II SA/Ol 563/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant sekretarz sądowy Aneta Krygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], [...] w przedmiocie skierowania do mieszkania treningowego i ustalenia wysokości opłaty z tego tytułu uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z 4 marca 2025 r. Burmistrz Olecka (dalej: "burmistrz", "organ pierwszej instancji") skierował M.K. (dalej: "skarżący") do mieszkania treningowego przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie [...] na czas określony od 4 marca 2025 r. do 31 maja 2025 r. Ustalił, że pobyt skarżącego w mieszkaniu treningowym w okresie od 4 marca 2025 r. do 31 marca 2025 r. jest odpłatny, w wysokości 1.662,84 zł, a od 1 kwietnia 2025 r. do 31 maja 2025 r. – w wysokości 1.841,00 zł miesięcznie. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu burmistrz stwierdził, że z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że z uwagi na trudną sytuację życiową skarżący spełnia warunki do skierowania do mieszkania treningowego zgodnie z art. 53 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283, dalej "u.p.s."). Dochód jednoosobowej rodziny wynosi 1.836,51 zł i składa się z renty z ZUS – 1.620,67 zł i zasiłku pielęgnacyjnego - 215,84 zł. Przekracza zatem 100% kryterium dochodowego, ustalonego stosownie do art. 8 u.p.s., które dla rodziny wynosi 1.010,00 zł. Zaznaczył, że zgodnie z uchwałą Nr BRM.0007.11.2024 Rady Miejskiej w Olecku z dnia 23 lutego 2024 r. w sprawie ustalania szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w niektórych ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych i wspomaganych (Dz. Urz. Woj. Warm.-Maz. z 2024 r. poz. 1867 ze zm.) osoba skierowana zobowiązana jest do pokrycia kosztów pobytu zgodnie z tabelą odpłatności. Dochód skarżącego kwalifikuje stronę do ponoszenia opłaty za pobyt w mieszkaniu treningowym w wysokości 100% kosztu pobytu. W związku z tym organ zobowiązał skarżącego do wnoszenia odpłatności za pobyt w mieszkaniu treningowym we wskazanej wysokości. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżący oświadczył, że przed wydaniem decyzji nie miał świadomości, jaki będzie ponoszony przez niego koszt. Stwierdził, że kwota miesięcznej odpłatności za mieszkanie (1.841 zł) przekracza jego dochód (1.836,51 zł). W tej sytuacji nie jest w stanie opłacić mieszkania. Zarzucił, że odpłatność została błędnie ustalona, gdyż pominięto, że zostanie całkowicie bez środków do życia. Nie będzie więc miał za co kupić żywności czy leków, a ponadto spowoduje powstanie zadłużenia, które będzie praktycznie niemożliwe do uregulowania. Skarżący podał, że jest niepełnosprawny, utrzymuje się z renty ZUS i zasiłku pielęgnacyjnego i nie jest w stanie podjąć dodatkowej pracy. Szukał pomocy mieszkaniowej z uwagi na brak innego miejsca do życia, gdyż nie mógł już dłużej przebywać w poprzednim domu z uwagi m.in. na przemoc. Skarżący zakwestionował ponadto słuszność ww. uchwały Nr BRM.0007.11.2024. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "SKO") decyzją z 3 lipca 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło treść art. 53 ust. 1, 8 i 11 oraz art. 97 ust. 1 i 5 u.p.s. Podało, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że został on uznany za osobę trwale i całkowicie niezdolną do pracy, a niezdolność ta występuje u niego od urodzenia. Z tego tytułu jest on uprawniony do renty socjalnej. Z uwagi na stan zdrowia skarżący wymaga też pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu. Skarżący wcześniej mieszkał w domu rodzinnym, lecz musiał go opuścić ze względu na złe relacje z ojcem i bratem. W związku z tym stał się bezdomny. SKO zaznaczyło, że 4 marca 2025 r. skarżący zawarł z przedstawicielami Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Olecku i Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Olecku