II SA/Ol 925/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. L. na postanowienie Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania – uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. R. L. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania – uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zarządzeniem "[...]" wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Skarżący wystąpił, z zachowaniem terminu do wykonania zarządzenia, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, obejmującego zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niego radcy prawnego. Podniósł, iż z uwagi na stan zdrowia ma problem z podjęciem pracy. Ma na utrzymaniu "[...]" dzieci, na rzecz których płaci "[...]" ("[...]"). Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada majątku ani dochodu. W dniu 19 stycznia 2009r. pod korespondencyjny adres skarżącego (podany równocześnie ze złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy) doręczone zostało pismo zobowiązujące go do złożenia w terminie 7 dni oświadczenia wyjaśniającego, w jaki sposób prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie dysponując niezbędnymi ku temu środkami. W związku z nieudzieleniem odpowiedzi Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, na okoliczność czego wydał postanowienie z dnia 5 lutego 2009r. sygn. akt II SA/Ol 925/08. Referendarz uzasadnił, że niedopełnienie obowiązku przesłania pełnej dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego skarżącego uniemożliwiło dokonanie właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i w konsekwencji przesądziło o odmowie uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Od powyższego postanowienia R. L. złożył sprzeciw. Zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w żądanym dotychczas zakresie, co uzasadnił złą sytuacją rodzinną oraz kłopotami w znalezieniu pracy w związku ze złym stanem zdrowia. W dniu 11 marca 2009r. skarżący ponownie został wezwany do podania, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, m.in. gdzie mieszka i na podstawie jakiego tytułu prawnego, z czego się utrzymuje oraz do przedłożenia odpisu zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu w 2008r. Odebrane w dniu 12 marca 2009r. wezwanie pozostało jednak bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu referendarza straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej ppsa). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 ppsa), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 tej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego, stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). Należy podkreślić, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. W tym zakresie Sąd stwierdza, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Nieuzupełnienie natomiast wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zakreślonym przez sąd należy ocenić jako niewykazanie przez stronę, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć przy tym należy, że pogląd ten nie budzi wątpliwości w orzecznictwie (por.: m.in. postanowienie NSA z 21 sierpnia 2007r. sygn. akt I OZ 593/07, postanowienie NSA z 4 grudnia 2007r. sygn. akt I OZ 830/07, postanowienie NSA 13 grudnia 2007r. sygn. akt I OZ 944/07). Jak wynika z oświadczeń skarżącego nie posiada on żadnego źródła utrzymania, "[...]" nie mieszka w dotychczasowym miejscu zamieszkania, ma także kłopoty zdrowotne, które utrudniają mu znalezienie pracy. Oczywiste jest jednak, że skarżący musi ponosić pewne koszty swojego utrzymania, choćby takie, jak zakup żywności, środków czystości, ubrań oraz na opłaty za zajmowany lokal. Jeżeli niezbędne koszty pokrywane są z różnych źródeł, np. środków pochodzących od osób trzecich, skarżący powinien poinformować o tym Sąd. Brak wyjaśnienia wątpliwości powstałych przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia jednak jego pozytywne rozpoznanie. Wnioskodawca nie skorzystał z możliwości wykazania pełnej sytuacji majątkowej zarówno na etapie rozstrzygania wniosku o prawo pomocy przez referendarza sądowego, jak i przy wnoszeniu sprzeciwu od postanowienia z 5 lutego 2009r. Strona swym postępowaniem uniemożliwiła pełne zbadanie swej sytuacji majątkowej. Nie sposób zatem stwierdzić, że skarżący wykazał, iż nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak również uznania, że nieprzyznanie w niniejszej sprawie całkowitego zwolnienia od kosztów i jednoczesne ustanowienie radcy prawnego uniemożliwiłoby stronie skorzystanie z przysługującego jej prawa do sądu. Niedopełnienie obowiązku przesłania pełnej dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego skarżącego uniemożliwiło dokonanie właściwej oceny jego sytuacji majątkowej i w konsekwencji przesądziło o odmowie uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Postawa strony na obecnym etapie postępowania uniemożliwia również rozważenie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Jednak Sąd zauważa, że niniejsze orzeczenie nie wyklucza możliwości wystąpienia o przyznanie prawa pomocy w późniejszym etapie postępowania. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.