II SA/Ol 90/13

Dnia 28 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant referent-stażysta Anna Zofia Głażewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2013 roku sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 13 listopada 2012 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w A wpłynął wniosek K. B. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 2 września 2011 r. o zaliczeniu K. B. do osób z ustalonym znacznym stopniem niepełnosprawności na okres do 30 września 2013 r., decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A z dnia 14 września 2012 r. o wstrzymaniu wypłaty dodatku pielęgnacyjnego, decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A z dnia 30 października 2012 r. o odmowie prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia "[...]", znak: "[...]" przyznano K. B. zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 listopada 2012 r. do 30 września 2013 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskodawca spełnił warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Odnośnie przyznania świadczenia od 1 listopada 2012 r. organ I instancji podał, że stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Od powyższej decyzji K. B. wniósł odwołanie. W ocenie odwołującego się świadczenie powinno być wypłacone od października 2012 r., bowiem od tego miesiąca wstrzymano wypłatę dodatku pielęgnacyjnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. K. B. nie rozumie dlaczego GOPS nie może przyznać zasiłku od października, skoro zaskarżoną decyzją przyznał świadczenie do 30 września 2013 r. W ocenie odwołującego się system pomocy społecznej jest niesprawiedliwy, bowiem niejednokrotnie korzystają z niego osoby stosunkowo dobrze sytuowane, zaś ludziom którzy rzeczywiście potrzebują pomocy, często jest ona odmawiana. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczono treść, mających zastosowanie w sprawie, przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślono, że stosownie do art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wobec powyższego oraz faktu, że wniosek K. B. wpłynął do organu I instancji w dniu 13 listopada 2012 r., zasadnym było w ocenie Kolegium przyznanie wnioskowanego świadczenia od dnia 1 listopada 2012 r. Co do zaś przyznania zasiłku pielęgnacyjnego do dnia 30 września 2013 r. organ wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, iż zostało ono wydane do dnia 30 września 2013 r. Wobec powyższego, w myśl art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznano na czas określony, tj. do dnia 30 września 2012 r. Kolegium zaznaczyło, że warunki przyznania świadczeń rodzinnych, zostały precyzyjnie i wiążąco określone w przywołanej ustawie. Nie pozostawiono w niej miejsca na tzw. uznanie administracyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że w aktualnym stanie faktycznym i prawnym, nie ma podstaw do przyznania wnioskodawcy zasiłku pielęgnacyjnego od października 2012 r. Skargę na ww. decyzję wywiódł K. B.. W uzasadnieniu skarżący przedstawił swoją trudną sytuację zdrowotną. Podkreślił, że posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności - do dnia 30 września 2013r. Podkreślił, że dopiero 31 października 2012r. otrzymał za pośrednictwem poczty decyzję ZUS o odmowie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego. Dlatego też zwrócił się do GOPS w A z wnioskiem o zasiłek pielęgnacyjny. Stwierdził, że wnioskowany zasiłek należy mu się również za miesiąc październik 2012r., gdyż w sytuacji gdy otrzymał odmowną decyzję z ZUS dopiero 31 października 2012r., nie miał możliwości złożyć wniosku o zasiłek pielęgnacyjny do GOPS w A w tym samym miesiącu, czyli październiku 2012r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Na gruncie przedmiotowej sprawy kwestią sporną jest okres na jaki ustalono skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego z tytułu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy stanęły na stanowisku, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wniosek K. B. wpłynął do organu I instancji w dniu 13 listopada 2012 r., zatem zasadnym było w ocenie organów przyznanie wnioskowanego świadczenia od dnia 1 listopada 2012 r. Skarżący natomiast podniósł, że dopiero 31 października 2012r. otrzymał za pośrednictwem poczty decyzję ZUS o odmowie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego. W sytuacji zaś gdy otrzymał odmowną decyzję z ZUS dopiero we wskazanej dacie, nie miał możliwości złożyć wniosku o zasiłek pielęgnacyjny do GOPS w A w tym samym miesiącu, czyli październiku 2012r. Warunki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 992). Stosownie do art. 16 ust. 1 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Stosownie zaś do art. 16 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według art. 24 ust. 2 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 4 ww. ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony; w przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Niewątpliwie na gruncie rozpoznawanej sprawy skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w dniu 13 listopada 2012r. Jednakże biorąc pod uwagę okoliczności sprawy w ocenie Sądu organy niesłusznie odmówiły prawa skarżącemu do wnioskowanego zasiłku na miesiąc październik 2012r. Przede wszystkim trzeba wskazać, że każdym przypadku, gdy prawo do świadczenia rodzinnego jest uzależnione od niepełnosprawności, winno ono być przyznane od momentu wskazanego w decyzji ustalającej wystąpienie określonej niepełnosprawności (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 maja 2009r., III SA/Kr 1065/08). Osoba niepełnosprawna zatem winna otrzymać zasiłek pielęgnacyjny za okres, w którym jest - zgodnie z orzeczeniem właściwej władzy publicznej – niepełnosprawna w stopniu uzasadniającym jego przyznanie niezależnie od tego, czy po utracie ważności orzeczenia o niepełnosprawności wpierw wystąpiła z wnioskiem o kontynuację tego świadczenia, czy z wnioskiem o ustalenie odpowiedniego stopnia niepełnosprawności oraz, że istotne jest nie to, kiedy niepełnosprawny wystąpił z wnioskiem o kontynuację świadczenia, ale to, czy rzeczywiście, w świetle orzeczenia właściwej władzy publicznej, był niepełnosprawny w odpowiednim dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego stopniu (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 16 marca 2011r., I OSK 2080/10). Na gruncie niniejszej sprawy złożenie wniosku o zasiłek pielęgnacyjny na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych było uzależnione od wyniku toczącego się postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie dodatku pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227), przyznawanego osobie uprawnionej do emerytury lub renty, uznanej za całkowicie niezdolną do pracy oraz niezdolną do samodzielnej egzystencji. Dwa wymienione świadczenia wykluczają się wzajemnie, czyli zabronione jest ich jednoczesne pobieranie. Decyzją z dnia 30 października 2012r. ZUS odmówił skarżącemu prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Strona skarżąca oświadczyła, że otrzymała to rozstrzygnięcie w dniu 31 października 2012r. W takiej sytuacji nie można uznać, że K. B. mógł skutecznie złożyć wniosek o zasiłek pielęgnacyjny jeszcze w październiku 2012r., zwłaszcza biorąc pod uwagę jego stan zdrowia. Przyjęcie przez organy odmiennego założenia kłoci się z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej. Nadmienić przy tym należy, że z akt sprawy nie wynika, żeby skarżący został pouczony o konieczności złożenia stosownego wniosku o zasiłek pielęgnacyjny jeszcze w październiku 2012r., jeżeli chce uzyskać do niego prawo w tym samym miesiącu. W sytuacji w jakiej znalazł się skarżący, praktycznie nie miał on możliwości skutecznego złożenia wniosku o przyznanie przysługującego mu prawa na wspomniany miesiąc. Wobec tego stosowanie przez organy literalnej wykładni przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niedopuszczalne. Należy mieć na uwadze, że przepis art. 69 Konstytucji RP wespół z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 2 ustawy zasadniczej prowadzi do konkluzji, że w razie zaistnienia zdarzeń uniemożliwiających złożenie wniosku we właściwym czasie, świadczenie kontynuacyjne powinno być przyznane od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności, wszakże pod warunkiem złożenia wniosku zaraz po ustaniu przeszkody do jego wcześniejszego zgłoszenia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 1 kwietnia 2009r. z dnia 1 kwietnia 2009r., II SA/Rz 853/08). Osoba niepełnosprawna zaś, która złożyła wniosek o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności w okresie ważności poprzedniego orzeczenia, uzyskała orzeczenie potwierdzające kontynuację niepełnosprawności i po uzyskaniu tego orzeczenia niezwłocznie złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, w świetle odczytanego z zastosowaniem reguł wykładni konstytucyjnej, celowościowej oraz systemowej przepisu art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ma prawo do zasiłku pielęgnacyjnego za okres, w którym z powodu trwającego postępowania o wydanie orzeczenia nie była w stanie złożyć wniosku z wymaganymi dokumentami, a była w dalszym ciągu osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 września 2011r., I OSK 623/11). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, mając na uwadze zapatrywania wyrażone w przytoczonych orzeczeniach przyjąć należy poprzez analogię na gruncie przedmiotowej sprawy, że skoro skarżący nie złożył wniosku o zasiłek pielęgnacyjny z powodu trwającego postępowania w przedmiocie dodatku pielęgnacyjnego, a stosowną decyzję w tym zakresie otrzymał ostatniego dnia października 2012r., to z uwagi na przytoczoną wyżej argumentację oraz konieczność zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy wykładni celowościowej i systemowej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, winno przysługiwać mu prawo do wnioskowanego zasiłku również za ten miesiąc. Organ rozpatrując sprawę ponownie, zastosuje się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w wyroku. Mając powyższe na względzie Sąd w pkt I uchylił zaskarżoną decyzję stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z mocy art. 152 tej ustawy Sąd orzekł w pkt II, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.