kontrakt mieszkaniowy w sprawie korzystania ze wsparcia w mieszkaniu treningowym. Z dokumentu tego wynika m.in., że skarżący będzie ponosić odpłatność za pobyt w mieszkaniu treningowym zgodnie z postanowieniami zawartymi w ww. uchwale Nr BRM.0007.11.2024. Podkreślono, że skarżący spełnił przesłanki pozwalające na przyznanie wnioskowanego świadczenia z uwagi na trudną sytuację życiową i niepełnosprawność. Zauważono jednocześnie, że świadczenie w formie wsparcia w mieszkaniu treningowym jest odpłatne. Stosownie zaś do ww. uchwały, jeżeli dochód osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe wynosi powyżej 175% kryterium dochodowego, strona ponosi opłatę w wysokości 100%. Pełna opłata za pobyt w mieszkaniu treningowym wynosi 1.841,00 zł. Co za tym idzie, skoro miesięczny dochód skarżącego wynosi 1.836,51 zł, to stanowi to 181% kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym obciąża go opłata za pobyt w mieszkaniu treningowym w wysokości 100% opłaty (1.841,00 zł). W złożonej na ww. decyzję skardze skarżący wyjaśnił, że z uwagi na trwałe zaburzenia funkcji poznawczych [...], nie potrafi czytać i pisać. Składając podpis, jest jedynie w stanie graficznie odtworzyć wyuczony wzór swojego imienia i nazwiska, co czyni w sposób nieporadny. Podał, że uiszczał regularne, stałe wpłaty na rzecz MOPS w Olecku (100 zł miesięcznie). Dodał, że burmistrz wydał także decyzję z 23 maja 2025 r., ustalającą odpłatność 1.841 zł miesięcznie za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2025 r. zawierającą tożsame wady i powinna ona zostać wyeliminowana z obrotu w trybach nadzwyczajnych (art. 154 – art. 156 k.p.a.). Skarżący zarzucił ww. decyzjom naruszenie: - art. 8 ust. 1 i 2 oraz art. 53 u.p.s. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. przez mechaniczne zastosowanie uchwały rady gminy bez indywidualizacji odpłatności i bez rzetelnego wyjaśnienia sprawy (brak wykazania proporcjonalności i realnych możliwości poniesienia ciężaru); - art. 53 ust. 4 i ust. 11-12 u.p.s., gdyż decyzję oparto na kontrakcie mieszkaniowym, który nie zawierał obowiązkowej pozycji "odpłatność osoby", a ponadto zawierał nieprzewidziane prawem postanowienie o "regularnych wpłatach zgodnie z decyzją" (pkt 11. kontraktu); - art. 7 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a.") przez brak odmowy zastosowania przepisu uchwały, gdy jej użycie prowadzi do skutków sprzecznych z Konstytucją lub ustawą; - art. 97 ust. 1 i 5 u.p.s. oraz postanowień uchwały, gdyż organ zastosował w decyzji mechanikę pełnego kosztu (ustalając opłatę na poziomie 1.841 zł i proporcjonując od kosztu przy niepełnym miesiącu), podczas gdy uchwała wymaga najpierw wyliczenia opłaty jako procentu dochodu (z progami do 100%), dopiero z limitem "nie więcej niż 100% pełnego kosztu", a przy niepełnym miesiącu – proporcjonowania "kwoty ustalonej opłaty", nie kosztu. Przyjęcie kosztu jako punktu wyjścia odwraca kolejność wynikającą z uchwały i z art. 97 ust. 1 u.p.s. ("w uzgodnieniu z osobą kierowaną"), prowadząc do automatyzmu nieprzewidzianego w delegacji ustawowej; - zasady proporcjonalności i dostępności świadczeń (art. 8 u.p.s. i art. 7 k.p.a.) polegające na nałożeniu opłaty uniemożliwiającej skorzystanie z mieszkania treningowego osobie o minimalnych dochodach i trwałej niezdolności do pracy, co jest również sprzeczne z art. 53 ust. 4 u.p.s. i zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP); - art. 7, art. 77 § 1, art. 136 i art. 138 k.p.a., gdyż SKO ograniczyło się do polemiki z zarzutami stron i pominęło w szczególności: brak wymaganych prawem uzgodnień co do konkretnych kwot odpłatności w kontraktach mieszkaniowych, przekroczenie delegacji ustawowej przez uchwałę stanowiącą podstawę decyzji, konieczność oceny proporcjonalności nałożonego ciężaru. Skarżący zawarł również zarzuty skierowane do ww. uchwały w zakresie naruszenia: - wymogu poprawnej legislacji i określoności prawa (art. 2, art. 7 i art. 94 Konstytucji RP), gdyż § 1 uchwały reguluje "mieszkania treningowe lub wspomagane", natomiast w nagłówku tabeli w § 2 ust. 1 posługuje się nieaktualnym pojęciem "mieszkań chronionych"; - art. 97 ust. 5 u.p.s. oraz zasady równości i proporcjonalności (art. 32 i 2 Konstytucji RP; art. 8 u.p.s.) przez wadliwy mechanizm "iloczynu dochodu" w § 2 ust. 2 uchwały, przez co dochód zostaje użyty do kwalifikacji do progu i jako mnożnik opłaty. W efekcie dwie osoby w tym samym progu (przy tym samym koszcie i zakresie usług) zapłacą różne kwoty zależne od zasobności, a nie od świadczenia. Mechanizm ten odrywa opłatę od "przyznanego zakresu usług", narusza proporcjonalność i przewidywalność oraz prowadzi do nierównego traktowania beneficjentów tej samej kategorii świadczeń. § 2 ust. 2 przekracza delegację z art. 97 ust. 5 u.p.s. i powinien zostać pominięty w niniejszej sprawie; - art. 32 Konstytucji RP przez nierówne traktowanie na terenie tej samej gminy, gdyż uchwała dla Dziennego Domu "Senior+" przewiduje zwolnienie do 250% kryterium dochodowego, podczas gdy dla mieszkań treningowych pełne obciążenie następuje już po przekroczeniu 100% progu, choć obie formy są ośrodkami wsparcia w rozumieniu art. 51 ust. 4 u.p.s.; Skarżący zawarł ponadto wniosek o incydentalną kontrolę legalności uchwał Rady Miejskiej w Olecku z 23 lutego 2024 r.: w. nr BRM.0007.11.2024 i nr BRM.0007.9.2024 w sprawie szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w Dziennym Domu "Senior+" w Olecku, w zakresie w jakim przekraczają delegację z art. 97 ust. 5 u.p.s., ingerują w elementy decyzji administracyjnej i prowadzą do nierównego traktowania beneficjentów tej samej kategorii świadczeń (ośrodki wsparcia). Skarżący podniósł, że burmistrz ustalił odpłatność na poziomie pełnego kosztu pobytu, co pochłania niemal cały dochód skarżącego. Taki model finansowania niweczy cel i naturę wsparcia z art. 53 u.p.s. Mieszkanie treningowe ma być bowiem narzędziem usamodzielnienia, a nie odpłatną usługą świadczoną na zasadach rynkowych. Przerzucenie na beneficjenta całości kosztu zadania własnego gminy powoduje, że świadczenie to traci charakter pomocy publicznoprawnej, a staje się quasi-komercyjnym "świadczeniem za pełną cenę". Odpłatność musi być proporcjonalna i wykonalna dla osoby korzystającej, tak by nie uniemożliwiała skorzystania ze wsparcia. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W piśmie procesowym z 23 września 2025 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga jest zasadna. Stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, trwale i całkowicie niezdolną do pracy, a niezdolność ta występuje u niego od urodzenia. Z uwagi na stan zdrowia skarżący wymaga pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest bezdomny, gdyż musiał opuścić dom rodzinny ze względu na stosowaną wobec niego przemoc psychiczną i fizyczną. Na dochód skarżącego składa się renta socjalna w kwocie 1.620,67 zł (z której potrącana jest kwota 359,03 zł z tytułu egzekucji administracji sądowej, która jednocześnie nie jest odliczana od dochodu w myśl art. 8 ust. 3 u.p.s.) i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. Ponadto, jak wyjaśniono w skardze, z uwagi na trwałe zaburzenia funkcji poznawczych [...], skarżący nie potrafi czytać i pisać, a składając podpis, jedynie nieporadnie, graficznie odtwarza wyuczony wzór swojego imienia i nazwiska. We wniosku z 9 lutego 2025 r. skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji o skierowanie do mieszkania treningowego, gdyż musiał opuścić dom rodzinny z uwagi na eskalację przemocy, której doświadczał ze strony ojca i brata. Zaznaczył m.in., że jego sytuacja życiowa jest znana organowi pierwszej instancji. Podstawę materialnoprawną