II SA/Ol 865/07

WyrokWSA w Olsztynie2007-11-20

Skład orzekający: Alicja Jaszczak-Sikora, Katarzyna Matczak, Bogusław Jażdżyk

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osoba zamężna, która wychowuje dziecko wspólnie z obecnym mężem, ale jednocześnie dziecko to ma innego ojca, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego, może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o zaliczce alimentacyjnej?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że osoba zamężna, która wychowuje dziecko wspólnie z obecnym mężem, ale dziecko to ma innego ojca, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego, może być uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o zaliczce alimentacyjnej. Kluczowe jest, aby osoba wnioskująca o zaliczkę nie wychowywała dziecka wspólnie z jego ojcem zobowiązanym do alimentacji, niezależnie od stanu cywilnego wnioskodawcy i faktu wychowywania innych dzieci z obecnym mężem.
Stan faktyczny
Gmina odmówiła przyznania zaliczki alimentacyjnej na córkę P.P. z uwagi na to, że wnioskodawczyni G.A. jest zamężna i wychowuje dziecko wspólnie z obecnym mężem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca podniosła, że nie otrzymuje alimentów od ojca dziecka i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, wskazując na błędne zastosowanie przepisów dotyczących definicji osoby samotnie wychowującej dziecko oraz na naruszenie przepisów ustrojowych dotyczących wydawania decyzji przez SKO. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność wykazania wpływu naruszeń na wynik sprawy.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji i orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2007 r. sprawy ze skargi P.P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego G.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej I uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Burmistrz decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", odmówił G.A. prawa do zaliczki alimentacyjnej na córkę P.P. w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. W uzasadnieniu stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki określone w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, z późn. zm.), gdyż osoba uprawniona nie jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w myśl przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie się pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Organ pierwszej instancji podkreślił, że osoba pozostająca w związku małżeńskim nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Wnioskodawczyni jest osobą zamężną i wychowuje córkę P.P. wraz z obecnym mężem A.A., ojcem jej pozostałych dzieci. P.P. jest uprawniona do świadczenia alimentacyjnego od R. P., zasądzonego wyrokiem Sądu Rejonowego "[...]" z dnia 15 lipca 2003 r. Mąż wnioskodawczyni nie przebywa w zakładzie karnym, zaś jej córka nie jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie jest osobą pełnoletnią, nie posiada zasądzonych alimentów od obojga rodziców i pozostaje na utrzymaniu G. i A.A. Powyższy stan faktyczny wykluczył, w ocenie organu pierwszej instancji, możliwość przyznania żądanego świadczenia. W złożonym odwołaniu G.A. podała, że nie otrzymuje żadnych pieniędzy od R. P., który nie interesuje się wychowaniem dziecka. Córka uczy się w gimnazjum i potrzebuje środków finansowych na ubranie i przybory szkolne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż w stanie faktycznym sprawy żadna z przesłanek wymienionych w art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej nie została spełniona. Odwołująca się jest osobą zamężną, jej mąż nie przebywa w zakładzie karnym, natomiast córka nie jest osobą uczącą się w rozumieniu art. 2 pkt 5 lit. c powołanej wyżej ustawy. Organ odwoławczy ocenił fakt, iż ojciec uprawnionej nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego, jako pozostający bez wpływu na rozstrzygnięcie. Kolegium wskazało dodatkowo, że zgodnie z art. 29 ust. 1 powołanej ustawy osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim, nabywa prawo do zaliczki przez okres jednego roku, jeżeli osoba pozostająca w związku małżeńskim złożyła pozew o rozwód albo separację i spełnione są warunki określone w ustawie. Z akt rozpatrywanej sprawy nie wynika jednakże, aby zachodziła sytuacja przedstawiona w powołanej normie prawnej. W złożonej na powyższą decyzję skardze G.A. podniosła, iż pozostaje w ciężkiej sytuacji materialnej. Podała, że od miesiąca września 2005 r. zaprzestano wypłacania jej świadczenia, mimo zasądzonych wyrokiem sądowym alimentów. Zarzuciła ponadto, że komornik w żaden sposób nie stara się ich ściągać od dłużnika, natomiast dziecko uczy się w gimnazjum i związane z tym wydatki są coraz większe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Oceniło, iż skarżąca nie podniosła merytorycznych zarzutów przeciwko decyzji, lecz wskazała na swoją trudną sytuację materialną. Organy właściwe w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej ograniczone są wyłącznie przesłankami określonymi w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował przepisy tej