II SA/Ol 802/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant referent Małgorzata Gaida po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II. przyznaje A. K.-S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę "[...]" zł (słownie: "[...]" złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 16a ust 1-8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej: "ustawa") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania D. S. od decyzji z dnia "[...]" wydanej z upoważnienia Wójta Gminy "[...]" przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wnioskowanego na J. S., utrzymało w całości w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i dokonana ocena prawna. Wnioskiem z dnia 2 października 2017 r. D. S. wystąpiła o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2017-2018, w związku z opieką nad J. S. We wniosku nie wskazano osób wchodzących w skład rodziny wnioskodawczyni. Strona złożyła kolejny wniosek, który wpłynął do organu I instancji w dniu 27 października 2017 r. Podała w nim, że w skład jej rodziny wchodzą: D. S., J. S., L. S., R. S. Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazano, że w dniu 20 marca 2018 r. wnioskodawczyni oświadczyła, iż od października 2017 r. do 24 grudnia 2017 r. w skład jej rodziny wchodziły cztery osoby (wnioskodawczyni, jej mąż oraz dwoje dzieci: R. i L.), zaś od 25 grudnia 2017 r. rodzina składa się z sześciu osób (rodzina powiększona o dorosłe dzieci: A. i M.). Prowadząc postępowanie wyjaśniające ustalono, że na potrzeby opłat z tytułu gospodarowania odpadami rodzina zadeklarowała cztery osoby. Nadto, z dniem 19 lutego 2018 r. M. S. wymeldował się z pobytu stałego. Z dniem 22 lutego 2018 r. zarejestrowany został w Powiatowym Urzędzie Pracy w "[...]". W podaniu o przyznanie pomocy społecznej z dnia 20 stycznia 2018 r. J. S. wskazał czterech członków rodziny. Również z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 lutego 2018 r. wynika, iż rodzina liczy cztery osoby. W rodzinie nie ma dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym ustalono, że w 2016 r. czteroosobowa rodzina uzyskała następujący dochód: 32768,72 zł (renta inwalidzka 29830,76 zł powiększona o kwotę niewykorzystanej ulgi na dzieci 2937,96 zł) uzyskany przez J. S. oraz 12000,00 zł (świadczenie z funduszu alimentacyjnego) uzyskany przez D. S. Do dochodu nie wliczono 13800,00 zł z tytułu wyegzekwowanych alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w czteroosobowej rodzinie wyniósł 932,68 zł i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 764,00 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji D. S. podniosła, że dochód powinien być ustalony przy uwzględnieniu rodziny ośmioosobowej, gdyż tylu członków liczyła ona w 2016 r. Przedstawiła własne wyliczenie dochodu rodziny oparte o założenie, że rodzina liczy ośmiu członków. Dodała, że z renty uzyskiwanej przez J. S. dokonywane są potrącenia na rzecz świadczeń wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" Kolegium, przytaczając treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy definiujących pojęcie: specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zasady jego przyznawania, rodziny i dochodu rodziny, wskazało, że składając wniosek skarżąca wskazała czteroosobową rodzinę. Dopiero w odwołaniu podniosła, że rodzina liczy osiem osób. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy złożyła oświadczenie, że od października 2017 r. do 24 grudnia 2017 r. w skład jej rodziny wchodziły cztery osoby (wnioskodawczyni, jej mąż oraz dwoje dzieci: R. i L.), zaś od 25 grudnia 2017 r. rodzina składa się z sześciu osób (rodzina powiększona o dorosłe dzieci: A. i M.). Oświadczenie dotyczące powiększenia rodziny w grudniu 2017 r. stoi w jawnej sprzeczności z urzędowymi informacjami będącymi w posiadaniu organu I instancji. Od 2015 r. rodzina uiszcza opłaty z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi ustalone dla czteroosobowej rodziny. Z dniem 19 lutego 2018 r. M. S. wymeldował się z pobytu stałego. Z dniem 22 lutego 2018 r. zarejestrowany został w Powiatowym Urzędzie Pracy w "[...]". W podaniu o przyznanie pomocy społecznej z dnia 20 stycznia 2018 r. J. S. wskazał czterech członków rodziny. Również z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 lutego 2018 r. na potrzeby przyznania pomocy społecznej wynika, że rodzina liczy cztery osoby. W związku z powyższym Kolegium podzieliło ustalenia poczynione w tym względzie przez organ I instancji. Obliczenia organu I instancji są prawidłowe, bowiem w 2016 r. czteroosobowa rodzina uzyskała następujący dochód: 32768,72 zł (renta inwalidzka 29830,76 zł powiększona o kwotę niewykorzystanej ulgi na dzieci 2937,96 zł) uzyskany przez J. S. oraz 12000,00 zł (świadczenie z funduszu alimentacyjnego) uzyskany przez D. S. Do dochodu nie wliczono 13800,00 zł z tytułu wyegzekwowanych alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w czteroosobowej rodzinie wyniósł 932,68 zł i przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 764,00 zł. W związku z powyższym rodzina nie spełniła kryterium dochodowego warunkującego uzyskanie oczekiwanego świadczenia. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium J. S. wyraził swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Podniósł, że dochód rodziny został źle obliczony. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie wskazując, że J. S. nie był adresatem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzekanie – w myśl art. 135 p.p.s.a. – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. W orzecznictwie przyjmuje się, że podmiot wnoszący skargę musi wykazać istnienie po jego stronie interesu prawnego, czyli osobistego, konkretnego i aktualnego prawnie chronionego interesu, który może być realizowany na gruncie określonego przepisu prawa, najczęściej materialnego, bezpośrednio wiążącego zaskarżony akt z indywidualną i prawnie chronioną sytuacją strony (por. postanowienie NSA z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 355/14, dostępne w Internecie). Od wykazania związku między chronionym przez przepis prawa interesem prawnym, a aktem lub czynnością organu administracji publicznej, uzależnione jest uprawnienie do złożenia skargi do sądu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji stanowił przepis art. 16a "ustawy". Stosownie do ust. 1 art. 16a ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że osobie, nad którą sprawowana jest opieka, nie przysługuje prawo do wszczęcia postępowania w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, ani nie jest ona stroną tego postępowania. Z wnioskiem o przyznanie omawianego świadczenia mogą bowiem wystąpić tylko osoby wskazane w omawianym przepisie, tj. sprawujące opiekę. Interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu administracyjnego wyraża się w tym, że podmiot ten działa we własnym imieniu i ma roszczenie o przyznanie na jego rzecz uprawnienia lub zwolnienia z nałożonego nań obowiązku, wynikającego z obowiązujących przepisów prawa. W niniejszej sprawie oznacza, to że interes prawny do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego posiada wyłącznie D. S., która ubiegała się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem J. S. Tym samym należy stwierdzić, że skoro po stronie skarżącego nie występuje interes prawny we wniesieniu skargi, to ustalenie przez Sąd, że skarga do sądu administracyjnego została wniesiona przez podmiot nieposiadający legitymacji skargowej, skutkuje oddaleniem skargi bez merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji. Takie stanowisko jednoznacznie jest przyjmowane w orzecznictwie sądowym (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 860/10, opub. w LEX nr 745350; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1397/09, opub. w LEX nr 746508; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 925/10, opub. w LEX nr 746928). Mając powyższe na uwadze, orzeczono o oddaleniu skargi skarżącego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego - adwokatowi od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu mając na względzie dyspozycję z art. 250 p.p.s.a. oraz § 2, § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.20-`9, poz. 18 j.t.).