II SA/Ol 494/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2021 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. Decyzją z "[...]" wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta G. (dalej jako: organ I instancji) przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity na dzień wydania decyzji organu I instancji – Dz.U. z 2020 r., poz. 808 ze zm., dalej jako: u.p.o.u.a.), po rozpatrzeniu wniosku A. W. (dalej jako: strona lub skarżący), odmówiono umorzenia kwoty należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami. W uzasadnieniu podano, że strona zwróciła się z wnioskiem do organu właściwego wierzyciela, Urzędu Miasta K., o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami, motywując swoją prośbę trudną sytuacją materialną spowodowaną poważnymi problemami zdrowotnymi. Wskazano, że ustawodawca przewidział możliwość zastosowania specjalnej ulgi dla dłużników alimentacyjnych. Przy czym stosownie do art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. kwestia umorzenia zadłużenie z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a także należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym, podlega pod kompetencje organu właściwego dłużnika. W związku z tym zasadnym było przekazanie sprawy do rozpatrzenia do organu właściwego dłużnika. Jednakże zgodnie z art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. jedyną przesłanką umorzenia należności jest skuteczność egzekucji. W związku z tym nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Podano, że strona nie spełniła warunków określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. i dlatego nie uwzględniono jej wniosku. Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę poprzez umorzenie zaległości z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej w całości wraz z naliczonymi odsetkami. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego niezastosowanie; - naruszenie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. poprzez jego zastosowanie, mimo że podstawę faktyczną wniosku stanowiła trudna sytuacja materialna i zdrowotna strony; - błędne ustalenia stanu faktycznego w zakresie istnienia podstaw do uwzględnienia wniosku, w szczególności w zakresie rozpatrzenia aktualnej sytuacji zdrowotnej, majątkowej i dochodowej strony. Podniesiono, że wniosek o umorzenie należności alimentacyjnych oparty był na trudnej sytuacji materialnej strony i braku możliwości dokonania spłaty należności, co nie powinno budzić wątpliwości ani w świetle przytoczonych we wniosku okoliczności ani w świetle przedłożonych dowodów. Zarzucono, że przekazanie wniosku nie było prawidłowe, ale dłużnikowi nie przysługiwał żaden środek odwoławczy w tym zakresie. Zdaniem strony odmowa umorzenia należności alimentacyjnych ze względu na fakt niespełnienia przez dłużnika przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. nie stanowi faktycznie rozpoznania złożonego wniosku, gdyż nawet jeżeli nie została w nim powołana podstawa prawna, to w sposób oczywisty opierał się na przesłankach przewidzianych w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., które to przepisy nie zostały zastosowane. Organ I instancji nie wziął w ogóle pod uwagę okoliczności przedstawionych we wniosku, nie odniósł się do nich w uzasadnieniu decyzji, nie czynił ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji majątkowej, zdrowotnej czy rodzinnej strony, pomijając całkowicie prawną podstawę do umorzenia zaległości ze względu na sytuację majątkową dłużnika. Wskazano, że stan zdrowia strony oraz wysokość uzyskiwanych przez niego świadczeń nie pozwalają mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb i czynią jego aktualną sytuację życiową bardzo złą. Sytuacja ta nie może ulec poprawie, albowiem stan zdrowia strony nie rokuje poprawy; strona od dłuższego czasu pozostaje na utrzymaniu wyłącznie państwa, uzyskując świadczenia z niemieckiego systemu zabezpieczenia społecznego, przewidziane dla osób o bardzo trudnej sytuacji majątkowej, a pozwalające jedynie na zapewnienie minimum socjalnego. Sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zatem zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a ze względu na znaczne pogorszenie się stanu zdrowia nie jest w stanie dokonać zwrotu wypłaconych należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Decyzją z "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że Prezydent Miasta K., na podstawie art. 65 k.p.a., przekazał wniosek strony do organu właściwego ze względu na ostatnie miejsce pobytu strony w Polsce. Z uwagi bowiem na to, że zadłużenie objęte wnioskiem powstało z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jest należnością o której mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.u.a., to organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o umorzenie jest organ właściwy dłużnika. Ponieważ ostatnim miejscem pobytu strony przez wyjazdem do Niemiec było G., stąd sprawę przekazano organowi I instancji. Wyjaśniono, że wniosek strony dotyczy umorzenia kwoty należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na rzecz syna strony za okres od listopada 2005 r. do października 2008 r. wraz z odsetkami, jak również wszelkich innych należności względem Urzędu Miasta K. Z pisma komornika wynika, że