ustawy, dokonał wnikliwej i wszechstronnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, a zapadłe rozstrzygnięcie jest prawidłowe i nie narusza postanowień tej ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 16 maja 2006 r., sygn. akt "[...]", uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł, że nie podlega ona wykonaniu. W uzasadnieniu Sąd wywiódł, iż jedną z przesłanek uprawniających do zaliczki alimentacyjnej, określonych w art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jest wychowywanie osoby uprawnionej przez osobę samotnie wychowującą dziecko. Przepis ten odsyła jednak do definicji pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Przepisy definiujące pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko uległy zmianie. Art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym od 1 września 2005 r. stanowił bowiem, iż ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko – oznacza to pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Natomiast w dniu 1 stycznia 2006 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260), na mocy której dodano art. 3 pkt 17a stanowiący, iż osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Ustawa ta nie zawierała przepisów przejściowych. Organy administracji, w tym organ odwoławczy, obowiązane są stosować przepisy obowiązujące w dacie wydawania decyzji. W niniejszej sprawie organ odwoławczy zastosował jednak przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2005 r. W ocenie Sądu skoro zaskarżona decyzja została podjęta po 1 stycznia 2006 r., to organ odwoławczy miał obowiązek orzekać o uprawnieniach strony w oparciu o nowe przepisy, a ich niezastosowanie stanowi istotne naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Brak rozstrzygnięcia w oparciu o właściwe przepisy prawa uniemożliwiło Sądowi ocenę zasadności zarzutów skarżącej, gdyż nie mógł on domniemywać, jakiej treści decyzję wydałby organ odwoławczy, gdyby zastosował prawidłowe przepisy. Sąd wywiódł również, iż zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 856, z późn. zm.). Data wydania decyzji winna bowiem odpowiadać dacie posiedzenia niejawnego, na jakim zapadła. Skoro Kolegium jest organem kolegialnym i ustawodawca przesądził, iż orzeczenia Kolegium zapadają na posiedzeniach, to wydanie decyzji w innej dacie niż data posiedzenia stanowi naruszenie prawa. W rozpatrywanej sprawie decyzja zapadła w dniu 6 stycznia 2006 r., natomiast w sentencji tej decyzji wskazano, iż posiedzenie, na którym rozpatrywano odwołanie odbyło się w dniu 8 grudnia 2005 r. Wobec czego Sąd uznał, że decyzja w tej sprawie nie zapadła na posiedzeniu niejawnym i doszło do naruszenia przepisów ustrojowych, regulujących tryb orzekania przez samorządowe kolegia odwoławcze. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego od powyższego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt "[...]", uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz odstąpił od zasądzenia na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego kosztów postępowania kasacyjnego w całości. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny za trafny uznał zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji braku wykazania, że zastosowanie w sprawie art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych miało wpływ na wynik sprawy. Wskazał, że art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2005 r. stanowił, że pod pojęciem osoby samotnie wychowującej dziecko rozumie się pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedziona, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. przepis ten uznany został za niezgodny Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka i na mocy tego orzeczenia utracił moc obowiązującą w dniu 31 grudnia 2005 r. Z dniem 1 stycznia 2006 r., na mocy art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260), wprowadzono nową regulację, tj. art. 3 pkt 17a, który zawiera definicję osoby samotnie wychowującej dziecko. Przepis ten stanowi, że pod pojęciem osoby samotnie wychowującej dziecko należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Analizując treść obydwu przepisów definiujących pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko, Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się pomiędzy nimi zasadniczej różnicy. W obydwu przypadkach celem ustawodawcy było sprecyzowanie, że chodzi o osobę, która wychowuje dziecko bez pomocy drugiego z rodziców tego dziecka, niezależnie od okoliczności, które to spowodowały. Ustawodawca nie dokonał więc jakiegokolwiek zróżnicowania tych pojęć na gruncie wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, że skoro w ocenie Sądu pierwszej instancji uchybienie Kolegium sprowadzało się do zastosowania w sprawie stanu prawnego przed zmianą definicji osoby samotnie wychowującej dziecko obowiązującej od 1 stycznia 2006 r., to obowiązkiem tego Sądu było wykazanie rzeczywistego wpływu takiego uchybienia na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny przyznał również rację autorowi skargi kasacyjnej, że dopiero dzień podpisania decyzji przez ostatniego członka składu orzekającego Kolegium jest dniem wydania decyzji. Z tą chwilą może ona być stronom doręczona lub ogłoszona i będzie wiązać organ wydający tę decyzję. Stosownie bowiem do treści art. 17 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych orzeczenia kolegium zapadają po przeprowadzeniu rozprawy lub na posiedzeniu niejawnym, natomiast art. 17 ust. 5 stanowi, że orzeczenia kolegium podpisują wszyscy członkowie składu orzekającego nie wyłączając przegłosowanego. Art. 18 tej ustawy stanowi z kolei, że kolegium orzeka w składzie trzyosobowym. Z powyższych przepisów wynika, że samorządowe kolegia odwoławcze są typowymi organami kolegialnymi, których decyzje muszą być wydane przez cały skład kolegium uczestniczący w rozpatrywaniu sprawy. W zakresie wymagań, jakim powinna odpowiadać decyzja kolegium, należy odnieść się do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wymagania formalne, jakim powinna odpowiadać decyzja administracyjna, w tym także decyzja organu odwoławczego, określone są w art. 107 Kpa. Z treści art. 107 § 1 Kpa wynika, że zarówno rozstrzygnięcie, jak i uzasadnienie stanowią integralną część decyzji, a zatem powinny łącznie z innymi elementami pochodzić od osoby upoważnionej do jej wydania. Tak rozumiana całość decyzji powinna być zaopatrzona w podpis osoby upoważnionej. W odniesieniu do organu kolegialnego warunek powyższy zostaje odpowiednio spełniony przez złożenie pod decyzją podpisów przez wszystkich członków składu orzekającego. Wobec czego nie można przyjąć, że warunek wydania decyzji przez organ kolegialny jest spełniony już w sytuacji, gdy wszyscy członkowie organu podpisują protokół rozprawy zawierający treść rozstrzygnięcia. Mimo iż rozstrzygnięcie zostało faktycznie przegłosowane na posiedzeniu niejawnym, to dopiero składając swoje podpisy na decyzji zawierającej rozstrzygnięcie i uzasadnienie członkowie składu orzekającego ostatecznie wyrażają swoją wolę rozstrzygnięcia danej sprawy w konkretny sposób. Dopóki natomiast rozstrzygnięcie Kolegium nie zostanie podpisane przez wszystkich jego członków uczestniczących w naradzie i głosowaniu, nie jest ono decyzją administracyjną, lecz jedynie jej projektem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sąd administracyjny ma obowiązek badania zgodności zaskarżonych aktów organów administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Wnioskodawczyni G.A. wychowuje wraz z mężem z A.A., dwoje ich wspólnych dzieci – M. i M. oraz córkę P.P., na którą ubiega się o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Komornik Sądowy Rewiru II przy Sądzie Rejonowym "[...]" zaświadczył o bezskuteczności egzekucji, w okresie trzech miesięcy, świadczeń alimentacyjnych należnych od dłużnika R.P. na rzecz P.P. na mocy ugody sądowej zawartej przed Sądem Rejonowym "[...]" dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie sygn. akt "[...]", zaopatrzonej w klauzulę wykonalności. Miesięczny dochód rodziny w 2004 r. w przeliczeniu na osobę wyniósł 74,17zł. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zasadność odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej na P.P.. Organy administracji obu instancji uznały bowiem, że skoro wnioskodawczyni jest zamężna, to fakt ten wyklucza uznanie jej za osobę samotnie wychowującą córkę. Powyższego stanowiska nie można podzielić. Zasady i tryb przyznawania zaliczki alimentacyjnej ustalone zostały w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, z późn. zm.). Przepis art. 2 pkt 5 tej ustawy definiuje osobę uprawnioną jako osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: a) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, b) osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona, c) jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Dokonując wykładni cytowanego art. 2 pkt 5 lit. a należy mieć na uwadze, że odsyła on do przepisów o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie art. 18 ust. 2 powołanej ustawy stanowi, iż w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z niniejszą ustawą. Zastosowanie tej techniki prawodawczej nakazuje ostrożne stosowanie rozwiązań prawnych właściwych innemu systemowi oraz uwzględnienie specyfiki każdego z nich. Wprawdzie obie ustawy należą do systemu świadczeń socjalnych, jednakże opierają się na różnych założeniach. Ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej kompleksowo reguluje egzekucję alimentów od zobowiązanych, egzekucję należności zlikwidowanego Funduszu Alimentacyjnego oraz zapewnia uprawnionym środki z budżetu Państwa na niezbędne koszty utrzymania, gdy oboje rodzice mają obowiązek wychowania dziecka, ale jedno z nich tego obowiązku nie wypełnia. System poza ubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych ma natomiast na celu wspieranie rodziny znajdującej się w trudniej sytuacji materialnej w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Cele obydwu omawianych ustaw są więc różne, aczkolwiek służą wspieraniu rodzin, znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. W tym miejscu wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 lipca 2007 r., przesądził, że wydanie decyzji przez organ kolegialny następuje z chwilą podpisania decyzji zawierającej rozstrzygnięcie i jego uzasadnienie przez wszystkich członków składu orzekającego Kolegium, uczestniczących w naradzie i głosowaniu. Oceną tą, stosownie do art. 190 zdanie pierwsze Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd jest związany przy ponownym rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Zaskarżona decyzja Kolegium została podpisana dopiero dnia 6 stycznia 2006 r., zatem organ odwoławczy obowiązany był zastosować przepisy prawa obowiązujące w tej dacie, w tym przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym przez art. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 267, poz. 2260). Przepisem art. 1 pkt 2 a tej ustawy wprowadzono art. 3 pkt 17 a, zgodnie z którym termin "osoba samotnie wychowująca dziecko" oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W powołanym wyżej art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidziano dwa kryteria, które muszą być spełnione łącznie, aby można było daną osobę uznać za samotnie wychowującą dziecko. Pierwszym z nich jest stan cywilny. Drugi warunek spełnia osoba odpowiadająca pierwszemu kryterium, chyba że wychowuje co najmniej jedno dziecko wspólnie z jego rodzicem. Nie budzi wątpliwości pierwsza przesłanka, określona w art. 3 pkt 17a ustawy oświadczeniach rodzinnych, dotycząca stanu cywilnego osoby samotnie wychowującej dziecko. Dla oznaczenia tego kryterium ustawodawca posłużył się określeniami: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba rozwiedziona, osoba pozostająca w separacji orzeczonej przez sąd. Dokonując natomiast wykładni terminu wychowywania dziecka wspólnie z jego rodzicem należy uwzględnić zastrzeżenie zawarte w art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Sprzeczne z celem tej ustawy byłoby takie rozumienie art. 3 pkt 17a ustawy oświadczeniach rodzinnych, które w sytuacji wychowywania przez rozwiedzionego rodzica dziecka, nie otrzymującego wsparcia finansowego od drugiego rodzica, zobowiązanego do alimentacji, wykluczałoby możliwość udzielenia pomocy Państwa w realizacji prawa tego dziecka do odpowiedniego poziomu życia jego rodzicowi, tylko z tego powodu, że rodzic ten pozostaje w związku, w którym wychowuje choć jedno pochodzące z tego związku dziecko. Nie można również pominąć, że obowiązek utrzymania dziecka ciąży na osobach wskazanych w przepisach regulujących tzw. obowiązek alimentacyjny, czyli w art. art. 128 - 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W stosunku do dziecka obowiązek ten co do zasady ciąży na rodzicach dziecka (art. 133 § 1 krio), niezależnie od tego, czy osobie nim obciążonej przysługuje władza rodzicielska nad danym dzieckiem i czy ma ona prawo do osobistej styczności z dzieckiem. Zgodnie natomiast z art. 144 § 1 krio dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od ojczyma (macochy) tylko wówczas, gdy wymagają tego zasady współżycia społecznego. Wobec powyższego, w ocenie Sądu normę zawartą w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć w ten sposób, że przesłankę samotnego wychowywania dziecka należy rozpatrywać wyłącznie w relacji: dziecko uprawnione do alimentacji - wychowujący go rodzic - rodzic zobowiązany do alimentacji. W ocenie Sądu treść art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej nakazuje uznać, iż odesłanie do definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, zawartej w ustawie o świadczeniach rodzinnych, miało na celu wykluczenie sytuacji, gdy matka dziecka, na które wnioskuje o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej, wychowuje to dziecko z jego ojcem zobowiązanym do alimentacji. Stanowisko powyższe jest zbieżne z oceną prezentowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1494/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 października 2007 r., sygn. akt IV SA/Po 67/07, oba niepublikowane). Opinię, iż w definicji osoby samotnie wychowującej dziecko mowa jest o osobie, która wychowuje dziecko bez pomocy drugiego rodzica tego dziecka, wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2007 r. W przedmiotowej sprawie G.A. pozostaje w stanie cywilnym określonym w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie jest w związku małżeńskim z ojcem dziecka, na które ubiega się o zaliczkę alimentacyjną. P.P. jest wychowywana jedynie przez matkę G.A., bez udziału ojca R.P.. Zatem w dniu wydania zaskarżonej decyzji G.A. spełniała określone w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych kryteria uznania jej za osobę samotnie wychowującą dziecko – P.P. Powyższej oceny nie zmienia fakt, że wnioskodawczyni wraz z mężem A.A. wychowuje wspólne dzieci –M. i M. A. Wobec tych dzieci nie jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wychowuje synów wraz z ich ojcem. Ponownie rozpoznając sprawę, organ pierwszej instancji rozpatrzy wniosek G.A., uwzględniając powyższe rozważania. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, które miało wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku uzasadnia art. 152 tej ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło