II SA/Ol 586/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od uchwały Rady Powiatu postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – R. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Do jego majątku należą, wymagające kapitalnego remontu, budynki gospodarcze oraz dom, obciążony służebnościami. Skarżący jest ponadto właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni "[...]" ha fizycznych, co stanowi "[...]" ha przeliczeniowych. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał, iż nie posiada stałego dochodu. Źródłami jego utrzymania są dopłaty "[...]". W rubrykach nr 5, 9 i 11 podniósł, iż w "[...]" jako młody rolnik przejął gospodarstwo rolne od rodziców. Wskazał, iż prowadząc działalność rolniczą musi zmagać się z licznymi problemami – jego gospodarstwo praktycznie co roku dotyka klęska suszy, co pociąga za sobą straty w uprawach roślinnych, a pozbawiono go jedynego stałego dochodu "z produkcji i ze sprzedaży mleka", co doprowadziło go do bankructwa. Z powodu klęsk suszy zaciągał kredyty, a rodzice pomagali mu je spłacać. Nadal zaciąga kredyty i ponosi ogromne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wskazał, iż jest ono od "[...]" "obciążone (...) umową ustną wobec rodzeństwa i rodziców" odpowiednio w kwocie "[...]" i w kwocie "[...]". Stwierdził, iż jego obecna sytuacja finansowa jest bardzo trudna – nie posiada stałego źródła dochodu, a jego gospodarstwo rolne zamiast się rozwijać zostało zniszczone i wielokrotnie zmuszony jest błagać rodziców o pomoc w spłacaniu kredytów. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej jego otrzymanie. Co do zasady strony zobowiązane są bowiem do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Rozpatrując zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś jej możliwości finansowe. Na ocenę możliwości finansowych strony ma natomiast wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Wskazać należy, iż w niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem postępowania, do którego poniesienia zobowiązany jest skarżący jest w istocie wpis od skargi. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi tylko sporządzenie skargi kasacyjnej - stosownie do art. 175 ppsa - objęte jest bowiem szczególnym wymogiem dokonania tej czynności przez profesjonalnie działającego prawnika, pozostałych czynności procesowych strona może dokonywać samodzielnie (zob. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 163/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Etap postępowania, na jakim strona zdecyduje się na ustanowienie zawodowego pełnomocnika zależy jednak wyłącznie od jej woli. Pozostałe koszty sądowe, mogą natomiast, ale nie muszą, pojawić się na dalszym etapie postępowania. W warunkach niniejszej sprawy skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, powołał się na obecnie trudną sytuację finansową. Podniósł, iż nie posiada stałego źródła dochodu, w rubryce nr 10 jako dochód wykazał natomiast "dopłaty (...) za 2014 r." Mając to na uwadze stwierdzić należy, iż mimo trudności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej, skarżący nie zaprzestał jej prowadzenia, nie był też dotychczas zmuszony do wyzbycia się składników majątku, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Przyjąć tym samym należy, że dzięki prowadzonej działalności rolniczej i uzyskiwanym dopłatom oraz pomocy rodziców, jest w stanie pozyskać środki na utrzymanie własne i gospodarstwa rolnego. Skarżący, wykazując obecnie jako dochód – "dopłaty (...) za 2014 r.", nie wskazał jednocześnie przeszkód, aby środki pochodzące z tego tytułu przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, iż wysokość dopłat otrzymanych przez skarżącego za 2012 r. wyniosła "[...]" (powyższe wynika z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w "[...]" z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", znanego rozpoznającemu wniosek z urzędu). Nie można przyjąć zatem, że skarżący, dysponujący obecnie środkami z tytułu "dopłat (...) za 2014 r.", wykazał, że poniesienie kosztów postępowania nie jest możliwe bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania, szczególnie że nie podniósł również, aby także w 2015 r. gospodarstwo rolne przynosiło straty. Przyjąć natomiast należy, kierując się treścią obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r. (M. P. z 2014 r. poz. 827), że potencjalnie dochód z gospodarstwa rolnego skarżącego może wynosić "[...]" ("[...]" ha x 2.869 zł). Dodatkowo wskazać należy, iż w sytuacji, gdy strona posiada majątek o znacznych rozmiarach, wzgląd na aktualnie trudną sytuację finansową nie może stanowić sam w sobie uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W tej bowiem sytuacji stronę trudno jest uznać za osobę należącą do grona osób ubogich. W warunkach niniejszej sprawy skarżący, który posiada gospodarstwo rolne, w skład którego wchodzi m.in. nieruchomość rolna o powierzchni "[...]" ha, nie wykazał, że dzięki posiadanemu majątkowi, nie jest w stanie przezwyciężyć swoich problemów finansowych. Posiadane przez skarżącego gospodarstwo rolne "[...]"-krotnie przekracza średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w naszym kraju, która w 2014 r. wynosiła 10,48 ha (według ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17 września 2014 r.). Tym samym nie sposób uznać, że sytuacja materialna skarżącego jest tożsama z sytuacją osób nie posiadających majątku. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się natomiast, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego okoliczności dotyczących wysokości ponoszonych kosztów należy stwierdzić, że ich wysokość odpowiada wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego. Prowadzenie gospodarstwa rolnego niewątpliwie generuje koszty, ale również wiąże się z uzyskiwaniem przychodów. Twierdzenia skarżącego dotyczące ponoszonych strat, które doprowadziły go do bankructwa nie zostały poparte żadnymi wiarygodnymi dowodami. Wbrew temu co twierdzi fakt, że ponosi wydatki "na remont maszyn, ciągników, na zakup części, nawozów sztucznych, paliwo, środki ochrony roślin", itd., wskazuje, że nie zaprzestał działalności rolniczej – z czym niewątpliwie związane jest ogłoszenie bankructwa. Nadto fakt, iż skarżący "dalej zaciąga kredyty" potwierdza, iż posiada on możliwości finansowe zarówno do spłaty pobranej kwoty jak i kosztów z tym związanych m.in. w postaci odsetek od kredytu. Możliwości te są bowiem weryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydają pozytywne decyzje o udzieleniu skarżącemu kredytu. Oznacza to, że sytuacja finansowa skarżącego jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić zatem należy, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa. Skarżący nie wykazał bowiem, że ich poniesienie spowoduje uszczerbek dla jego utrzymania koniecznego. Podnieść jednocześnie należy, iż rozpoznawany obecnie wniosek nie jest pierwszym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w sprawie prowadzonej przez niego przed sądem administracyjnym. Skarżący miał zatem świadomość ciążącego na nim obowiązku precyzyjnego wykazania okoliczności, uzasadniających przyznanie prawa pomocy, czego jednak nie uczynił. Podkreślić również należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem koniecznym dla niej i jej rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie ma wątpliwości co do tego, że skarżący jest w stanie uiścić pełne koszty sądowe bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania, nadto jest w stanie samodzielnie opłacić koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając niniejszy wniosek wzięto pod uwagę również fakt, że skarżący zobowiązany jest do opłacenia wpisu od skargi w jeszcze jednej sprawie zawisłej przed tut. Sądem o sygn. akt "[...]". W ocenie rozpoznającego wniosek, okoliczność opłacenia kosztów postępowania w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem nie zmienia dokonanej oceny, iż z uwagi na przedstawione okoliczności skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.