II SA/Ol 586/15

Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 10 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od uchwały Rady Powiatu postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. WSA/post.1 – sentencja postanowienia We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – R. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Do jego majątku należą, wymagające kapitalnego remontu, budynki gospodarcze oraz dom, obciążony służebnościami. Skarżący jest ponadto właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 33,05 ha fizycznych, co stanowi 10,55 ha przeliczeniowych. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał, że nie posiada stałego dochodu. Źródłami jego utrzymania są dopłaty bezpośrednie i ONW. W rubrykach nr 5, 9 i 11 podniósł, iż w 2005 r. jako młody rolnik przejął gospodarstwo rolne od rodziców. Wskazał, iż prowadząc działalność rolniczą musi zmagać się z licznymi problemami – jego gospodarstwo praktycznie co roku dotyka klęska suszy, co pociąga za sobą straty w uprawach roślinnych, a pozbawiono go jedynego stałego dochodu "z produkcji i ze sprzedaży mleka", co doprowadziło go do bankructwa. Z powodu klęsk suszy zaciągał kredyty, a rodzice pomagali mu je spłacać. Nadal zaciąga kredyty i ponosi ogromne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wskazał, iż jest ono od 2005 r. "obciążone (...) umową ustną wobec rodzeństwa i rodziców" odpowiednio w kwocie 200.000 zł i w kwocie 18.000 zł. Stwierdził, iż jego obecna sytuacja finansowa jest bardzo trudna – nie posiada stałego źródła dochodu, a jego gospodarstwo rolne zamiast się rozwijać zostało zniszczone i wielokrotnie zmuszony jest błagać rodziców o pomoc w spłacaniu kredytów. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2015r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W ocenie Referendarza okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają przerzucania kosztów postępowania na Skarb Państwa. Skarżący nie wykazał bowiem, że ich poniesienie spowoduje uszczerbek dla jego utrzymania koniecznego. Podniesiono przy tym, że rozpoznawany obecnie wniosek nie jest pierwszym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w sprawie prowadzonej przez niego przed sądem administracyjnym. Skarżący miał zatem świadomość ciążącego na nim obowiązku precyzyjnego wykazania okoliczności, uzasadniających przyznanie prawa pomocy, czego jednak nie uczynił. Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł R. K.. W złożonym sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił, że odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia go prawa do sądu. Skarżący wskazał, że otrzymuje pomoc od rodziny w zakresie wyżywienia oraz pożyczek, które jednak będzie musiał spłacić. Od kilku miesięcy żyje poniżej granicy ubóstwa, utrzymując się z emerytury matki w wysokości 800 zł miesięcznie. Wskazał ponadto, że ojciec został pozbawiony prawa do świadczenia emerytalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Według art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami), zwanej dalej w skrócie ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki jej zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012r., sygn. akt I OZ 1099/11). Podnieść również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012r., sygn. akt II FZ 833/11). Wskazać przy tym należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Do jego majątku należą, wymagające kapitalnego remontu, budynki gospodarcze oraz dom, obciążony służebnościami. Skarżący jest ponadto właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 33,05 ha fizycznych, co stanowi 10,55 ha przeliczeniowych. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Wskazał, że nie posiada stałego dochodu. Źródłami jego utrzymania są dopłaty bezpośrednie i ONW. Z powodu klęsk suszy zaciągał kredyty, a rodzice pomagali mu je spłacać. Nadal zaciąga kredyty i ponosi ogromne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wskazał, że jest ono od 2005 r. "obciążone (...) umową ustną wobec rodzeństwa i rodziców" odpowiednio w kwocie 200.000 zł i w kwocie 18.000 zł. Stwierdził, że jego obecna sytuacja finansowa jest bardzo trudna – nie posiada stałego źródła dochodu, a jego gospodarstwo rolne zamiast się rozwijać zostało zniszczone i wielokrotnie zmuszony jest błagać rodziców o pomoc w spłacaniu kredytów. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby nie był w stanie ponieść kosztów powstałych w związku z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. Wobec braku dowodów bezpośrednio wskazujących na wysokość uzyskiwanych dochodów z gospodarstwa, dla określenia potencjalnego dochodu z tego tytułu przyjąć należało regulacje zawarte w obwieszczeniu Prezesa GUS z dnia 23 września 2014 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013 r., M.P. z 2014 r. poz. 827) określając tę wysokość na kwotę wielkości 30.267,95 zł (10,55 ha x 2.869 zł). Należy mieć przy tym na względzie, że według treści złożonego wniosku o prawo pomocy skarżący otrzymuje płatności do gruntów, których wysokości jednak nie podał. Dostrzec trzeba równie, że pomimo sygnalizowanych trudności w działalności rolniczej (klęska suszy, utrata dochodów z tytułu produkcji mleka), prowadzenia tej działalności skarżący nie zaprzestał. Skarżący nie wykazał ani nie uprawdopodobnił w żaden sposób faktycznego zakresu poniesionych strat. Natomiast zdolność do podjęcia zobowiązań kredytowych świadczy również o potencjalnych możliwościach ich spłaty. Trudno bowiem wyobrazić sobie, żeby profesjonalne instytucje finansowe udzielały wnioskodawcy kredytów, w sytuacji gdy nie generuje on dochodów niezbędnych do pokrycia rat takich kredytów. Ponadto trzeba odnotować, że w realiach naszego kraju skarżący posiada znaczny majątek, a wielkość jego gruntów rolnych znacznie przewyższa przeciętną. Posiadanie zaś majątku nieruchomego znacznych rozmiarów, a za taki należy uznać majątek strony, stanowi w pewnym stopniu przeszkodę dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że posiadanie nieruchomości co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, w sytuacji, gdy majątek ten może przynosić pożytki lub też może posłużyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu (postanowienia: z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt FZ 10/04; z dnia 15 kwietnia 2004 r., sygn. akt FZ 9/04; z 17 października 2005 r., sygn. akt II FZ 681/05, opubl.: http://.orzeczenia.nsa.gov.pl). Posiadanie majątku nieruchomego znacznych rozmiarów, wobec nieprzedstawienia dowodów potwierdzających poniesienie strat, poddaje tym samym w wątpliwość twierdzenia skarżącego o jego trudnej sytuacji finansowej. Wręcz przeciwnie, w świetle wyjaśnień wnioskodawcy nadal kontynuuje on działalność rolniczą, ponosząc wydatki na zakup i remont środków produkcji oraz zaciągając kredyty. Podnieść też należy, że pomimo twierdzeń o braku stałych dochodów, strona nie powołała się na korzystanie z systemu pomocy społecznej, ani nie przedstawiła na tę okoliczność stosownych dowodów. Zauważenia wymaga również fakt, że rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym z wielu kierowanych do tut. Sądu przez skarżącego wniosków o przyznanie prawa pomocy (poprzednie zostały złożone m.in. w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 737/07, II SA/Ol 981/07, II SA/Ol 67/08, I SA/Ol 32/12, I SA/Ol 648/12, II SA/Ol 394/14). Skarżący miał zatem świadomość ciążącego na nim w tym postępowaniu obowiązku precyzyjnego wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Reasumując, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru na współobywateli. (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010r. (sygn. akt II FZ 31/10). Wnioskujący zaś nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.