należności dochodzone od dłużnika wynikają z wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy "[...]" oraz z wyroku zaocznego wydanego przez Sąd Rejonowy "[...]", a wysokość zasądzonych alimentów wynosiła w okresie od 17 marca 1998 r. do 14 stycznia 2009 r. kwotę 100 zł, a w okresie od 15 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2015 r. wynosiła 600 zł. W okresie od 6 października 2017 r. do 5 marca 2020 r. od strony zostały wyegzekwowane kwoty w miesięcznym wymiarze od 62,18zł (minimalna kwota) do 239,29 zł (maksymalna kwota). Podano, że z informacji o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej z 15 września 2020 r. wynika, że na zaległość składają się: alimenty zaległe dla wierzyciela w wysokości 17.522,58 zł, zaległa zaliczka alimentacyjna w kwocie 1247,69 zł i opłata egzekucyjna 1501,62 zł. Ponadto zaległość dla likwidatora Funduszu Alimentacyjnego wynosi 6.365,79 zł i opłata egzekucyjna w kwocie 509,26 zł. Podniesiono, że zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Uprawnienie regresowe obejmuje również odsetki, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (komentarz E. Tomaszewskiej do ustawy, Lex 2019). Obowiązek ten nie jest jednak bezwzględny. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. może on bowiem być ograniczony bądź całkowicie zniesiony. W myśl art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 u.p.o.u.a., przy czym jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Skoro w art. 30 ust. 1 jest mowa o skutecznej egzekucji, prowadzonej w rozumieniu przepisów k.p.c., to uznać należy, że inna droga zaspakajania zasądzonych alimentów, z pominięciem organu egzekucyjnego, nie wywołuje skutku w postaci skutecznej egzekucji. Wskazano, że Kolegium nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej strony, ale - jak wynika z akt sprawy - egzekucja prowadzona wobec strony była nieskuteczna. Podkreślono, że przepisy u.p.o.u.a. dają tylko organowi właściwemu dłużnika kompetencję do zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych i należności wobec likwidatora funduszu alimentacyjnego, a takie należności pozostały do wyegzekwowania od dłużnika oprócz zaległych alimentów. Przy czym warunkiem jest skuteczna egzekucja przez okres minimum 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasadzonych alimentów. W przypadku strony wpłaty musiałyby być dokonywane w kwocie minimum 600 zł. Dopiero wtedy organ mógłby rozważać trudną sytuację życiową i zdrowotną, w jakiej znalazł się dłużnik. Skoro zaś egzekucja wobec strony nie była skuteczna w żadnym z punktów wymienionych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., to organ I instancji słusznie stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia należności. Wyjaśniono także, że art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., na który powołuje się strona, dotyczy możliwości zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, na wniosek dłużnika alimentacyjnego przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej jedynie przez organ właściwy wierzyciela. Jednak wobec braku należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w rozumieniu u.p.o.u.a., organ wierzyciela nie miał kompetencji do rozpatrzenia sprawy ich umorzenia. W skardze do tut. Sądu na powyższą decyzję skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił: - naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez jego niezastosowanie; - art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. poprzez jego zastosowanie, mimo że podstawę faktyczną wniosku stanowiła trudna sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego; - utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji mimo poczynionych błędnych ustaleń stanu faktycznego w zakresie istnienia podstaw do uwzględnienia wniosku, w szczególności w zakresie rozpatrzenia jego aktualnej sytuacji zdrowotnej, majątkowej i dochodowej. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi zarzucono, że Kolegium nadal rozpatrywało sprawę w oparciu o przesłanki umorzenia należności przewidziane w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. mimo, że podstawą faktyczną wniosku stanowiła trudna sytuacja materialna i zdrowotna dłużnika, a więc podstawę prawną rozstrzygnięcia winien stanowić art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Organy wskazują, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., z czego skarżący doskonale zdaje sobie z tego sprawę i dlatego swój wniosek swój od samego początku opierał o przesłanki dotyczące bardzo trudnej sytuacji życiowej, co zostało przez organy administracyjne zignorowane. Ponownie przytoczono argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a dotyczącą braku właściwości organu i braku rozpoznania wniosku w oparciu o art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Ponownie powołano się na trudną sytuację zdrowotną i życiową skarżącego, podkreślając, że uzyskiwane przez niego świadczenia stanowią minimum socjalne. Wskazano, że skarżący tak przez właściwe organy niemieckie, jak i przez organy polskie, został uznany za osobą na trwałe i całkowicie niezdolną do pracy, co świadczy o bardzo złym stanie jego zdrowia, uniemożliwiającym mu podjęcie jakiegokolwiek dodatkowego zatrudnienia, które pozwoliłoby na osiągnięcie dodatkowych środków finansowych na własne utrzymanie, czy też na spłatę zadłużenia. Natomiast egzekucja prowadzona przeciwko skarżącemu jest częściowo skuteczna, ale zajęcie środków z tytułu renty powoduje, iż skarżący nie może nimi dysponować na cele związane z własnym utrzymaniem. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że jest ona bezzasadna. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki Kolegium zawarło w odpowiedzi na skargę, której odpis wraz z tym wnioskiem doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 17 czerwca 2021 r. W zakreślonym terminie pełnomocnik skarżącego nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Przechodząc do meritum sprawy podkreślić należy, że w niniejszej sprawie przede wszystkim rozstrzygnięcia wymagała kwestia, czy wniosek skarżącego mógł być rozpatrzony na podstawie art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., tak jak ustaliły to organy, czy też na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., jak domaga się tego skarżący. Wyjaśnić zatem należy, że art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. dotyczy umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 u.p.o.u.a., czyli: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na podstawie ustawy; 2) należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Natomiast art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Nie ulega zatem wątpliwości, że są to dwa odrębne rozstrzygnięcia. Jednakże z analizy treści powołanych wyżej przepisów wynika, że art. 30 ust. 2 u.o.p.u.a. dotyczy wyłącznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. dotyczy innych należności, wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 4. Takie rozumienie powołanych przepisów jest szeroko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z: 6 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2321/18, z 26 września 2017 r., sygn. akt I OSK 526/17, z 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2365/14, z 4 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2006/13, z 14 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 31/11; z 2 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1143/12, z 12 stycznia 2012 r. , sygn. I OSK 1426/11; z 4 marca 2015 r., sygn. I OSK 2006/13, dostępne w Internecie). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że należności skarżącego, o których umorzenie wnioskował, wynikają z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej oraz z tytułu zaległości wobec likwidatora funduszu alimentacyjnego, działającego na podstawie przepisów ustawy z 1974 r. Są to zatem należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 4 u.p.o.u.a. W związku z tym, niezależnie od tego, na jaką podstawę prawną powołałby się skarżący, jego wniosek mógł zostać rozpoznany wyłącznie na podstawie o art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Oznacza to, że w przedmiocie umorzenia należności objętych wnioskiem skarżącego mógł orzekać tylko organ właściwy dłużnika i mógł je umorzyć tylko wtedy, gdyby zostałyby spełnione warunki określone w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. Stosownie zaś do treści art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a. organ właściwy dłużnika może umorzyć przedmiotowe należności, w łącznej wysokości 30%, 50% bądź 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres odpowiednio 3, 5 i 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zatem niezbędną przesłanką do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz należności wobec likwidatora funduszu alimentacyjnego jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres co najmniej 3 lat. Nawet zatem bardzo trudna sytuacja materialna, czy zdrowotna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia tego rodzaju należności. Stwierdzić zatem należy, że w niniejszej sprawie prawidłowo wniosek skarżącego został przekazany do rozpoznania przez organ właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania skarżącego w Polsce jako organ właściwy dłużnika. Nie ulega także wątpliwości, że kwoty wyegzekwowane od skarżącego nie wypełniają warunków, o których mowa w art. 30 ust. 1 u.p.o.u.a., co wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. z "[...]" . Skoro zatem nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające umorzenie należności, to brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w skardze, że organ nie rozpoznał wniosku skarżącego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., a tym samym wniosek ten w ogóle nie został rozpatrzony, należy stwierdzić, że zarzut ten jest bezpodstawny. Podkreślić należy, że stosownie do art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W związku z tym organ administracji nie jest związany podstawą prawną wskazaną we wniosku, czy też żądaniem strony rozpoznania sprawy w oparciu o wskazany przez stronę przepis, lecz uregulowaniami wynikającymi z obowiązujących przepisów prawa. W związku z tym należy jeszcze raz podkreślić, że wniosek skarżącego nie mógł być rozpoznany w oparciu o przesłanki określone w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., gdyż przepis ten w odniesieniu do skarżącego w ogóle nie ma zastosowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.