rozpoznania tego wniosku stanowiły m.in. art. 53 i art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm., dalej: "u.p.s."). Zgodnie z art. 53 ust. 1 u.p.s. osobie pełnoletniej, która ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebuje wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, ale nie wymaga usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, w szczególności osobie z zaburzeniami psychicznymi, osobie bezdomnej, osobie opuszczającej pieczę zastępczą w rozumieniu przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, okręgowy ośrodek wychowawczy, zakład poprawczy, schronisko dla nieletnich, a także cudzoziemcowi, który uzyskał w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, może być przyznane wsparcie w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym. Jak stanowi ust. 2, mieszkania, o których mowa w ust. 1, są formą pomocy społecznej przygotowującą, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia lub wspierającą te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Stosownie do ust. 11 art. 53 podstawą przyznania wsparcia w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym jest decyzja, wydawana po dokonaniu ustaleń między podmiotem kierującym do tej formy wsparcia, podmiotem prowadzącym mieszkanie treningowe lub wspomagane oraz osobą ubiegającą się o pobyt w tym mieszkaniu lub jej przedstawicielem ustawowym, zwanych dalej "kontraktem mieszkaniowym". W ust. 12 cytowanego artykułu ustawodawca przewidział, że kontrakt mieszkaniowy ma formę pisemną i obejmuje: 1) cel pobytu; 2) okres pobytu; 3) rodzaj i zakres świadczonego wsparcia; 4) odpłatność osoby korzystającej ze wsparcia; 5) poziom partycypacji w kosztach udzielonego wsparcia przez podmiot kierujący do tej formy wsparcia, jeżeli nie jest to podmiot prowadzący mieszkanie treningowe lub wspomagane lub zlecający ich prowadzenie; 6) uprawnienia osoby korzystającej ze wsparcia, w tym prawa do prywatności i intymności, indywidualizacji i dostosowania do potrzeb pomocy, wyborów i samostanowienia, a także włączenia społecznego; 7) sposób zgłaszania planowanej nieobecności w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym; 8) zobowiązanie się osoby ubiegającej się o pobyt w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym do przestrzegania regulaminu pobytu w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym; 9) zasady i sposób realizacji programu usamodzielniania osoby korzystającej ze wsparcia; w przypadku gdy stan osoby wskazuje na brak możliwości usamodzielnienia, programu usamodzielnienia nie sporządza się; 10) skutki nieprzestrzegania postanowień, o których mowa w pkt 6-8. Zgodnie natomiast z art. 97 ust. 1 u.p.s. opłatę za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych lub wspomaganych ustala podmiot kierujący w uzgodnieniu z osobą kierowaną, uwzględniając przyznany zakres usług. Osoby nie ponoszą opłat, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Z cytowanych przepisów wynika, że dokumentem, od którego treści uzależnione jest zarówno samo przyznanie omawianego świadczenia pomocy społecznej, jak i wysokość opłaty za pobyt, jest kontrakt mieszkaniowy. Z ust. 11 art. 53 wynika bowiem jednoznacznie, że kontrakt mieszkaniowy, to uzgodnienie zawierane pomiędzy trzema podmiotami (podmiotem kierującym do tej formy wsparcia, podmiotem prowadzącym mieszkanie treningowe lub wspomagane oraz osobą ubiegającą się o pobyt w tym mieszkaniu) i obligatoryjnie poprzedza wydanie decyzji w sprawie przyznania wsparcia w mieszkaniu treningowym. Formę i treść ustawodawca określił w ust. 12, w którym wyliczył enumeratywnie elementy kontraktu mieszkaniowego, dotyczące m.in. zakresu usług, jakie będą przysługiwać osobie uprawnionej (ust. 12 pkt 3). Art. 97 ust. 1 u.p.s. zobowiązuje natomiast podmiot kierujący do uzgodnienia z osobą kierowaną do mieszkania treningowego wysokości opłaty za pobyt w tym ośrodku wsparcia, gdy osoba ta korzysta z różnych usług wskazanych w art. 53 ust. 4 u.p.s. Uzgodnienie, o którym mowa w art. 97 ust. 1, powinno wiązać się z ustalonym w kontrakcie mieszkaniowym zakresem usług, który może być różny, gdyż zależy od potrzeb osoby korzystającej z omawianego wsparcia. Zaznaczyć jednocześnie trzeba, że art. 97 ust. 1 u.p.s. nie zawiera kompetencji do miarkowania opłaty i nie przyznaje organowi wydającemu decyzję uprawnienia do działania w ramach uznania administracyjnego. Przepis ten nie przewiduje też uwzględniania przy ustalaniu odpłatności sytuacji osobistej kierowanego do ośrodka wsparcia. Jedynym kryterium wskazanym w przepisie, jest przyznany zakres usług. Samo ustalenie wysokości opłaty nie może więc następować w uzgodnieniu z osobą kierowaną do mieszkania treningowego. O ile jednak art. 97 ust. 1 u.p.s. nie zawiera żadnej kompetencji do miarkowania opłaty i w tym znaczeniu decyzja wydawana na jego podstawie nie ma charakteru uznaniowego, o tyle w przepisie tym mowa jest o ustaleniu opłaty za pobyt w mieszkaniu treningowym przez podmiot kierujący przy uwzględnieniu "przyznanego zakresu usług". A zatem w każdym przypadku zmienną decydującą o wysokości opłaty w drodze decyzji jest właśnie przyznany zakres usług (zob. wyrok WSA w Kielcach z 28.11.2024 r. II SA/Ke 394/24, wyrok WSA w Gliwicach z 4.09.2025 r. II SA/Gl 794/25 – wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe w niniejszej sprawie należało poddać ocenie kontrakt mieszkaniowy z 4 marca 2025 r., w którym zawarto m.in. rodzaj i zakres świadczonego wsparcia, od którego zależy wysokość opłaty za pobyt w mieszkaniu treningowym. Dokument sporządzony w toku kontrolowanego postępowania nie może być uznany za prawidłowy z uwagi na wady, jakie zawiera. Oceniając ten dokument, należy stwierdzić, że zawiera on mało czytelne poprawki (przerobienia cyfr) i skreślenia. W punkcie nr 2 uzgodnień: "Okres pobytu w mieszkaniu treningowym" przerobiono początkową datę okresu pobytu w mieszkaniu treningowym prawdopodobnie z 5 marca na 4 marca, zaś w pkt. 5: "Poziom partycypacji w kosztach udzielonego wsparcia przez podmiot kierujący do tej formy wsparcia, jeżeli nie jest to podmiot prowadzący mieszkanie treningowe lub wspomagane lub zlecający ich prowadzenie" również przerobiono pierwotną treści zapisu prawdopodobnie "55%" na "100%", a ponadto skreślono całe drugie zdanie. W punkcie tym zapisano: "Dochód jaki posiada pan M.K. zobowiązuje go do ponoszenia odpłatności częściowej za pobyt w mieszkaniu treningowym, tj. 100 %". Skreślono zaś następne zdanie: "Podmiot kierujący będzie ponosić resztę kosztów do czasu wygaśnięcia, zmiany lub uchylenia decyzji". Zauważyć należy, że treść pkt 5 jest wewnętrznie sprzeczna. Częściowa odpłatność za pobyt nie może wynosić 100 % opłaty. Pomijając niedopuszczalność zmiany treści uzgodnień w formie przerobienia niektórych cyfr przez nadpisanie innych danych, poprawione i skreślone treści omawianego dokumentu nie są parafowane przez żadną z osób podpisujących to uzgodnienie. W tabeli zawartej w punkcie 3 kontraktu: "Rodzaj i zakres świadczonego wsparcia (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 30 października 2023 r. w sprawie mieszkań treningowych i wspomaganych)", dodano pkt 11: "inne", w którym wpisano obowiązek "dokonywania regularnych wpłat za pobyt w mieszkaniu treningowym zgodnie z decyzją". Zauważyć należy, że zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 30 października 2023 r. w sprawie mieszkań treningowych i wspomaganych (Dz. U. poz. 2354, dalej: "rozporządzenie") w ramach minimalnego standardu usług świadczonych w mieszkaniu treningowym zapewnia się usługi polegające na nauce rozwijania lub utrwalania umiejętności praktycznych, służących prowadzeniu niezależnego życia, w