II SA/Ol 79/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 6 listopada 2023 r. A. M. (dalej jako: "strona", "skarżący") złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką D. M. Wójt Gminy [...] działający przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (organ I instancji) decyzją z 20 listopada 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ powołał podstawę prawną i faktyczną rozstrzygnięcia, wskazując, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki mogące uprawniać stronę do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z orzeczenia o niepełnosprawności D. M. wynika, że niepełnosprawność nie powstała w okresach wyznaczonych ustawą o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył skarżący. Wskazał, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zarzucił również naruszenie art. 7 i art. 190 Konstytucji RP oraz art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z 21 grudnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, jakoby przeszkodę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz strony mógł stanowić przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwagi na to, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji. Kolegium podniosło natomiast, że z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego i oświadczenia wnioskodawcy, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej wynika, że matka skarżącego przeszła udar, nie jest w stanie samodzielnie pisać, ma problem z mówieniem, ale rozumie, co się do niej mówi. Porusza się samodzielnie. Skarżący zaś zamieszkuje w pobliskiej miejscowości [...]. Zakres opieki obejmuje: sprzątanie, zrobienie zakupów, przywiezienie obiadu, zrealizowanie recept, zawiezienie do lekarza, pranie, jak trzeba - prasowanie ubrań, załatwianie spraw urzędowych. Według złożonego oświadczenia przyjeżdża on do matki na kilka godzin dziennie. Skarżący oświadczył, że jego matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i wymaga opieki. Kolegium nie zakwestionowało ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącego i jej potrzeb w uzyskaniu pomocy w codziennym funkcjonowaniu, jednak w jego ocenie nie można uznać, że przyczyną, dla której skarżący nie podejmuje zatrudnienia jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad matką. Zakres wykonywanej opieki nie uniemożliwia bowiem stronie wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zważywszy, że poza przywiezieniem matce obiadu, pozostały zakres czynności wykonywanych przez stronę ma charakter porządkowy i organizacyjny związany z prowadzeniem gospodarstwa domowego: (zakupy, sprzątanie, pranie, prasowanie ubrań w razie potrzeby, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych) i nie jest związany z czynnościami typowo obsługowymi osoby niepełnosprawnej. Jak podała strona, pomoc matce zajmuje mu kilka godzin dziennie. Zakres wykonywanych czynności, ich charakter i forma oraz poświęcony czas na opiekę pozwalają na uzasadnioną ocenę, że czynności wykonywane przez niego w związku z opieką nad matką są czynnościami nieodbiegającymi od czynności wykonywanych przez osoby pracujące, żyjące w rodzinach. Zakres tych czynności oraz ich rodzaj jest taki, że w ocenie Kolegium daje się pogodzić z wykonywaniem pracy zarobkowej, wymaga tylko odpowiedniej organizacji. Jeżeli nawet nie w wymiarze pełnego etatu, to umożliwia podjęcie zatrudnienia w części. W odniesieniu do przesłanki niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną Kolegium podniosło, że nie neguje potrzeb matki strony w uzyskaniu takiej pomocy, ale zakres opieki świadczonej przez stronę nad matką wskazuje, że zabezpieczenie potrzeb następuje w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego matki (zrobienie zakupów, sprzątanie, pranie, prasowanie), a pomoc w zakresie czynności związanych z osobą niepełnosprawną, obejmująca przywiezienie obiadu, w ocenie Kolegium nie koliduje z wykonywaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Według organu odwoławczego zdefiniowanie zakresu i charakteru świadczonej przez stronę pomocy niepełnosprawnej matce prowadzi do zasadnej oceny, że nie wyczerpuje się ona w niemożności wykonywania przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co stanowi o zaistnieniu uzasadnionej przesłanki do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkuje uznaniem, że w sytuacji skarżącego nie występuje według organu odwoławczego rzeczywisty i obiektywny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad matką. Wszystkie wskazane przez niego czynności mogą bowiem zostać zorganizowane w taki sposób, aby nie kolidowały z zatrudnieniem. Tym samym według Kolegium w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skargę na decyzję organu odwoławczego wywiódł skarżący. W skardze wskazał, że nie może podjąć pracy z uwagi na opiekę sprawowaną nad matką. Wyjaśnił, że jego matka nie jest w stanie sama zażyć leków ani ugotować posiłku. Ponadto po przebytym udarze nie rozmawia i ma problemy z poruszaniem się. Wymaga całodobowej opieki i pomocy we wszystkich czynnościach domowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022r. poz. 2325) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w postępowaniu, mających wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 p.p.s.a. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności – po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę wymagającą opieki, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 615; dalej jak: u.ś.r.), nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Jako podstawę podjętego rozstrzygnięcia wskazano art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym unormowaniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo – skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Dla ustalenia niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki wystarczające jest stwierdzenie, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie ma przeszkód faktycznych ani prawnych do podjęcia przez niego zatrudnienia i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej lub długotrwałej pomocy w zakresie obiektywnie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np.: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Nie chodzi tu o ocenę charakteru sprawowanej opieki, ale o ustalenie częstotliwości świadczonej pomocy. Nie jest właściwą oceną analizowanie, czy zakres opieki wykracza poza zwykłe warunki w jakich żyją rodziny, które nie muszą się zmagać z niepełnosprawnością członków rodziny. Dokonywanie takich porównań prowadzi w istocie do podważenia uznania, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga stałej lub długotrwałej opieki. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19 (dostępny w CBOSA) wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. NSA wskazał, że nie można nawet wymagać wspólnego zamieszkiwania opiekuna z osobą wymagającą opieki ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej [przez okres powyżej 12 miesięcy – § 29 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r. poz. 2027)] opieki lub pomocy. Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga ona wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na podejmowaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień". Rozważeniu przez organy musi zatem podlegać tylko czy dana osoba tę opiekę zapewnia w wymiarze uniemożliwiającym mu podjęcie zatrudnienia. W warunkach rozpoznawanej sprawy ustalone zostało na podstawie wywiadu środowiskowego i oświadczenia strony złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, że matka skarżącego przeszła udar, nie jest w stanie samodzielnie pisać, ma problem z mówieniem, ale rozumie, co się do niej mówi. Porusza się samodzielnie. Skarżący zaś zamieszkuje w pobliskiej miejscowości [...]. Zakres opieki obejmuje: sprzątanie, zrobienie zakupów, przywiezienie obiadu, zrealizowanie recept, zawiezienie do lekarza, pranie, jak trzeba - prasowanie ubrań, załatwianie spraw urzędowych. Według złożonego oświadczenia skarżącego przyjeżdża on do matki na kilka godzin dziennie. Skarżący oświadczył, że jego matka D. M. nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i wymaga opieki. Kolegium nie zakwestionowało ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącego i jej potrzeb w uzyskaniu pomocy w codziennym funkcjonowaniu, jednak w jego ocenie nie można uznać, że przyczyną, dla której skarżący nie podejmuje zatrudnienia jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad matką. W jego ocenie zakres wykonywanej opieki nie uniemożliwia bowiem stronie wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zważywszy, że poza przywiezieniem matce obiadu, pozostały zakres czynności wykonywanych przez stronę ma charakter porządkowy i organizacyjny związany z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Zakres tych czynności oraz ich rodzaj jest taki, że w ocenie Kolegium daje się pogodzić z wykonywaniem pracy zarobkowej, wymaga tylko odpowiedniej organizacji. Należy podkreślić, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związane jest z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jednocześnie, jak już nadmieniono, przepis ten nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18, CBOSA). Tym samym nawet jeśli organ uznał, że skarżący nie sprawuje opieki nad swoją matką 24 godziny na dobę a część czynności podopieczna jest w stanie wykonywać samodzielnie, to nie można automatycznie przyjąć, że opieka ta nie ma stałego charakteru i nie odnosi się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na swoją niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Trzeba przy tym zwrócić uwagę na ciąg czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, które regularnie są wykonywane przez skarżącego wobec jego matki oraz specyfikę jej chorób (podopieczna na skutek udaru nie mówi i nie pisze). Nie można również nie brać pod uwagę ewentualnych konsekwencji związanych z pozostawaniem przez skarżącego swojej matki bez opieki, czy regularnego nadzoru. Istotna jest właśnie specyfika sprawowanej opieki, która wiąże się bezpośrednio ze schorzeniami i chorobami podopiecznej. Skarżący zaś wskazał jednoznacznie, że jego matka nie jest stanie samodzielnie funkcjonować i tak naprawdę ma bardzo ograniczony kontakt z otoczeniem, skoro nie mówi i nie pisze. Podejmowane zaś przez niego czynności o charakterze opiekuńczym i porządkowym odpowiadają na podstawowe potrzeby skarżącej. Trudno zatem wyobrazić sobie jak matka strony miałaby funkcjonować bez jego stałej i regularnej pomocy. Taka zaś nie byłaby możliwa, gdyby skarżący podjął zatrudnienie. Dodatkowo podnieść trzeba, że dojazdy do matki także komplikują opiekę, gdyż trzeba przewidzieć odpowiedni czas na dojazd do innej miejscowości. Podkreślić należy jeszcze raz, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznaje się także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r. II SA/Gd 359/22, dostępny w CBOSA). Biorąc pod uwagę ustalone okoliczności tej sprawy, trzeba przyjąć, że nawet jeśli organ uznał, że skarżący nie sprawuje opieki nad matką 24 godziny na dobę i aby sprawować opiekę dojeżdża do matki, to w świetle poczynionych ustaleń nieuprawnione jest twierdzenie, że opieka ta nie ma stałego charakteru i odnosi się przede wszystkim do prowadzenia gospodarstwa domowego a nie czynności opiekuńczych. Rozpoznając ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę zaprezentowane wskazania sądu. Należy mieć również na uwadze, odnosząc się do zmian przepisów regulujących przyznawanie świadczeń rodzinnych (na skutek których zastąpiono uprzednie świadczenie pielęgnacyjne nowym świadczeniem wspierającym), że artykuł 63 ust. 1 nowej ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), u.ś.w., jednoznacznie uzależnia zastosowanie przepisów dotychczasowych od powstania prawa, a nie jego stwierdzenia w deklaratywnej decyzji. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zatem zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku, a deklaratywna decyzja jedynie potwierdza ich istnienie (albo wyklucza) w danym przypadku (vide: wyrok WSA w Poznaniu z 31 grudnia 2023 r., dostępny w CBOSA). Jeżeli zatem wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r., tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, to jeśli organ ponownie rozpatrujący sprawę dojdzie do przekonania, że spełniono przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 u.ś.w. (vide: wyrok w Poznaniu z 6 marca 2024 r., IV SA/Po 105/24, dostępny w CBOSA). Wobec powyższego, sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy orzekające będą związane oceną prawną wyrażoną przez sąd, stosownie do art. 153 p.p.s.a.