II SA/Ol 653/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Szczepkowska Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2009 r. sprawy ze skargi C. L. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zwrotu kosztów kształcenia oddala skargę. Dowódca Jednostki Wojskowej "[...]", decyzją nr -[...]-, z dnia 31 marca 2009 r., sprostowaną postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2009 r., działając na podstawie art. 54 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242) oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. z 2004 r. 135, poz. 1451), ustalił równowartość zwaloryzowanych kosztów kształcenia C.L. w wysokości 12.578,08 zł i orzekł o obowiązku ich zwrotu w terminie do 60 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna, z powodu zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu podał, że C.L. złożył w dniu 17 lutego 2009 r. wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, wniósł o skrócenie okresu wypowiedzenia i zwolnienie ze służby z dniem 31 marca 2009 r. Rozkazem personalnym nr "[...]" z dnia 6 marca 2009 r. Dyrektora Departamentu Kadr został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Żołnierz pełnił służbę kandydacką i pobierał naukę w Szkole Podoficerskiej "[...]" w okresie od dnia 1 września 2007 r. do dnia 4 sierpnia 2008 r. Na podstawie załączonego do akt personalnych wyliczenia dokonanego przez tę Szkołę, ustalono, że koszt jego utrzymania i nauki wyniósł 17.256,10 zł. Czas nauki trwającej od dnia 1 września 2007 r. do dnia 4 sierpnia 2008 r. wyniósł 11 miesięcy i 26 dni, okres zawodowej służby wojskowej na dzień zwolnienia wynosił 6 miesięcy i 26 dni, zaś okres zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi pozostał do odbycia wyniósł 15 miesięcy i 12 dni, czyli 69,16 % okresu, o którym mowa w art. 54 ust. 1 i 5 ustawy o służbie wojskowej. Organ pierwszej instancji zwaloryzował ponadto kwotę kosztów kształcenia za lata 2008 i 2009. W złożonym odwołaniu C.L. zarzucił, że wbrew art. 54 ust. 3 ustawy o służbie żołnierzy zawodowych równowartość kosztów kształcenia poniesionych w 2008 r. zwaloryzowano od roku, w którym zostały one poniesione, z uwzględnieniem wskaźników obowiązujących w 2008 r. i 2009 r. Wywiódł ponadto, że błędnie ustalono koszty związane z pobieraniem przez niego nauki, w szczególności nierzetelnie wyliczono koszty zużytej amunicji, materiałów wybuchowych, środków pozorowania i imitowania pola walki. Podczas szkolenia w WSPW Ląd w P., uczestniczył wprawdzie w strzelaniu z granatników, lecz nie wykonał strzelania ze względu na niewybuch. Nie zostały zatem poniesione koszty szacowane na ok. 1.500 zł. Pomimo tego, łączne koszty ustalone w kwestionowanej decyzji są wyższe niż w przypadku żołnierzy, którzy strzelanie wykonali. Wynika to z analizy dokumentów, na podstawie których ustalano koszty poniesione na utrzymanie i naukę w szkole podoficerskiej i dokumentów wystawionych dla żołnierzy pierwszego kursu, grupy 15, z którymi się szkolił (pozycja "kalkulacja innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych dotyczących szkolenia" jest w jego wypadku wyższa, choć powinna być niższa z powodu niewykonanego strzelania). Oświadczył, że w okresie szkolenie nie wystąpiły zdarzenia mogące podwyższyć koszt jego nauki. Podniósł ponadto, że dokument stanowiący podstawę ustalenia kosztów kształcenia nie ma daty sporządzenia i nie podaje okresu, za jaki koszty zostały naliczone. Dowódca Jednostki Wojskowej "[...]" decyzją "[...]" z dnia 6 maja 2009 r., uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części i ustalił równowartość kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę podlegających zwrotowi przez C.L. w kwocie 11.497,41 zł. W uzasadnieniu podał, że podstawą do ustalenia kwoty kosztów kształcenia był dokument wystawiony przez Szkołę Podoficerską "[...]". Wyszczególniono w nim koszty w zakresie zakwaterowania (w kwocie 3.814,08 zł.), umundurowania (w