II SA/Ol 591/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. Firma A na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia "[...]" w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym na skutek sprzeciwu H. S. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 591/16 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżący – H. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że nałożona na niego kara jest zbyt wysoka i zapłacenie jej ujemnie wpłynie na rentowność jego firmy, znacznie pogorszy warunki zatrudnienia oraz doprowadzi do redukcji etatów. Stwierdził, że obecnie na rynku jest bardzo trudna sytuacja dla firm zajmujących się transportem - jako właściciel zmuszony jest do obniżania kosztów, żeby firma mogła funkcjonować, a prowadzenie działalności gospodarczej związane jest z ogromnymi wydatkami, które bardzo często przewyższają dochód. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Do wspólnego majątku małżonków należy: dom o powierzchni 104,10 m2 (wartość: 320.000 zł), zabudowa garażowa o powierzchni 156 m2 (wartość: 400.000 zł) oraz 8 autobusów marki Mercedes Benz i 2 samochody osobowe. Dodatkowo do odrębnego majątku skarżącego należy mieszkanie o powierzchni 32,58 m2 (wartość: 120.000 zł). W rubryce nr 9, skarżący wykazał ponadto: "użytkowanie wieczyste działki gruntu o pow. 1.921 m2", w rubryce nr 10 - stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od stycznia do kwietnia 2016 r. w kwocie 77.986,00 zł oraz dochód żony w łącznej kwocie 4.392 zł, natomiast w rubryce nr 11 (Zobowiązania i stałe wydatki) wpisał "średnio 55.000 zł miesięcznie (w tym: kredyt, raty leasingowe, media, ubezpieczenia pojazdów, naprawy pojazdów, podatki i opłaty, zakup paliwa i materiałów)". Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016r. referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, mając na względzie to, że przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca zwolnienie go od kosztów sądowych, czy w całości, czy też w części. W sytuacji, gdy skarżący i jego żona posiadają majątek o znacznych rozmiarach (nieruchomości: dom, mieszkanie, zabudowę garażową oraz ruchomości: 8 autobusów i 2 samochody osobowe), wzgląd na - jak wskazuje skarżący - trudną sytuację na rynku firm zajmujących się transportem nie może stanowić sam w sobie uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy. W tej bowiem sytuacji skarżącego trudno jest uznać za osobę należącą do grona osób ubogich, które nie posiadają możliwości zdobycia środków pieniężnych potrzebnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw na to postanowienie, stwierdzając, że jakiekolwiek dodatkowe koszty dla niego i jego firmy są dużym obciążeniem. Wskazywany zaś przez Referendarza majątek jest obecnie źródłem strat i kosztów, a nie zysków. Ponadto obecnie wydatki jego firmy przewyższają dochody. Według strony to jego żona ponosi ciężar utrzymania ich wspólnego gospodarstwa domowego, a wielce nietaktownym jest zarzucanie jej złego zarządzania budżetem domowym i pouczanie jak powinna prawidłowo nim dysponować. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U z 2016r. poz. 718), dalej jako p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zakwestionowana przez stronę argumentacja zaskarżonego postanowienia, adekwatnie odnosi przedstawioną we wniosku sytuację finansową skarżącego do kryteriów przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, które nie jest prawem bezwzględnym. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca zwracała się o zwolnienie od kosztów sądowych. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia, czy przekonanie strony skarżącej, że działa w słusznej sprawie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy również ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienie z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13, 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Do wspólnego majątku małżonków należy: dom o powierzchni 104,10 m2 (wartość: 320.000 zł), zabudowa garażowa o powierzchni 156 m2 (wartość: 400.000 zł) oraz 8 autobusów marki Mercedes Benz i 2 samochody osobowe. Dodatkowo do odrębnego majątku skarżącego należy mieszkanie o powierzchni 32,58 m2 (wartość: 120.000 zł). W rubryce nr 9, skarżący wykazał ponadto: "użytkowanie wieczyste działki gruntu o pow. 1.921 m2", w rubryce nr 10 - stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od stycznia do kwietnia 2016 r. w kwocie 77.986,00 zł oraz dochód żony w łącznej kwocie 4.392 zł, natomiast w rubryce nr 11 (Zobowiązania i stałe wydatki) wpisał "średnio 55.000 zł miesięcznie (w tym: kredyt, raty leasingowe, media, ubezpieczenia pojazdów, naprawy pojazdów, podatki i opłaty, zakup paliwa i materiałów)". Przede wszystkim trzeba podkreślić, że żona strony posiada stałe zatrudnienie, za które pobiera wynagrodzenie (plus dieta radnej) w kwocie przewyższającej średnie wynagrodzenie. Zwrócić należy również uwagę na to, że wnioskodawca wraz z rodziną dysponują stosunkowo dużym majątkiem, co uwidoczniono w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z pewnością zatem wnioskodawcę i jego żonę można określić jako osoby zamożne. Sąd nie kwestionuje przy tym kłopotów finansowych firmy strony. Jednakże prowadzenie działalności gospodarczej jest obarczone ryzykiem i niewątpliwie podlega cyklom koniunkturalnym oraz jest zależne od wielu czynników zewnętrznych. W ocenie Sądu jednak wnioskodawca wraz z żoną powinni tak gospodarować swoimi środkami finansowymi aby dysponować przynajmniej niewielką rezerwą na istotne nieprzewidziane wydatki, takie jak koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wydaję się, że 450 zł, a do tej sumy sprowadza się obecnie koszt postępowania sądowego, to kwota, którą strona mogłaby zaoszczędzić, uważnie i oszczędnie dysponując swoimi niemałymi dochodami. Zaznaczyć przy tym należy, że słusznie podniósł Referendarz sądowy, iż wprawdzie - w zakresie dotyczącym sytuacji finansowej - skarżący powołuje się na problemy związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, wysokie koszty jej prowadzenia oraz stratę, która za okres od stycznia do kwietnia 2016 r. wyniosła 77.986,00 zł, lecz wskazać należy, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, przy ocenie możliwości płatniczych strony prowadzącej działalność gospodarczą decydujące znaczenie ma uzyskiwany przez nią przychód, a nie dochód bądź strata, będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodem, a kosztami jego uzyskania i jednocześnie skutkiem podejmowanych przez stronę mających różne uzasadnienie decyzji gospodarczych. Z tego powodu niski dochód bądź strata nie muszą wcale świadczyć o złej kondycji materialnej firmy prowadzonej przez stronę. Zwłaszcza, że obrót jakie notuje przedsiębiorstwo skarżącego i ponoszone przez niego koszty nie przemawiają za uznaniem kondycji jego firmy jako drastycznie złej. Podkreślić należy, że przy ocenie wniosku o udzielenie prawa pomocy, może być brana pod uwagę jedynie bieżąca kondycja finansowa strony wnioskującej, gdyż instytucja ta służyć ma jedynie realizacji konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Zważyć przy tym też należy, że zwolnienie od ponoszenia kosztów stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego zwolnienie takie musi być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi zatem do konieczności wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi nie mającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje wyraźnie, że przyznanie prawa pomocy w części może dotyczyć jedynie takiego stanu majątkowego, w którym pokrycie kosztów postępowania przed sądem, a więc skorzystanie z prawa do sądu, doprowadziłoby do uszczerbku środków niezbędnych do koniecznego utrzymania, czyli uniemożliwiło egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka. Chodzi tu o osoby dotknięte rzeczywiście ubóstwem. Treść złożonego wniosku przeczy, aby skarżącemu można było przypisać taką cechę. W świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, nie ma podstaw do przyjęcia, aby jakiekolwiek zobowiązania strony, zwłaszcza o charakterze cywilnoprawnym, korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 40/13). Strona wszczynając postępowanie sądowe powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. W związku z tym na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.