II SA/Ol 808/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Adam Matuszak sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant referent Małgorzata Gaida po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Wojewody z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie statusu bezrobotnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje radcy prawnemu P. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia "[...]" Wojewoda, działając na podstawie art. 10 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1265 i 1149), art. 58 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako: k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku J. D. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania – odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zakwestionowane postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia "[...]" Starosta "[...]" orzekł o utracie przez J. D. statusu osoby bezrobotnej z dniem 23 sierpnia 2018 r. na okres co najmniej 270 dni. Decyzja zawierała m.in. pouczenie o przysługującym prawie wniesienia odwołania do Wojewody w terminie 14 dni od jej doręczenia. Decyzja została odebrana przez J. D. w dniu 3 września 2018 r., a 14 - dniowy termin na wniesienie odwołania upłynął w dniu 17 września 2018 r. W dniu 25 września 2018 r. J. D. złożył w PUP w "[...]" odwołanie od powyższej decyzji, w którym zawarł także wniosek o przywrócenie terminu. Stwierdził, że "przywrócenie terminu to sprawa uboczna i organy przywracają termin, a najważniejszym w sprawie jest przywrócenie samotnemu statusu osoby bezrobotnej". Dodał, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności i jest samotny, a decyzja wydana została pochopnie . W uzasadnieniu postanowienia, przytaczając treść art. 58 i 59 k.p.a. podniósł, że w sprawie bezspornym jest, że J. D. wniósł prośbę o przywrócenie terminu, dopełnił także czynności, dla której określony był termin, tj. wniósł odwołanie od decyzji orzekającej o utracie statusu osoby bezrobotnej. Nie wskazał jednak żadnej przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania, zatem brak jest podstaw, by stwierdzić wystąpienie pierwszej z przesłanek, niezbędnych do przywrócenia terminu, którą jest brak winy osoby zainteresowanej w uchybieniu terminu. W skardze wniesionej do Sądu na postanowienie Wojewody J. D. wskazał, że odwołanie złożył po terminie z tego powodu, że był chory, rozkojarzony, "zagubiony z przyczyn sił wyższych". Dodał, że mieszka sam i nie miał kogo poprosić o wysłanie odwołania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 5 marca 2019 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że ze względu na chorobę i ówczesny stan zdrowia oraz niepełnosprawność, nawet przy dochowaniu należytej staranności, skarżący nie mógł dotrzymać terminu do złożenia odwołania, a z uwagi na samotność nie mógł polecić złożenia odwołania w swoim imieniu innej osobie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu (decyzji administracyjnej czy postanowienia) w zakresie obejmującym ocenę jego zgodności z obowiązującym prawem. W ramach tak określonej kognicji, wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu jest możliwe jedynie w sytuacji stwierdzenia, iż w wyniku jego wydania doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub nastąpiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."). Przedmiotem rozpoznania sprawy była legalność postanowienia wydanego przez Wojewodę o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W istocie należało dokonać ustalenia, czy można przypisać stronie winę i tym samym odmówić przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Instytucja przywrócenia terminu procesowego w postępowaniu administracyjnym została uregulowana w art. 58 i 59 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 58 k.p.a. przesłankami przywrócenia terminu są: uprawdopodobnienie braku winy w jego uchybieniu, złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, równoczesne dopełnienie czynności, której dokonania w terminie uchybiono. Zgodnie z art. 59 § 1 k.p.a. o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. Jednakże stosownie do treści art. 59 § 2 k.p.a. o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania złożonej skargi należy w pierwszej kolejności zauważyć, że intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Priorytetowe znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 834/14, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy wskazać, że do oceny czy uchybienie terminu było zawinione, należy rozważyć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Instytucja przywrócenia terminu ma więc zastosowanie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie (zob. postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 136/15). Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie prawdopodobieństwo twierdzenia o danym fakcie, to jednak uprawdopodobnienie winno prowadzić do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie będące przyczyną uchybienia terminu rzeczywiście miało miejsce (por. I OSK 2953/14). Z kolei kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z koniecznością oceny, czy w rozpatrywanym przypadku ta okoliczność istotnie zaistniała, przy czym przywrócenie nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna. Przy ocenie powyższej przesłanki organ rozpatrując niniejszą sprawę, powinien wziąć pod uwagę, iż skarżący podniósł we wniosku o przywrócenie terminu, że posiada orzeczony stopień niepełnosprawności i jest osobą samotną. Tymczasem ustalenie stanu faktycznego w drodze zebrania i oceny materiału dowodowego jest funkcją postępowania administracyjnego, w ramach którego organy zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. To na nich zatem spoczywa obowiązek przeprowadzenia całego postępowania, co do wszystkich istotnych okoliczności rozpoznawanej sprawy, w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a.), a ustalenia te oraz ich ocena powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (postanowienia), spełniającym wymogi, o których mowa art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Dla każdego postępowania kluczowe znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego sprawy, bowiem tylko w takim przypadku możliwe jest prawidłowe ustalenie praw i obowiązków strony postępowania. Inaczej rzecz ujmując, tylko dla prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem praw i obowiązków strony postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie organ uchybił wskazanym powyżej przepisom postępowania, a w szczególności art. 7 - 9 k.p.a. Jak już wyżej wspomniano organ administracji publicznej był zobligowany do zbadania wniosku o przywrócenie terminu zgodnie z zasadami procedury administracyjnej. Powyższe oznacza, że ocena przesłanek zastosowania w sprawie art. 58 k.p.a. może nastąpić po wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności konkretnego przypadku, z pomocą wszelkich koniecznych środków dowodowych i z uwzględnieniem słusznego interesu strony, a wszelkie niejasności nie mogą być interpretowane na niekorzyść strony. Mając na uwadze okoliczności przedmiotowej sprawy podkreślić należy rolę art. 9 k.p.a., w świetle którego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wskazanym powyżej wymogom organ nie sprostał, albowiem ocena przesłanek, od których spełnienia zależy przywrócenie uchybionego terminu, o których mowa w art. 58 k.p.a. została dokonana w sposób dowolny. Ograniczenie się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jedynie do stwierdzenia, że skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania nie wskazał żadnej przyczyny uchybienia terminu jest co najmniej przedwczesne. Konstatacji organu nie potwierdza treść odwołania, w którym niewątpliwie wskazana jest przyczyna niemożności dochowania terminowi, jaką był stan zdrowia odwołującego się, w tym jego niepełnosprawność. Tak zdefiniowanej przyczyny mającej, z założenia, uprawdopodabniać brak winy w dochowaniu terminowi organ nie ocenił w świetle art. 58 k.p.a. Ponadto, rolą organu odwoławczego było ustalenie, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Powyższa okoliczność nie była w ogóle przedmiotem badania i analizy przez organ. Tymczasem w judykaturze przyjmuje się, że przyczyna uchybienia terminu ustaje wówczas, gdy strona poweźmie wiadomość o decyzji (orzeczeniu). Dostrzec bowiem należy, że czym innym jest formalny sposób ustalenia daty doręczenia aktu administracyjnego, służący obliczeniu terminu do wniesienia od tego aktu środka odwoławczego, a czym innym jest ustalenie daty, od której należy liczyć termin dla złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Odwołanie wnosi się w terminie liczonym od dnia doręczenia decyzji stronie. Datę doręczenia ustala się formalnie, a dla rozpoczęcia biegu do wniesienia odwołania, czy zażalenia nie jest konieczne aby strona zapoznała się z treścią doręczonego jej aktu administracyjnego, a nawet aby wiedziała, że takie doręczenie zostało jej formalnie dokonane. Termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a., należy natomiast liczyć od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Pomiędzy datą formalnego doręczenia aktu administracyjnego – z którego treści wynika fakt i okoliczności, wskazujące na wniesienie odwołania po terminie - a datą ustania przyczyny uchybienia terminu, nie musi zachodzić tożsamość (por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/15, publ. Lex nr 2347580). Wskazane istotne uchybienia przepisom postępowania poprzez błędne uznanie braku podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania czyni zarzuty skargi zasadnymi i stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną sądu. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł, jak w pkt I sentencji. Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego – radcy prawnemu od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł powiększoną o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu mając na względzie dyspozycję z art. 250 p.p.s.a. oraz § 2, § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U.2019, poz. 68 j.t.).