II SA/Ol 678/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Przedsiębiorstwa A od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 2 stycznia 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E.P. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W zaskarżonym postanowieniu starszy referendarz sądowy wskazał, że uczestnik postępowania - Przedsiębiorstwo A (dalej jako: "spółka",), po doręczeniu w dniu 22 listopada 2018 r. odpisu wyroku z uzasadnieniem, złożyło w dniu 21 grudnia 2018 r. wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W urzędowym formularzu wniosku spółka podała, że posiada 2.587.170,40 kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych. Wartość środków trwałych wynosi: 2.834.244,29 zł. Wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy według bilansu: 364.338,33 zł. Wskazała stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku: - 49.418,95 zł. Do wniosku załączono wydruk z Krajowego Rejestru Sądowego. Zdaniem referendarza sądowego informacje przedstawione we wniosku nie przekonują o konieczności poczynienia wobec spółki wyjątku od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Wbrew instrukcji, nie wskazała ona w rubryce 5 formularza, faktów, z których wynika, że wniosek jest zasadny. Takowe nie wynikają również z oświadczenia o majątku i dochodach, czy też informacji z KRS. Referendarz zważył, że spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie utraciła płynności finansowej i posiada znaczny kapitał. Sam zaś ujemny stan konta bankowego na koniec danego miesiąca nie oznacza, że nie jest ona w stanie opłacić wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł i kosztu jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto referendarz podniósł, że brak możliwości uiszczenia kosztów postępowania przez spółkę jawną nie stanowiłby wystarczającej podstawy do przyznania jej prawa pomocy. W takiej sytuacji należałoby bowiem wziąć również pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników, gdyż zgodnie z art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych, każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki jawnej bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. W ustawowym terminie spółka wniosła sprzeciw na to postanowienie, domagając się przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyraziła przekonanie, iż wykazała odpowiednimi dokumentami, że zasługuje na udzielenie prawa pomocy. To jest dołączyła odpowiedni formularz, niezbędne dokumenty, a ponadto wykazała ujemny stan konta na koniec miesiąca, a więc że nie posiada aktualnie środków na ponoszenie kosztów koniecznych dla prawidłowej obrony swoich interesów. Zdaniem spółki nie powinno obligować się podmiotu do ponoszenia kosztów postępowania, w szczególności opłacenia usług zawodowego pełnomocnika, jeżeli przepisy prawa wymagają, żeby odpowiedni środek zaskarżenia sporządził taki pełnomocnik. Skoro przepisy prawa nakładają wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego, to w ramach procedury prawa pomocy udział takiego pełnomocnika powinien być zapewniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie przytoczonych przepisów wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Z treści tych unormowań wynika ponadto, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia ani fakt obowiązującego generalnie przymusu sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Rozpatrując niniejszy sprzeciw Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11 publ w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm). Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r.,sygn. akt FZ 478/04, publ. w CBOSA). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2012r., sygn. akt II FZ 470/12, publ. w CBOSA). Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Tak więc strona skarżąca jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (zob. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, publ. w CBOSA). Z informacji udzielonych przez spółkę wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi 2.587.170,40 zł, a wartość środków trwałych wynosi 2.834.244,29 zł. W ocenie Sądu już tylko te wartości nie dają podstaw do uznania, że spółka w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie była w stanie zdobyć środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ze złożonych oświadczeń, jak również z przedłożonego wyciągu z KRS, nie wynika, aby majątek ten był obciążony prawami osób trzecich. Spółka posiada zatem majątek o wskazanej wyżej wartości, pozostający do jej dyspozycji. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym spółka dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów sądowych, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, publ. CBOSA). Ponadto w literaturze przedmiotu i judykaturze prezentowane jest stanowisko, które Sąd podziela, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (tak: NSA w postanowieniu z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt. I OZ 191/11, publ. w CBOSA, por. też J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Reasumując, analiza sytuacji finansowej spółki na podstawie przedłożonych dokumentów, nie dawała podstaw do przyjęcia, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z powyższych względów Sąd orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia.