wskazał wysokości wymaganych obecnie kosztów postępowania upadłościowego, zaś z analizy przepływu środków na rachunkach bankowych i w kasie, gdzie znajdują się środki pieniężne przeznaczone na pokrywanie kosztów postępowania upadłościowego, nie wynika, aby wydatki tego rodzaju co pokrywane w ostatnich miesiącach, przy wpływach powiększających dotychczas okresowo środki gromadzone na tych rachunkach, uniemożliwiały pokrycie także kosztów sądowych, referendarz stwierdził, że Syndyk nie wykazał, że w warunkach niniejszej sprawy uzasadnione jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W ustawowym terminie pełnomocnik Syndyka wniósł sprzeciw od tego postanowienia. W uzasadnieniu podniósł, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny pomimo, że Spółka posiada pewne środki pieniężne. Wskazał, że do lipca bieżącego roku Spółka płaciła koszty postępowania przed sądami administracyjnymi, pomimo, że w stanie upadłości znajduje się od 20 września 2011 r. Jednakże w chwili obecnej, ze względu na brak dochodów z umowy dzierżawy zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz umowy dzierżawy sprzętu komputerowego, syndyk utracił źródło dochodów, pozostając jednocześnie z zaległościami podatkowymi wygenerowanymi przez dzierżawcę w kwocie 344.000 zł plus odsetki. Wskazał, że Syndyk wystąpił z powództwem o zapłatę przeciwko dzierżawcy, jednakże na razie, poza uzyskaniem zwolnienia od kosztów sądowych, sprawie nie nadano biegu. Podniósł, że wbrew twierdzeniom referendarza, Spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej – nie urządza gier na automatach o niskich wygranych, ponieważ zgodnie z art. 169 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego syndyk prowadzący przedsiębiorstwo upadłego nie może prowadzić działalności wymagającej koncesji albo zezwolenia, chyba, że co innego wynika z ustawy lub decyzji o przyznaniu koncesji albo zezwolenia. Dlatego Syndyk nigdy takiej działalności nie prowadził i nie prowadzi. Jedynie na podstawie art. 316 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego wydzierżawił zorganizowaną część przedsiębiorstwa oraz sprzęt komputerowy. Wskazał, że w związku z brakiem prowadzenia działalności gospodarczej przez Spółkę (Syndyka), wygaśnięciem umów dzierżawy oraz trudnościami w sprzedaży składników masy upadłości, Syndyk nie uzyskuje przychodów, a jeśli wyjątkowo jakieś się pojawiają to nie są ani regularne, ani znaczne. Wyjaśniono, że wobec utraty źródeł finansowania postępowania upadłościowego środki masy ulegają systematycznemu zmniejszeniu i wynoszą według stanu na dzień 3 września 2014 r. 237 zł (197,83 zł w kasie i 39,17 zł na rachunku bankowym). Syndykowi, pomimo wielu starań, nie udało się jeszcze zlikwidować masy upadłości. Natomiast miesięcznie Syndyk ponosi koszty postępowania w wysokości ok. 18.447,52 zł, w tym m.in. podatki od nieruchomości – 1.678 zł, czynsz najmu lokali – 4.920 zł, energia – 65,31 zł, telefony – 130,09 zł, usługa księgowa – 2460 zł, koszty opłat bankowych i pocztowych – 200 zł, wynagrodzenie zleceniobiorców – 7.000 zł, koszty delegacji pracowników ok. 350 zł, obowiązkowy ZUS – 1.544,12 zł oraz opłaty skarbowe – ok. 100 zł. Podano, że z powodu braku środków Syndyk nie pokrywa wszystkich bieżących kosztów i zalega z opłatami z tytułu: podatku od nieruchomości w kwocie 8,390 zł (za okres 04-08.2014), czynszu najmu lokali – 29.520 zł (za okres 03-08.2014), usługi księgowej w kwocie 9.840 zł, wynagrodzenia zleceniobiorców w kwocie 28.000 zł oraz składek ZUS w wysokości 6.176,48 zł (za okres 05-08 2014). Powyższe, zdaniem pełnomocnika oznacza, że wprawdzie kwota 237 zł wystarczy na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, to jednak nie może być ona przeznaczona na ten cel bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego. Ponadto pełnomocnik wskazał, że okoliczność, iż na koniec 2013r. Spółka odnotowała przychód w kwocie 1.558.422,77 zł, nie może stanowić podstawy do nieuwzględnienia wniosku, skoro rok ten Spółka zamknęła stratą w wysokości 277.624,21 zł. Pełnomocnik zaznaczył też, że choć w skład masy upadłości nadal wchodzą trzy nieruchomości, to są one obciążone hipotekami i środki z ich ewentualnej sprzedaży zostaną przeznaczone na zaspokojenie wierzytelności. Na koniec wskazano, że Syndyk obecnie uczestniczy w kilkudziesięciu postępowaniach administracyjnych dotyczących majątku upadłego i od lipca złożył już 11 wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach rozpoznawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne, w których łączna wysokość opłat sądowych wynosi 1.900 zł. W ciągu najbliższego miesiąca będzie wnosił kolejnych 7 skarg z wnioskami o zwolnienie od kosztów sądowych na łączną