II SA/Ol 545/16

Dnia 3 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2017 roku w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.K. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 18 listopada 2016r. sygn. akt II SA/Ol 545/16 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.K. i W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 5 lipca 2016r., sygn. akt II SA/Ol 545/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę M.K. i W.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. M.K. (dalej jako skarżąca) złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w związku z zamiarem złożenia skargi kasacyjnej. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca sama prowadzi gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielką gruntów rolnych o powierzchni ok. 5 ha oraz działki budowlanej o powierzchni 9.500 m2 (wartość: 10.000 zł). Skarżąca nie wykazała żadnych innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych czy dochodów. Nie wskazała też ciążących na niej zobowiązań i stałych wydatków. Po wezwaniu skarżącej do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej oraz sytuacji majątkowej i finansowej m.in. w zakresie domów, zlokalizowanych pod adresami wskazanymi jako adresy skarżącej w skardze i we wniosku; wykazanej nieruchomości rolnej oraz wysokości przychodu z działalności rolniczej, kosztów związanych z jej prowadzeniem oraz dochodu/straty za lata 2015-2016; źródeł utrzymania skarżącej w latach 2015-2016; wysokości i przeznaczenia ponoszonych przez nią wydatków; wyciągów z posiadanych przez nią i skarżącego (jeśli pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącą) rachunków bankowych, skarżąca przedłożyła dodatkowe oświadczenie, w którym stwierdziła, że ze skarżącym mają "zniesioną wspólnotę majątkową". Oświadczyła, że do domów, wskazanych w wezwaniu nie posiada żadnego tytułu prawnego, w jednym z nich mieszka, zaś w drugim jest zameldowana. Nie posiada również tytułu prawnego do budynków gospodarczych, maszyn, zwierząt. Wskazała, że w skład wykazanej działki budowlanej wchodzą dwie działki, których wartości nie jest w stanie określić. Wyjaśniła jednocześnie, że wartość podana we wniosku pochodzi z aktu notarialnego. Dodała, że obecnie jej wartość jest znikoma ze względu na brak możliwości zbycia i uprawy. Postanowieniem Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 18 listopada 2016r. odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co powoduje, że nie jest możliwe dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Stwierdzono również, że skarżąca nie przekazała pełnych informacji na temat sytuacji materialnej jej męża i możliwości uzyskania od niego pomocy w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Z przedłożonego przez skarżącą dodatkowego oświadczenia nie wynika, że nie pozostaje już ona w związku małżeńskim ze skarżącym, a jedynie ma "zniesioną wspólnotę majątkową". Tymczasem w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy sytuacja materialna członków najbliższej rodziny strony nie pozostaje bez znaczenia dla oceny jej możliwości płatniczych. Dzięki ich pomocy strona może bowiem przezwyciężyć własne trudności finansowe. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw podnosząc, że obecnie nie posiada żadnych środków finansowych potrzebnych do opłacenia kosztów prowadzonej sprawy. W 2014r. jej mąż złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy i przedstawił całą dokumentację oraz wyliczenia, z których wynikało, że nie uzyskuje dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Jednak wniosek ten został rozpatrzony negatywnie. Skarżąca ponownie została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w postaci: pisemnego oświadczenia wskazującego źródła utrzymania skarżącej i jej męża w 2016r.; wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, dotyczących ponoszonych miesięcznie przez skarżącą i jej męża wydatków poprzez wskazanie ich wysokości i przeznaczenia (wyżywienie, leki, opłaty - ze wskazaniem jakie, itd.) oraz kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia; wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych z okresu od 1 czerwca 2016r. do dnia udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych przez jakiegokolwiek członka rodziny - pisemnego oświadczenia skarżącej o nieposiadaniu przez daną osobę takiego rachunku. W wezwaniu ponownie zostało zawarte pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 15 stycznia 2017r. oświadczyła, że ma "zniesioną ustawową wspólnotę majątkową". Wyjaśniła, że mąż prowadzi gospodarstwo rolne, wszystkie przychody przedstawił, jego dochód był i nadal jest zerowy. Nie może wypowiadać się na temat rachunków męża. Natomiast skarżąca "ma tylko na życie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Zatem inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, sama prowadzi gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielką gruntów rolnych o powierzchni ok. 5 ha oraz działki budowlanej o powierzchni 9.500 m2 (wartość: 10.000 zł). Skarżąca nie wykazała żadnych innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych czy dochodów. Nie wskazała też ciążących na niej zobowiązań i stałych wydatków. Po wezwaniu skarżącej do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej oraz sytuacji majątkowej i finansowej, przedłożyła ona oświadczenie, w którym stwierdziła, że z mężem mają "zniesioną wspólnotę majątkową". Wyjaśniła również, że do domów nie posiada żadnego tytułu prawnego, w jednym z nich mieszka, zaś w drugim jest zameldowana. Nie posiada tytułu prawnego do budynków gospodarczych, maszyn, zwierząt. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie nie ma znaczenia powoływana przez stronę rozdzielność majątkowa czy prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego. Przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 2082 ze zm.) dalej: k.r.o., regulujące stosunki między małżonkami oraz między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989r., sygn. II CZ 80/89, Lex nr 8963, z dnia 5 maja 1967r., sygn. I CZ 37/67, Lex nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. GZ 71/04, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Małżonkowie są także zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009r., sygn. I FZ 216/09, dostępne w CBOSA). Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe. Dlatego też, również w razie zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej małżonkowie nadal zobowiązani są do zaspokajania potrzeb innych członków rodziny. Takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych, na co niejednokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2010r., sygn. II FZ 273/10, dostępne w CBOSA). Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy niezbędne. Należy również zauważyć, że pomimo dwukrotnego wezwania skarżąca nie wskazała źródeł swojego utrzymania oraz jej męża w 2016r. Skarżąca jedynie stwierdziła, że mąż nie osiąga dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego, a ona "ma tylko na życie". Nie zostały również wskazane ponoszone miesięcznie przez skarżącą i jej męża wydatki (wyżywienie, leki, opłaty itd.). W tym stanie rzeczy, Sąd nie mógł obiektywnie ocenić sytuację majątkową i finansową skarżącej. Niemożliwe zatem było z tego powodu przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.