II SA/Ol 487/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. P. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 487/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/pos.1- sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 487/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę C. P. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", utrzymującą w mocy decyzję Starosty O. z dnia "[...]" w przedmiocie pozbawienia skarżącego statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku za okres od dnia 28 stycznia 2016 r. do dnia 26 kwietnia 2016 r. w związku z przyznaniem świadczenia rehabilitacyjnego. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, sporządzoną osobiście, w której zawarł wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu celem podpisania sporządzonej przez niego skargi kasacyjnej, bowiem nie ma on środków na wynajęcie pełnomocnika procesowego z wyboru. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 14 listopada 2017 r. do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) oraz dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych w zakresie dotyczącym jego sytuacji materialnej, skarżący przedłożył wniosek z dnia 20 listopada 2017 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z wynajęciem profesjonalnego pełnomocnika w celu przygotowania skargi kasacyjnej. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Do jego majątku należą: mieszkanie o powierzchni 65 m² ("współwłasność w ½ części"), nieruchomość rolna o powierzchni 0,9 ha oraz samochód osobowy o wartości 15.000 zł. Jedynym dochodem rodziny jest emerytura żony skarżącego w wysokości 922 zł. Natomiast jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał opłaty mieszkaniowe (czynsz, gaz, energia, woda i ścieki) w łącznej kwocie 730 zł i wyżywienie - w kwocie pozostałej do dyspozycji. Do wniosku skarżący załączył wezwanie z dnia 4 października 2017 r. do zapłaty kwoty 2.598,99 zł z tytułu zaległości czynszowych. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 487/17, Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego oraz umorzyła postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Jednocześnie wskazano, iż wniosek skarżącego z dnia 20 listopada 2017 r. jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie, bowiem postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 23 czerwca 2017 r., odmówił przyznania mu prawa pomocy. Przedmiotowe postanowienie uprawomocniło się z dniem 27 lipca 2017r. Podkreślono przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie przyznania prawa pomocy strona może wprawdzie złożyć kolejny wniosek, jednak jego rozpoznanie nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale i sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. W związku z powyższym, mając na uwadze informacje zawarte w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikające z załączonego do niego dokumentu uznano, że doszło do zmiany sytuacji materialnej dwuosobowej rodziny skarżącego, jednakże zmiana ta nie uzasadnia ustanowienia na obecnym etapie postępowania radcy prawnego. C. P. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na błędnym ustaleniu faktycznej sytuacji materialnej skarżącego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i ustanowienie dla niego radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, iż uzupełnił wszystkie brakujące dokumenty wskazane przez Sąd. Dodał, iż jego sytuacja materialna z każdym miesiącem ulega jedynie pogorszeniu w związku z zajęciem jego świadczenia rentowego przez organy egzekucyjne. Podkreślił, iż nie ma środków na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika, który sporządziłby w niniejszej sprawie skargę kasacyjną i dlatego sporządzając samodzielnie skargę, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). W ocenie Sądu zasadnie starszy referendarz sądowy uznała, iż w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż jak wynika z akt sądowych niniejszej sprawy wniosek skarżącego z dnia 20 listopada 2017 r. jest kolejnym jego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w tej sprawie. Prawomocnym postanowieniem Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 14 lipca 2017 r. (sygn. akt II SA/Ol 487/17) odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy. Oznacza to, że kolejny wniosek o ustanowienie radcy prawnego należało rozpoznawać, biorąc pod uwagę przepis art. 165 p.p.s.a., a zatem w aspekcie zmiany sytuacji materialnej skarżącego. Zgodnie bowiem z treścią powołanego artykułu postanowienia niekończące postępowania w sprawie, w tym również postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o prawo pomocy nie obliguje jednak sądu (referendarza sądowego) do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu (referendarza sądowego) jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności skutkujące pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 22 lipca 2014 r., II FZ 957/14 i z dnia 9 sierpnia 2016 r., II OZ 772/16 – dostępne w CBOSA). Jak wynika z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w dniu 23 czerwca 2017 r. skarżący jest osobą bezrobotną i mimo choroby zawodowej nie otrzymał renty ani świadczenia rehabilitacyjnego. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną, której emerytura w wysokości 924,29 zł netto miesięcznie stanowi jedyny dochód rodziny. Majątek skarżącego stanowi mieszkanie o powierzchni 65m², wybudowane w 1980 r., o wartości 150 000 zł oraz samochód osobowy o wartości 15 000 zł, natomiast koszty ponoszone na mieszkanie wynoszą 680 zł. Mimo wezwania referendarza sądowego do przedłożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów. Z kolei we wniosku z dnia 20 listopada 2017 r. skarżący podał, że do jego majątku należą: mieszkanie o powierzchni 65 m² ("współwłasność w ½ części") oraz samochód osobowy o wartości 15.000 zł. Jedynym dochodem rodziny jest emerytura żony skarżącego w wysokości 922 zł, natomiast jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał opłaty mieszkaniowe (czynsz, gaz, energia, woda i ścieki) w łącznej kwocie 730 zł i wyżywienie - w kwocie pozostałej do dyspozycji. Ponadto wykazał, iż posiada nieruchomość rolną o powierzchni 0,9ha, nie wskazując jednak jej wartości ani sposobu wykorzystania, jak również okoliczności nabycia. Mimo wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych wymienionych w tym wezwaniu, skarżący załączył do wniosku jedynie dokument datowany na dzień 4 października 2017 r. dotyczący zadłużenia mieszkania we Wspólnocie Mieszkaniowej na kwotę 2 598,99 zł (opłaty za maj, czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2017 r.), przy czym odręczna adnotacja na tym dokumencie wskazuje, iż w listopadzie 2017 r. wpłacono na poczet zaległości czynszowych 2 000 zł. Jednakże trudno w oparciu o powyższy dokument ustalić, czy skarżący nadal posiada jakiekolwiek zaległości z tytułu opłat za mieszkanie i w jakiej ewentualnie wysokości. Skarżący nie wskazał też wyraźnie, czy przedstawiona przez niego we wniosku z dnia 23 czerwca 2017 r. sytuacja majątkowa i finansowa uległa zmianie po złożeniu przedmiotowego wniosku do Sądu, a jeśli tak, to kiedy i w jakim zakresie. Należy zatem stwierdzić, iż od czasu wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy nie doszło do zmiany okoliczności sprawy, które uzasadniałyby przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku. Z porównania obydwu wniosków wynika, iż doszło do przysporzenia majątkowego, bowiem we wniosku z dnia 20 listopada 2017 r. skarżący wykazał nieruchomość rolną o powierzchni 0,9ha, co niewątpliwie świadczy o polepszeniu, a nie pogorszeniu sytuacji majątkowej skarżącego. Jednocześnie należy zauważyć, iż skarżący konsekwentnie w toku niniejszej sprawy, mimo zawartego w wezwaniu referendarza sądowego pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie przesyła żądanych dokumentów ani oświadczeń i nie udziela pełnych wyjaśnień odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej swojej rodziny. Skoro zatem skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów czy innych materiałów źródłowych, które wskazywałyby na pogorszenie się jego sytuacji finansowej w stopniu uzasadniającym zmianę poprzednich postanowień i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Należy podkreślić, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 281/14, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującego ustanowienie radcy prawnego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.