zakresie: 1) samoobsługi; 2) zaspokajania codziennych potrzeb życiowych, w tym przygotowywania posiłków; 3) efektywnego zarządzania czasem; 4) efektywnego zarządzania finansami; 5) prowadzenia gospodarstwa domowego; 6) załatwiania spraw osobistych i urzędowych; utrzymywania więzi rodzinnych; 8) rozwiązywania konfliktów interpersonalnych i rozwijania autonomii decyzyjnej; 9) uczestniczenia w życiu społeczności lokalnej; 10) poszukiwania pracy oraz utrzymania zatrudnienia. Nie można uznać, aby wpłaty, które ma dokonywać skarżący, stanowiły "usługę świadczoną w mieszkaniach treningowych" w rozumieniu art. 53 ust. 4 u.p.s. i § 3 rozporządzenia. Należy zauważyć, że w ust. 1 i 2 art. 53 mowa jest o wsparciu udzielanym przez specjalistów osobom przebywającym w mieszkaniach treningowych lub wspomaganych, zaś rozporządzenie określa minimalne standardy usług, które mają być świadczone w tych mieszkaniach. Tym samym, takim "wsparciem" nie może być obowiązek nałożony na osobę, której przyznano tę formę pomocy społecznej. W kontrakcie mieszkaniowym w pkt. 4: "Odpłatność osoby korzystającej ze wsparcia", wbrew ustawowemu obowiązkowi, nie określono tej odpłatności. Zapis "zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej dotyczącej odpłatności pobyt w mieszkaniu treningowym" nie może być uznany za prawidłowe określenie odpłatności ponoszonej przez skarżącego, gdyż określenie takie wymagałoby precyzyjnego podania konkretnej kwoty opłaty, uwzględniającej przyznany zakres usług (zgodnie z art. 97 ust. 1), nie zaś ogólnikowego odesłania do uchwały rady miejskiej (bez podania nawet podstawowych informacji o uchwale, jak jej data i numer). Podkreślić należy, że również z treści decyzji wynika, że wbrew treści art. 97 ust. 1 u.p.s., nakładając na skarżącego opłatę, nie odniesiono jej wysokości do "przyznanego zakresu usług". Zaznaczyć zaś należy, że skarżącemu nie przyznano wszystkich określonych zgodnie z przepisami rozporządzenia usług, wyliczonych w punktach 1 – 10 kontraktu (nie przyznano usług w zakresie "samoobsługi" i "poszukiwania pracy oraz utrzymania pracy", które w sytuacji skarżącego nie były niezbędne). Ustalając opłatę organ powinien uwzględnić te okoliczności. W okolicznościach faktycznych sprawy opisane uchybienia są tym bardziej rażące, gdy uwzględni się bezsporną okoliczność, że skarżący wymaga pomocy osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu i nie potrafi czytać i pisać. Z uwagi na to istnieją poważne wątpliwości odnośnie do tego, czy skarżący w ogóle zrozumiał treść kontraktu mieszkaniowego, na którym odwzorował swój podpis. Wątpliwe jest, że skarżący wiedział, że organ ustalił wysokość opłaty za to mieszkanie w kwocie 1.841 zł miesięcznie i z tą wiedzą świadomie podpisał kontrakt mieszkaniowy, a dopiero następnie zmienił zdanie, składając odwołanie. Zauważyć należy, że skarżący nawet nie dysponował dochodem w takiej wysokości. Niezależnie od prawidłowości wyliczenia kwoty dochodu skarżącego zgodnie z art. 8 ust. 1 i 3 u.p.s., nie można pomijać, że środki finansowe, które skarżący faktycznie miał do dyspozycji w dacie podpisywania kontraktu wynosiły tylko 1.261,64 zł po potrąceniu 359,03 zł tytułem egzekucji (zob. pismo ZUS z 14 lutego 2025 r.) i były niższe niż wysokość opłaty za to mieszkanie. W konsekwencji skarżący, podpisując kontrakt mieszkaniowy, nie tylko pozbawiał się całkowicie środków na elementarne utrzymanie, w tym zakup żywności, ale także godził się na powstawanie zaległości z tytułu tej opłaty już w dacie podpisania kontraktu. Trudno również uznać, że skarżący świadomie zgodził się na przyznanie mieszkania treningowego, za które nie wiedział, ile ma płacić. Wątpliwe jest bowiem, aby był w stanie przed podpisaniem kontraktu, odszukać i zapoznać się z treścią uchwały Nr BRM.0007.11.2024 Rady Miejskiej w Olecku z dnia 23 lutego 2024 