II SA/Ol 732/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 18 czerwca 2013 r., nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić ustanowienia dla skarżącego zawodowego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2013 r. Referendarz sądowy odmówił ustanowienia zawodowego pełnomocnika J.W. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co uniemożliwiło ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił, że referendarz sądowy niewłaściwie ocenił jego wyjaśnienia. Były one bowiem, zdaniem skarżącego, rzetelne, kompletne i wyczerpujące. Wynikało z nich, że sytuacja materialna skarżącego uprawnia go do otrzymania żądanego prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Wnioskodawca, skarżąc działanie organu administracji w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, stosownie do art. 239 pkt 1 lit.a p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec powyższego, rozważenia wymaga wyłącznie kwestia zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa procesowego przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Z powyższego również wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). W niniejszej sprawie skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika, zatem winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. We wniosku z dnia 3 września 2013 r. o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i innych świadczeń. Wykazał, że jest właścicielem mieszkania o pow. x² i działki o pow. x a, zabudowanej niewykończonym budynkiem mieszkalnym. Nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych. Z akt administracyjnych wynika ponadto, że skarżący mieszka z matką. Opłaty eksploatacyjne i czynsz za mieszkanie (w kwocie ok. 477 zł) uiszczane są na bieżąco, a dom znajduje się w lepszym stanie, niż to określa skarżący. Ponadto, w piśmie z dnia 5 marca 2013 r., skierowanym do organu, skarżący stwierdził, że pracownik socjalny może przeprowadzić z nim wywiad środowiskowy w niedzielę po 20.00, gdyż "w innych terminach tyra, aby żyć". Odpowiadając zaś na wezwanie referendarza sądowego z dnia 10 października 2013 r., w piśmie z dnia 4 listopada 2013 r. skarżący wskazał, że w 2013 r. nie posiadał źródeł utrzymania. Podał też, że w mieszkaniu mieszka tylko matka, a on jedynie czasem tam sypia. Zaznaczył, że nie może liczyć na pomoc matki w finansowaniu kosztów postępowania, gdyż nie ma ona środków finansowych. Jednocześnie podał, że to matka opłaca czynsz za jego mieszkanie w kwocie ok. 490 zł i nie korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej. Oceniając powyższe stwierdzić należy, że skarżący wywodząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych i dochodów, nie ujawnił źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych niezbędnych wydatków. Stwierdził, że nie posiada żadnych dochodów, lecz jednocześnie zasugerował organowi pierwszej instancji, że pracuje zarobkowo. Ponadto podkreślenia wymaga, że na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma wpływ, poza wysokością osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, a także może służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia lub zbycia (zob. np. postanowienia NSA: z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 i z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12). Jak już wyżej podniesiono, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko wtedy, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W sytuacji, gdy strona posiada majątek - nieruchomości, okoliczność braku uzyskiwania przez nią dochodów nie może sama w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej bowiem sytuacji trudno skarżącego uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.