II SA/Ol 910/19

Dnia 16 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 roku sprawy ze A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz jego zwrotu - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia "[...]" (nr "[...]") Prezydent Miasta E., na podstawie art. 2 pkt 11, art. 10 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 2134 ze zm. – tekst jednolity obowiązujący w dacie wydania decyzji - dalej jako: u.p.p.w.d.), orzekł o nienależnie pobranym przez A.S. (dalej jako: strona lub skarżąca) świadczeniu wychowawczym za okres od dnia 1 czerwca 2019r. do dnia 30 czerwca 2019r. w kwocie 500 zł na pierwsze dziecko i zobowiązał do zwrotu tego świadczenia. W uzasadnieniu podniesiono, że na skutek podjęcia przez stronę zatrudnienia i uzyskania dochodu, który miał wpływ na prawo do przyznanego świadczenia, świadczenie to nie przysługuje za miesiąc czerwiec 2019r. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 3 i 4 u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2019r. świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Podstawę przyznania świadczenia wychowawczego stanowiły dochody rodziny za rok 2017, skorygowane o dochód utracony (utrata zatrudnienia przez stronę z dniem 20 marca 2019r.), a następnie o dochód uzyskany w związku z podjęciem zatrudnienia z dniem 29 kwietnia 2019r. Ustalono, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1062,45 zł i przekracza wyznaczony próg dochodowy. Organ I instancji wyjaśnił przy tym, że zgodnie z art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d. w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. Wskazano, że pierwszym miesiącem uzyskania dochodu przez stronę z tytułu zatrudnienia jest maj 2019r., a zatem przedmiotowe świadczenie nie przysługuje od czerwca 2019r. Tym samym, świadczenie wychowawcze pobrane za okres od 1 do 30 czerwca 2019r. jest świadczeniem wychowawczym pobranym nienależnie, które podlega zwrotowi. Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając organowi I instancji zaniechanie przeprowadzenia rzetelnego postępowania, zgodnie z przepisami k.p.a. oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w tym daty uzyskania dochodów oraz sytuacji materialnej rodziny, a także brak umożliwienia jej zapoznania się z dowodami zebranymi w sprawie. Strona podała, że jej wynagrodzenie za maj 2019r. wyniosło 2.123,03 zł, zaś za czerwiec 2019r. - 1.856,28 zł. Wyjaśniła, że podjęła pracę w maju 2019r. zawierając umowę na czas określony, a pierwsze wynagrodzenie otrzymała dopiero w czerwcu. Następnie w sierpniu, po otrzymaniu umowy o pracę na stałe, zgłosiła się do organu I instancji w celu wstrzymania świadczeń w związku z zawarciem umowy na czas nieokreślony i zgłosiła jednocześnie utratę pracy w poprzednim zakładzie pracy. Dodała, że córka straciła prawo do stypendium, a egzekucja alimentów należnych dwójce jej dzieci jest bezskuteczna. Ponadto strona wymieniła swoje zobowiązania i opłaty, które łącznie wynoszą ok. 1700 - 1800 zł miesięcznie zaznaczając, że z pozostałej na bieżące utrzymanie kwoty, nie jest w stanie uregulować nienależnie pobranych świadczeń. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że zaistniała przesłanka zarówno utraty dochodu spowodowana utratą przez stronę zatrudnienia z dniem 20 marca 2019r., jak i uzyskania dochodu wskutek podjęcia zatrudnienia w kolejnej firmie od dnia 29 kwietnia 2019r. Dokonując własnych obliczeń dochodu członka rodziny za 2017r. Kolegium ustaliło, że miesięczny dochód członka rodziny, nieuwzględniający dochodu utraconego, wynosi 1185,56 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 395,19 zł. Jednakże stwierdzono, że miesięczny dochód rodziny należy powiększyć o kwotę 2001,78 zł, tj. o dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia. Ustalony w ten sposób dochód trzyosobowej rodziny wyniósł 3187,34 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie – 1062,45 zł i tym samym przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania świadczenia. Wskazano, że z akt sprawy wynika, że strona podjęła zatrudnienie z dniem 29 kwietnia 2019r., natomiast organ powziął informację o tym fakcie dopiero w dniu 9 września 2019r. Zatem świadczenie wychowawcze wypłacone stronie w czerwcu 2019r. jest świadczeniem nienależnie pobranym - wypłaconym mimo przekroczenia kryterium dochodowego na jednego członka rodziny - które podlega zwrotowi. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia lub jego zmianę. Zarzuciła organowi II instancji utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji bez merytorycznego rozpatrzenia sprawy oraz rozpoznanie odwołania niezgodnie z przepisami k.p.a. W uzasadnieniu skarżąca ponowiła zarzuty oraz argumentację przedstawioną w złożonym uprzednio odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podniosła, że przez osiągnięte dochody rozumie się wypłacone należności. W związku z tym inna jest sytuacja rodziny w przypadku wynagrodzenia wypłacanego "z dołu", a inna w przypadku wypłacanego "z góry". Podała, że zgłosiła fakt nowego zatrudnienia z momentem otrzymania propozycji pracy na stale, tj. w sierpniu 2019r. i podała, że pierwszy dochód z tego tytułu za maj 2019r. uzyskała dopiero w czerwcu 2019r. Wskazała także na bezskuteczność egzekucji alimentów i utratę prawa do stypendium przez córkę. Powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, skarżąca podniosła, że na pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element subiektywny, polegający na intencjonalnym działaniu, zmierzającym do naruszenia przepisów prawa, wbrew udzielonemu danej osobie pouczeniu. Podniosła, że organ nie uwzględnił także sytuacji jej rodziny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Podkreślono, że skarżąca nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie poinformowała organu wypłacającego świadczenie wychowawcze, że podjęła zatrudnienie od dnia 29 kwietnia 2019r. Fakt ten zgłosiła bowiem dopiero w sierpniu 2019r., gdy otrzymała propozycję pracy na stałe. Wyjaśniono, że nie ma znaczenia fakt, że wcześniejsza umowa ta była zawarta na okres próbny 3 miesięcy, skoro skarżąca z tytułu tego zatrudnienia uzyskała w maju 2019r. dochód, który spowodował przekroczenie dochodu uprawniającego do świadczenia wychowawczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Podnieść należy, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Oznacza to, że trafność rozstrzygnięcia w każdej indywidualnej sprawie wymaga szczegółowego zbadania i rozważenia argumentów, które stanowiłyby podstawę do podjęcia konkretnego rozstrzygnięcia. Wydając decyzję organy są zobowiązane do przestrzegania przepisów procedury administracyjnej, a zatem zobowiązane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy tj. wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z przepisem art. 77 § 1 k.p.a., a następnie do uzasadnienia decyzji z zastosowaniem wymogów określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. To z kolei zapewnia realizację zasady wyjaśniania zasadności przesłanek wyrażoną w art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie powyższe wymogi nie zostały zachowane, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim należy wskazać, że organ uznał za nienależnie pobrane przez skarżąca świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko za okres od 1 do 30 czerwca 2019r. i orzekł o obowiązku jego zwrotu ustalając, zgodnie z art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d., że w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Przy czym organy obydwu instancji uznały, że skoro skarżąca podjęła zatrudnienie z dniem 29 kwietnia 2019r., to wynagrodzenie z tego tytułu otrzymała w maju 2019r. Jednakże skarżąca zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jak i w skardze konsekwentnie podnosi, że wynagrodzenie za maj 2019r. otrzymała dopiero w czerwcu 2019r. Wskazać należy, że w aktach administracyjnych przedłożonych Sądowi w niniejszej sprawie, jak też w aktach przekazanych Sądowi do innych spraw, których dotyczy przedmiotowa skarga, brak jest jakichkolwiek ustaleń na tę okoliczność. W przypadku zaś, gdyby rzeczywiście skarżąca otrzymała pierwsze wynagrodzenie za pracę w nowym zakładzie pracy dopiero w czerwcu 2019r., a jego wysokość powodowałaby skutek w postaci utraty świadczenia wychowawczego, to świadczenie to nie przysługiwałoby dopiero od lipca 2019r., kiedy to nastąpiła zmiana u.p.p.w.d., uprawniająca do otrzymania świadczenia na pierwsze dziecko niezależnie od dochodu. Należy bowiem podkreślić, że w powołanym art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d. ustawodawca nie posłużył się terminem podjęcia zatrudnienia, lecz pojęciem osiągnięcia dochodu, co stosownie do ugruntowanego już orzecznictwa sądów administracyjnych należy rozumieć jako faktyczne uzyskanie wskazanego dochodu, czyli otrzymanie np. wynagrodzenia. Wprawdzie orzecznictwo to odnosi się do ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale art. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. w zakresie definicji dochodu odsyła właśnie do tej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak wskazano zaś w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2018r. (sygn. akt IV SA/Po 594/18, dostępny w Internecie) termin "dochód" używany w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest w istocie terminem zaczerpniętym z prawa podatkowego, na co też wskazuje jego definicja zamieszczona w art. 3 pkt 1 u.ś.r., odwołująca się wprost do przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na gruncie tych przepisów jest zaś zasadą, że "przychodem" - a co za tym idzie, także "dochodem" - są pieniądze (wartości pieniężne, wartość otrzymanych świadczeń w naturze, wartość innych nieodpłatnych świadczeń) "otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika" (por. art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych). Zatem przy identyfikowaniu faktu i momentu uzyskania dochodu (verba legis "przychodu") podstawowe znaczenie ma, co do zasady, sam moment zyskania możliwości faktycznego dysponowania kwotą danego świadczenia, a nie okres, za jaki formalnie ono przypada. Także w innych orzeczeniach stwierdzono, że dopiero faktyczne uzyskanie dochodu wskutek zatrudnienia ma wpływ na uprawnienie do świadczeń rodzinnych. Związane jest to z pomocową istotą świadczeń rodzinnych. Wpływ na uprawnienie do tych świadczeń mieć mogą jedynie faktycznie uzyskane dochody, a nie wierzytelności czy ekspektatywa uzyskania dochodu" (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku: z 20 października 2016r., sygn. akt III SA/Gd 750/16; z 29 czerwca 2017r., sygn. akt III SA/Gd 374/17, dostępne w Internecie). Zatem w niniejszej sprawie przedwcześnie stwierdzono, że skarżącej nie przysługiwało świadczenie wychowawcze za miesiąc czerwiec 2019r., a tym samym że zostało ono pobrane nienależnie. W związku z tym organ winien ponownie rozpoznać sprawę mając na względzie ocenę i wskazania co do dalszego postępowania wynikające z powyższych rozważań Sądu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.