r. w sprawie ustalania szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w niektórych ośrodkach wsparcia i mieszkaniach treningowych i wspomaganych, a przede wszystkim zrozumieć jej zapisy. Wątpliwości co do wiedzy o treści kontraktu mieszkaniowego są uzasadnione także zakresem zaskarżenia określonym w odwołaniu. Skarżący zakwestionował bowiem wyłącznie wysokość ustalonej odpłatności za pobyt w mieszkaniu treningowym. Co więcej, w odwołaniu oświadczył jednoznacznie, że przed wydaniem decyzji nie miał świadomości, jaka będzie wysokość opłaty. Opisane wyżej wadliwości kontraktu mieszkaniowego uzasadniają ten zarzut. Powyższe pozwala na wniosek, że pomimo wiedzy pracownika organu pomocy społecznej o ograniczeniach skarżącego, nie objaśniono skarżącemu w dostatecznie zrozumiały dla niego sposób treści uzgodnienia, na którym złożył podpis. Opisane działanie organu niewątpliwie narusza art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz z art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s., przewidującym, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jej zadaniem jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Iluzoryczne i sprzeczne z ww. zasadami jest przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, którego skutkiem jest pozostawienie beneficjenta bez środków do życia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ w szczególności jasno wyjaśni skarżącemu zasady przyznawania świadczenia w postaci mieszkania treningowego i odpłatności z tym związanej z uwzględnieniem powyższych rozważań sądu, a przy ewentualnym podpisywaniu kontraktu mieszkaniowego upewni się, że skarżący prawidłowo zrozumiał poszczególne zapisu tego uzgodnienia. Następnie organ wyda stosowną decyzję, w zależności od ustalonego stanu faktycznego sprawy. Odnosząc się do zarzutów skargi w pozostałym zakresie należy wyjaśnić, że uchwała rady gminy ustalająca szczegółowe zasady ponoszenia odpłatności za pobyt m.in. w mieszkaniach treningowych, o której mowa w art. 97 ust. 5 u.p.s., jest aktem prawa miejscowego i stosownie do art. 87 ust. 2 Konstytucji RP jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Tym samym postanowienia tej uchwały wiążą organy administracji w postępowaniu administracyjnym (m.in. wniosku o przyznanie mieszkania treningowego) tak długo, dopóki nie zostanie stwierdzona jej nieważność bądź nie zostanie uchylona. Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1153) uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. Ponadto, na mocy art. 93 ust. 1 tej ustawy po upływie terminu wskazanego w art. 91 ust. 1 organ nadzoru nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy. W tym przypadku organ nadzoru może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Nadto, w art. 101 ust. 1 przewidziano, że każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Ustawodawca nie przewidział natomiast możliwości, aby organ administracji stosujący przepisy uchwały, mógł samodzielnie ocenić legalność jej przepisów i – tak jak domaga się tego skarżący – odstąpić od stosowania tych przepisów, które uzna za niezgodne z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, w tym z Konstytucją. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot. Innymi słowy, sąd nie może wkraczać w sprawę nową, w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych (zob. np. uchwała NSA z 3.02.1997 r. OPS 12/96, wyrok NSA z 10.07.2019 r. I OSK 2507/18, 24.09.2024 t. III OSK 4/23; publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego sąd nie mógł w niniejszej sprawie objąć kontrolą ani innej decyzji organów obu instancji wydanych wprawdzie w przedmiocie skierowania do mieszkania treningowego, ale za odrębny okres, ani też nie mógł zbadać legalności wskazanych w skardze uchwał Rady Miejskiej w Olecku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.