II SA/Ol 523/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie obniżenia dodatku służbowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego ustanowienie radcy prawnego. WSA/post.1 - sentencja postanowienia A. Z. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem z "[...]" o przyznanie prawa pomocy obejmujące ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie obniżenia dodatku służbowego. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 24 czerwca 2009r. sygn. akt II SA/Ol 523/09 oddalił skargę. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartym w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje pomocy z ośrodka pomocy społecznej, nie dysponuje też żadnym majątkiem. Podał, że w tej sytuacji nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia radcy prawnego. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dodatkowego oświadczenia wyjaśniającego w jaki sposób nie mając dochodów ani oszczędności wnioskodawca: – jest w stanie prowadzić samodzielnie gospodarstwo domowe oraz – był w stanie ponieść koszty ustanowienia adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Olsztynie wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 495/09. Wezwanie obejmowało również obowiązek przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i lokat za okres od "[...]" do dnia odbioru wezwania, bądź oświadczenia o nieposiadaniu w tym okresie takowych rachunków i w takiej sytuacji należało dostarczyć informację banku o zamknięciu rachunku nr "[...]". Na wykonanie powyższego został zakreślony termin 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Na doręczone wnioskującemu w dniu "[...]" wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 6 października 2009r. sygn. akt II SA/Ol 523/09 Referendarz sądowy odmówił ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Referendarz powołał się na przepis art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i stwierdził, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. A. Z. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia z zachowaniem terminu do jego wniesienia. Zwrócił się o uchylenie postanowienia Referendarza oraz przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Jego zdaniem przedstawił wyczerpująco swoją sytuację majątkową we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też dołączył do wniosku zaświadczenie potwierdzające, iż jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a związku z tym nie stać go na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Uznał, że na podstawie tak przedstawionej sytuacji materialnej można było stwierdzić, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Podał, że nie można uznać, iż skarżący może ponieść koszty samodzielnego ustanowienia pełnomocnika z powołaniem się na inną sprawę o sygn. akt II SA/Ol 495/09, gdzie taki pełnomocnik został przez niego ustanowiony i wywiódł skargę kasacyjną. Wykazał już bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez znacznego uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ustawa ppsa.). W związku z tym Sąd już na wstępie wyjaśnia, że zawarty w sprzeciwie wniosek o uchylenie postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 października 2009r. należy uznać za chybiony, gdyż w momencie wniesienia sprzeciwu orzeczenie to zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy ppsa. ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić tylko wtedy, jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż skoro przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, to nie może być stosowane powszechnie. Użyte zaś w cytowanych wyżej przepisach sformułowanie "gdy osoba (...) wykaże" oznacza, iż to całkowicie na stronie spoczywa ciężar dowodu, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub częściowo. Za takim rozumieniem powołanych przepisów przemawia orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na przykład w postanowieniu z dnia 18 lutego 2005r. sygn. akt OZ 1510/04 (LEX nr 302271) Sąd ten stwierdził, iż prawo pomocy odnosi się do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo - art. 246 § 1 i 2 ustawy ppsa., przy czym ciężar dowodu spoczywa na wnioskującym o prawo pomocy. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, niewypełnienie zaś przesłanek określonych w art. 246 § 2 tej ustawy skutkuje oddaleniem wniosku. Z kolei w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006r. sygn. akt II OZ 522/06 (LEX nr 299447) wyrażono pogląd, iż o dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje Sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może w oparciu o art. 255 ustawy ppsa., wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Jednocześnie Sąd wskazał, iż skoro skarżący nie przedstawił wymaganych oświadczeń i dokumentów, to nie było możliwości uwzględnienia wniosku. Orzeczenie Sądu w zakresie prawa pomocy zależy bowiem od tego, czy strona wykaże przesłanki określone w art. 246 § 1 ustawy ppsa. W powołanym postanowieniu stwierdzono ponadto, iż Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. Ponadto w postanowieniu z 27 listopada 2008r. sygn. akt II FZ 495/08 (niepubl.) NSA stwierdził, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprawie będącej przedmiotem sprzeciwu A. Z. Sąd nie miał możliwości oceny, czy sytuacja skarżącego wypełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie częściowym. Wnioskodawca na etapie rozpatrywania sprawy przez Referendarza sądowego nie wykonał w ogóle jego wezwania do złożenia stosownych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Jak wynika bowiem z akt sprawy do Sądu nie wpłynęła odpowiedź na wezwanie z dnia "[...]". Wnioskujący nie wyjaśnił także spornych kwestii w sprzeciwie od postanowienia Referendarza. Należy wskazać, iż nadal aktualne i niewyjaśnione są kwestie ponoszonych przez skarżącego kosztów samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego oraz kosztów ustanowienia adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Olsztynie z 24 czerwca 2009r., wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 495/09. Wyjaśnienie powyższego nie powinno być dla strony uciążliwe, gdyż wezwano skarżącego jedynie do wniesienia oświadczeń i nie nałożono obowiązku udokumentowania wydatków ani też źródeł ich finansowania. Podobnie nie jest obciążające wykonanie dodatkowego obowiązku przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i lokat za okres od "[...]" do dnia odbioru wezwania, bądź oświadczenia o nieposiadaniu w tym okresie takowych rachunków i w takiej sytuacji należało dostarczyć informację banku o zamknięciu rachunku nr "[...]". Skarżący zupełnie pominął te kwestie w sprzeciwie od postanowienia Referendarza stwierdzając, że wykazał już, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez znacznego uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Odniósł się jedynie do sprawy o sygn. akt II SA/Ol 495/09, w zakresie której podał, że nie można uznać, iż skarżący może ponieść koszty samodzielnego ustanowienia pełnomocnika z powołaniem się na inną sprawę o sygn. akt II SA/Ol 495/09, gdzie taki pełnomocnik został przez niego ustanowiony i wywiódł skargę kasacyjną. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd nie może jednak ignorować informacji, które posiada na podstawie akt zawartych w innych sprawach. W efekcie zarządzono o dołączeniu do akt niniejszej sprawy kopii poszczególnych kart akt ze sprawy o sygn. akt II SA/Ol 495/09, z których wynika, że skarżący ustanowił w dniu 26 sierpnia 2009r. adwokata w zakresie sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Podobna sytuacja występuje w innych sprawach wszczętych ze skargi A. Z. o sygn. akt: II SA/Ol 473/09, II SA/Ol 524/09, II SA/Ol 530/09, II SA/Ol 531/09, II SA/Ol 573/09 i II SA/Ol 710/09. Przy czym w sprawach o sygn. akt: II SA/Ol 495/09, II SA/Ol 524/09, II SA/Ol 530/09 i II SA/Ol 531/09 skarżący cofnął wniosek o przyznanie prawa pomocy. W podobny sposób powzięto także informację odnośnie rachunku bankowego skarżącego. Na tle powyższych ustaleń należy uznać, że zasadne było wzywanie wnioskodawcy do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Dla prawidłowej oceny sytuacji materialnej skarżącego Sąd musi bowiem dysponować pełnymi danymi o jego stanie majątkowym. Jak jednak wyjaśniono wyżej ciężar udowodnienia istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie. Wnioskodawca w niniejszej sprawie nie skorzystał z możliwości wykazania pełnej sytuacji majątkowej zarówno na etapie rozstrzygania wniosku o prawo pomocy przez Referendarza sądowego, jak i przy wnoszeniu sprzeciwu od postanowienia z 6 października 2009r. Milczenie strony i nieprzedstawienie informacji w żądanym zakresie należy zinterpretować na niekorzyść wnioskodawcy. A. Z. swym postępowaniem uniemożliwia zatem pełne zbadanie swej sytuacji majątkowej, a co za tym idzie również rozważenie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmujące ustanowienie radcy prawnego. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.