kwocie 4.296,86 zł.), wyżywienia (w kwocie 4.275,34 zł.) i innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych dotyczących szkolenia (w kwocie 4.869,82 zł.). Łącznie koszty poniesione na utrzymanie i naukę odwołującego się w tej Szkole Podoficerskiej wyniosły 17.256,10 zł. Zdaniem organu drugiej instancji brak jest podstaw do twierdzenia, że są to koszty szacunkowe i nierzeczywiste a okoliczność, że w podobnym dokumencie dotyczącym innego podoficera, który pobierał naukę w Szkole Podoficerskiej równocześnie z odwołującym się widnieje inna kwota, świadczy o indywidualnym charakterze tych dokumentów i zawartych w nich wyliczeniach. Organ odwoławczy uznał natomiast za zasadny zarzut dotyczący nieprawidłowej waloryzacji kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę zarówno za 2008r. - rok zakończenia nauki, jak i za 2009 r. - rok zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Bezzasadnie bowiem zwaloryzowano koszty poniesione w 2008 r. przez pomnożenie ich równowartości na dzień ukończenia nauki przez średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, określony w ustawie budżetowej na ten rok (ten sam rok, w którym nastąpiło zakończenie nauki i ustalenie kosztów dopiero podlegających waloryzacji). W złożonej skardze C.L. powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. Podkreślił, że pomimo wskazania osoby, której okres szkolenia był taki sam jak okres szkolenia skarżącego, organ odwoławczy oparł swoje ustalenia faktyczne wyłącznie na podstawie "Naliczenia kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę w szkole podoficerskiej" i oświadczenia organu pierwszej instancji, który porównał koszty na podstawie analizy jednego analogicznego dokumentu osoby, która również nie miała możliwości odbycia strzelania z granatnika. Zdaniem skarżącego, ustalone koszty innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych dotyczących szkolenia zawyżono o ok. 1.700 zł. Podniósł też, że pozycja "kalkulacja innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych dotyczących szkolenia" w przypadku jego dwóch kolegów była identyczna. Zarzucił ponadto, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów dotyczących braków formalnych dokumentu, na podstawie którego ustalono koszty jego kształcenia. W odpowiedzi na skargę Dowódca Jednostki Wojskowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wywiódł na podstawie wyroków sądów administracyjnych, że to na żołnierzu spoczywa obowiązek udowodnienia, że w jego przypadku koszty faktycznie poniesione są niższe niż koszty wynikające z ewidencji księgowej. Stwierdził, że w związku z zarzutem braku staranności przy ustalaniu rzeczywistych kosztów szkolenia, pismem z dnia 1 lipca 2009 r. wystąpił do Komendanta Szkoły Podoficerskiej "[...]" o zajęcie stanowiska wobec tych zarzutów. W odpowiedzi Komendant przesłał szczegółowe wyliczenie wszystkich rodzajów kosztów, które było podstawą wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi przez skarżącego. Z tego dokumentu wynika, że wartość zużytej amunicji bojowej, ćwiczebnej, materiałów wybuchowych, środków pozorowania i imitowania pola walki wg zużycia grupy wyniosła 4.856,62 zł, co łącznie z materiałami kancelaryjnymi (13,20 zł) dało kwotę 4.869,82 zł, która widnieje w naliczeniu kosztów. Dokument ten zawiera także szczegółowy wykaz środków zużytych na szkolenie jednego słuchacza w grupie X (w której było 18 szkolonych), w tym skarżącego, w okresie unitarnym, w kwocie 178,51 zł oraz środków ich zużycia i wartości w pozostałym okresie szkolenia w grupie Y w kwocie 4.678, 11 zł. W dokumentach tych nie wykazano kwoty 1.500 zł jako kosztu odbycia strzelania z granatnika. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że koszty zużycia tych środków są identyczne w przypadku niektórych szkolonych, gdyż szkolenie odbywa się w grupie i koszt zużytej amunicji, środków pozoracji pola walki itp., przelicza się w odniesieniu do jednego kandydata na żołnierza zawodowego albo żołnierza, zgodnie z treścią § 17 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Skarżący nie kwestionuje zasadności ustalenia podlegających zwrotowi kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w Szkole Podoficerskiej --[...]