kwotę 2.400 zł. Podkreślono, że powyższe sumy przekraczają posiadane przez Syndyka środki i nie mogłyby zostać pokryte nawet, gdyby Syndyk zaniechał prowadzenia dalszych czynności upadłościowych i wydał wszystkie pieniądze na wpisy sądowe. Jednocześnie Syndyk nie może odstąpić od zaskarżania aktów, ponieważ jest zobowiązany do należytej ochrony interesów upadłego, z czego jest rozliczany przez sędziego-komisarza. Do sprzeciwu pełnomocnik załączył wyciąg z rachunku bankowego za dzień 30 sierpnia 2014r., raport kasowy za okres od 1-31 sierpnia 2014r., pozew o zapłatę oraz wydruki z ksiąg wieczystych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części: "p.p.s.a", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zwróciła się o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, który wynosi 100 zł. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Rozpatrując niniejszy wniosek Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11 dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r.,sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że Syndyk nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Analiza przedłożonych przez spółkę dokumentów prowadzi do wniosku, że zostały one przedstawione wybiórczo, dokumentując przede wszystkim księgowane wydatki. Natomiast wciąż wątpliwości budzi wysokość osiąganych przez spółkę przychodów, posiadanych przez nią środków pieniężnych oraz aktywów obrotowych. Syndyk starał się wykazać, że środków na rachunkach bankowych i w kasie Spółki jest coraz mniej. Dowodził, że Spółka nie prowadzi żadnej działalności, zaznaczając przy tym, że zdarzają się nieregularne wpływy. Syndyk nie wyjaśnił z jakiego tytułu są to środki. Z przedłożonych raportów kasowych wynika, że mimo deklarowanego braku przychodu Syndyk opłacił należność za usługę księgową – 2460 zł, zaś w sierpniu za obsługę prawną 2960 zł oraz za telefon 130,43 zł. Zatem w czasie wniesienia skargi kasacyjnej i złożenia niniejszego wniosku Spółka posiadała środki na uiszczenie wymaganego wpisu w kwocie 100 zł. Suma ta jest nieznaczna w porównaniu z deklarowanymi miesięcznymi kosztami postępowania upadłościowego – 18.447,52 zł. Wbrew przekonaniu Syndyka w sprawie nie może mieć znaczenia, że uiszczenie wymaganego wpisu zwiększy wydatki Syndyka z uszczerbkiem dla wydatków postępowania upadłościowego. Omawiany przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie zakłada takiej zależności, a stanowi jedynie o braku dostatecznych środków. Z przedstawionych dokumentów wynika zaś, że dotychczas Syndyk posiadał dostateczne środki na pokrycie kosztów sądowych. Poza tym wartość masy upadłości jest na tyle znacząca, że mimo zgłaszanych trudności w sprzedaży nieruchomości i zabezpieczonych na nich wierzytelności Syndyk nadal prowadzi to postępowanie. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.000.000 zł. Wartość środków trwałych Spółki A wynosi 4.178.877 zł. Wprawdzie według bilansu za rok 2013 firma poniosła stratę w wysokości 277.624,21 zł, jednak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2011 r. w sprawie II GZ 355/11 (dostępnym w CBOSA) wskazał, że "strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej". Wskazać trzeba, że mimo wykazywania straty nie udowodniono, że Spółka zalega z jakimikolwiek płatnościami. Nie sposób też pominąć, że na koniec 31 grudnia 2013r. Spółka dysponowała aktywami obrotowymi, w tym należnościami krótkoterminowymi na kwotę 884.198,78 zł. Syndyk nie wyjaśnił, czy należności te są wymagalne lub zostały już rozdysponowane. Podkreślić należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 40/13). Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poza tym z art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.) wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszu masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem syndyk wniósł w rozpoznawanej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. (por. postanowienie NSA z dnia 6 grudnia 2012 r. sygn. akt I FZ 431/12, postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 26 sierpnia 2014r., sygn. akt II SA/Bk 685/14 opubl. CBOSA). Wprawdzie strona skarżąca prowadzi obecnie kilka spraw przed sądami administracyjnymi, lecz wskazać należy, iż w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, strona wszczynając wiele postępowań sądowych powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. Jak stwierdził NSA w postanowieniu z dnia 29.03.2011 r., sygn. akt. I OZ 191/11 (dostępnym w CBOSA) osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Reasumując, w warunkach rozpoznawanej sprawy strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2, art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.