--, ani okresu, za jaki te koszty zostały naliczone. Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest natomiast prawidłowość ustalenia wysokości kosztów w zakresie innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych dotyczących szkolenia w kwocie 4.869,82 zł. Skarżący nie zgadza się bowiem ze sposobem ich wyliczenia w ramach grupy i następnie podziału wyliczonej kwoty na poszczególnych żołnierzy, zamiast rozliczenia tych kosztów w ramach całego kursu. Skarżący kwestionuje też prawidłowość przyjęcia przez organy obu instancji zestawienia dokonanego przez Komendanta Szkoły Podoficerskiej --[...]-- za podstawę ustalenia kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę podlegających zwrotowi. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 176, poz. 1242), do spraw dotyczących kosztów nauki kandydatów na żołnierzy zawodowych i żołnierzy zawodowych, w przypadku gdy pobierali naukę przed dniem wejścia w życie ustawy, a zwolnienie ze służby nastąpiło po dniu wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił więc art. 54 ust. 1 ustawy o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2008 r., z zgodnie z którym żołnierz zawodowy będący absolwentem szkoły wojskowej i żołnierz skierowany na studia lub naukę oraz na staż naukowy lub kurs trwający ponad pięć miesięcy, który wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej lub został z niej zwolniony na podstawie art. 111 pkt 1, 4, 6, 7, 9 lit. a oraz pkt 11-16, a także art. 112 pkt 1, w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, nauki, stażu lub kursu albo okresu pobierania stypendium, licząc od dnia ukończenia tych studiów, nauki, stażu lub kursu - jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę, z zastrzeżeniem ust. 5 i 6. Zwrot tych kosztów, stosownie do ust. 5, następuje w wysokości proporcjonalnej do czasu zawodowej służby wojskowej, jaki żołnierzowi zawodowemu pozostał do odbycia. Szczegółowy sposób ustalania zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę żołnierzy zawodowych oraz warunki i tryb ich zwrotu określono w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką. W § 15 tego rozporządzenia przewidziano, że koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką żołnierza zawodowego, o którym mowa w art. 54 ust. 1 ustawy, obejmują koszty przypadające na jednego żołnierza szkolonego w zakresie: zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia, w przypadku korzystania z bezpłatnego wyżywienia w czasie pobierania nauki, świadczeń związanych z nauką, dojazdu do miejsca pobierania nauki oraz koszty pomocy finansowej, o których mowa w § 3 ust. 1. Zgodnie zaś z § 16 tego rozporządzenia rzeczywiste koszty poniesione w związku z nauką żołnierza zawodowego, o którym mowa w art. 54 ust. 2 ustawy, obejmują: zwrot kosztów nauki pobieranych przez organ organizujący naukę i zwrot należności z tytułu kosztów podróży służbowej na obszarze kraju w wysokości i na zasadach określonych w przepisach o należnościach przysługujących z tytułu podróży służbowych na obszarze kraju. Łączne rzeczywiste poniesione koszty, wynikające z ewidencji księgowej, przelicza się w odniesieniu do jednego kandydata na żołnierza zawodowego albo żołnierza zawodowego (§ 17 ust. 1), zaś koszty zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia i nauki oraz dojazdu do miejsca jej pobierania, ustala się jako sumę faktycznie poniesionych kosztów tych świadczeń w okresie studiów lub nauki oraz stażu lub kursu, które po ukończeniu studiów lub nauki oraz stażu lub kursu zamieszcza się w aktach personalnych żołnierza zawodowego (ust. 2 i ust. 4 § 17). Okres nauki obejmuje okres od dnia rozpoczęcia studiów lub nauki oraz stażu lub kursu do dnia ich ukończenia albo przerwania, w tym urlopy i inne usprawiedliwione nieobecności (ust. 3). Przede wszystkim należy zauważyć, że kwestionowane "Naliczenie kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę w Szkole Podoficerskiej ..." zawiera wymienione w § 17 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia, dane o równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę skarżącego. Ponadto, stanowi ono dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 K.p.a., jest zatem dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Z tego względu "Naliczenie kosztów..." było wystarczającą podstawą do ustalenia rzeczywistych kosztów poniesionych na naukę skarżącego, podlegających zwrotowi. Podkreślić przy tym należy, że kwestionowanie zestawienia kosztów, jako dokumentu korzystającego z domniemania zgodności z prawdą, jest nieskuteczne dopóki domniemanie to nie zostanie obalone dowodem przeciwnym. Aby skutecznie zakwestionować prawidłowość wyliczenia kosztów konieczne jest więc wykazanie, że w określonym czasie organ nie poniósł danych kosztów wynikających z ewidencji, związanych z nauką, w związku z zaistnieniem pewnych zdarzeń powodujących ich obniżenie. Co do zasady bowiem koszty rzeczywiście poniesione, o których mowa w § 17 ust. 1 rozporządzenia, będą kosztami faktycznie poniesionymi, chociaż mogą istnieć sytuacje powodujące, że koszty faktycznie poniesione będą niższe (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2007 r., sygn. I OSK 1524/06 i z dnia 9 stycznia 2009 r., sygn. I OSK 34/08). Skarżący, polemizując z wysokością kosztów szkolenia wyliczonych we wskazanym wyżej dokumencie, nie podał jednak dowodów na to, że koszty poniesione na jego szkolenie powinny być niższe, niż przyjęto w zaskarżonej decyzji. Nie można bowiem przyjąć gołosłownego twierdzenia o niewykonaniu strzelania z granatników za wystarczające do zakwestionowania treści dokumentu urzędowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest pogląd, że sposób wyliczenia równowartości kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę konkretnego żołnierza musi stanowić pewną wielkość wypadkową ogólnej kwoty kosztów poniesionych przez uczelnię na wszystkich uczących się w określonym czasie, gdyż przyjęcie innej metody przy rozliczaniu tego rodzaju kosztów, po upływie dłuższego czasu, licząc od momentu ich wydatkowania, nie byłoby realne (por. wyroki z dnia 25 lipca 2007 r. sygn. akt I OSK 1524/06; z dnia 13 maja 2008 r. sygn. akt I OSK 798/07, z dnia 24 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1656/07 i z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 731/08). Należy jednocześnie zauważyć, że wyliczenie kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę konkretnego żołnierza w ramach możliwych do wyodrębnienia grup żołnierzy uczących się w określonym czasie, będzie zawsze bardziej zbliżone do faktycznych kosztów poniesionych na naukę tego żołnierza, niż wyliczenie takie dokonane dla całego kursu (rocznika słuchaczy) i podzielone przez liczbę wszystkich słuchaczy tego rocznika. Wobec powyższego stwierdzić należy, że "Naliczenie kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę w Szkole Podoficerskiej ..." było wystarczającym dowodem w niniejszej sprawie i mogło stanowić postawę ustaleń faktycznych. Skarżący nie przedstawił dowodów wskazujących na to, że w jego przypadku koszty faktycznie poniesione są niższe od kosztów wynikających z ewidencji księgowej, zatem zasadnie przyjęto, że koszty ujęte w ewidencji księgowej stanowią koszty faktycznie poniesione na naukę skarżącego. Prawidłowo zatem zaskarżoną decyzją nałożono na skarżącego obowiązek zwrotu kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w kwocie 11.497,41 zł. Sąd nie stwierdził w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym naruszenia przepisów postępowania, w szczególności naruszenia art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.