II SA/Ol 949/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A.K. na postanowienie Komisji Lekarskiej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Pismem z dnia "[...]" A. K. zwrócił się do Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w "[...]" o wszczęcie postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej ustalonej ostatecznym orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w "[...]" z dnia "[...]", znak: "[...]’, którym uznano poborowego A. K. za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju (kategoria D). Wskazał, że orzeczenie to jest sprzeczne z prawem, gdyż zostało wydane z pominięciem istotnych okoliczności faktycznych. Postanowieniem z dnia "[...]" Przewodniczący Powiatowej Komisji Lekarskiej w "[...]", działając na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówiła wszczęcia postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, zakończonego ostatecznym orzeczeniem wskazanym we wniosku. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że zgodnie z art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Przewodniczący nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu. Wobec zaś powyższej regulacji prawnej A. K. nie miał legitymacji procesowej do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył A. K., zarzucając że organ bezprawnie i gołosłownie odmówił wszczęcia postępowania, twierdząc że żalący się nie jest stroną postępowania. Wniósł o jego uchylenie i stwierdzenie nieważności. Podniósł, że każde orzeczenie wydane przez organ administracji winno zostać poprzedzone ustaleniem stanu faktycznego, znajdującego oparcie w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dowodowym i na podstawie właściwej wykładni przepisów prawa, czego w przedmiotowym postanowieniu zabrakło. Podniósł, że skoro strona składa skargę to jest stroną postępowania, a jeśli organ uważa odmiennie to winien wskazać dowody rzeczowe i przepisy prawne, które na to wskazują. Organ tego nie uczynił, a zatem jego twierdzenie, że A. K. nie jest stroną postępowania nie ma pokrycia w faktach rzeczowych, ani w przepisach prawa. Podniósł ponadto, że w trybie art. 154 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego organ winien rozstrzygnąć sprawę decyzją (orzeczeniem), niezależnie od wyrażonego w tej decyzji stanowiska. Postanowieniem z dnia "[...]" Wojewódzka Komisja Lekarska w "[...]" utrzymała w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 4c ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP do powiatowej komisji lekarskiej nie kieruje się osób, wobec których wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E. Z kolei wskazany przez skarżącego art. 28 ust. 4d powyższej ustawy stanowi, że wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Wniosek o zmianę kategorii zdolności do służby wojskowej osoba może wnieść jedynie w przypadku orzeczonej kategorii A lub B, jeżeli stan zdrowia tej osoby uległ istotnej zmianie. Zatem w świetle przepisów prawa materialnego skarżący nie miał w ogóle uprawnienia do zainicjowania przedmiotowego postępowania, jako że zgodnie z art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP postępowanie takie jest wszczynane wyłącznie z urzędu. Wskazano, że skoro Przewodniczący Powiatowej Komisji Lekarskiej w "[...]" nie stwierdził podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu, wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61a Kodeksu podstępowania administracyjnego. Wskazano, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w odniesieniu do tego przepisu wymienia się mi.n. sytuacje, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym lub takie, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Na powyższe postanowienie skargę wniósł A. K., żądając jego uchylenia w całości wraz ze stwierdzeniem naruszenia w sposób istotny i rażący prawa oraz uchylenia poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji wraz ze stwierdzeniem jego nieważności z powodu przesłanek wynikających z art. 156 § 1 pkt 7 i art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z naruszeniem art. 235 § 1 i art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji wydane z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 61a, art. 141 § 1, art. 104 § 1 w zw. z art. 235 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego z uwagi na bezprawność i gołosłowność. Skarżący podniósł, że postępowanie przed organami obu instancji toczyło się wyłącznie z jego inicjatywy, dlatego też organy powinny wszcząć postępowanie i zakończyć je merytorycznym orzeczeniem. Wskazał, że art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego może być stosowany tylko w wypadkach oczywistych. W niniejszej sprawie organ winien wznowić postępowanie, a następnie przeprowadzić postępowanie co do przyczyn wznowienia, a także co do istoty sprawy i wydać decyzję w trybie art. 151 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Przewodniczący Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w "[...]" wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 169, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod kątem zgodności z prawem i to zarówno w zakresie prawidłowości zastosowania przez organy przepisów procedury administracyjnej, jak też prawidłowości zastosowanych przepisów prawa materialnego. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest zasadna. Przede wszystkim należy wskazać, że przedmiotowa sprawa była przedmiotem rozpoznania przed tut. Sądem, który wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2013r. (Sygn. akt II SA/Ol 187/13) uchylił postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w "[...]" z dnia "[..]" oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Powiatowej Komisji Lekarskiej w "[...]" z dnia "[...]" odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej. W uzasadnieniu Sąd podał, że w sprawie zastosowanie ma przepis art. 28 ust. 4d ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2012r. poz. 461 ze zm.), zgodnie z którym wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Wskazano również, że stosownie do art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jednakże zaskarżone wówczas postanowienie z dnia "[...]" o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej zostało wydane przez Powiatową Komisję Lekarską w "[...]", a zdaniem Sądu - stosownie do przywołanego art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - powinien to zrobić przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej. Zatem zgodnie z wymogiem określonym w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwaną dalej p.p.s.a.), który stanowi że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, postanowienie w I instancji zostało wydane przez Przewodniczącego Powiatowej Komisji Lekarskiej w "[...]". Natomiast przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że nie narusza ono ani przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ani ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Wskazać należy, że zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, określenie zdolności do czynnej służby wojskowej osób stawiających się do kwalifikacji wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich. Od tej zasady wyjątek przewiduje art. 29 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, zgodnie z którym wojskowe komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej osób o nieuregulowanym stosunku do służby wojskowej w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, żołnierzy rezerwy, osób przeniesionych do rezerwy niebędących żołnierzami rezerwy, innych osób podlegających ze względu na wiek obowiązkowi służby wojskowej, które zgłosiły się ochotniczo do jej odbywania. Należy także podnieść, że zgodnie z przepisem art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony w brzmieniu obowiązującym przed zmianami wprowadzonymi w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP ustawą z dnia 24 października 2008r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 206, poz. 1288) oraz ustawą z dnia 9 stycznia 2009r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 22, poz. 120), ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej mogło być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Nie ulegało wątpliwości, iż przepis ten dotyczył każdej osoby, która jako poborowy stawała przed komisją lekarską, była jako strona adresatem decyzji tej komisji, bez względu na treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, a więc także osoby, która z uwagi na zmianę okoliczności (zmiana stanu zdrowia) ubiegała się o ponowne badanie w celu uzyskania prawa do odbywania służby wojskowej. Takie stanowisko dominowało w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. np. wyroki: NSA z dnia 28 lutego 2007r., sygn. akt II OSK 1530/06, Lex nr 344521, WSA w Warszawie z dnia 11 grudnia 2008r., sygn. akt II SA/Wa 1369/08, WSA w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2009r., sygn. akt IV SA/Po 206/09, oba zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ponieważ żadna z wymienionych w art. 30a ustawy powszechnym obowiązku obrony RP kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej nie została wyłączona z możliwości domagania się jej zmiany na skutek zmiany stanu zdrowia, to dotyczyło to także poborowego, który otrzymał kategorię E lub D. Jednakże na skutek zmian dokonanych wyżej wskazanymi ustawami zmieniającymi, zmianie uległy przepisy art. 28 ust. 4-4d. Zatem od dnia 11 lutego 2009r., czyli od daty wejścia w życie ustawy z dnia 9 stycznia 2009r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 22, poz. 120), która ustaliła ostateczne brzmienie tych przepisów, tylko ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej A lub B może być zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na pisemny wniosek osoby stawiającej się do kwalifikacji wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli stan zdrowia tej osoby uległ istotnej zmianie (ust. 4). W takim wypadku o wszczęciu z urzędu postępowania zawiadamia się wojskowego komendanta uzupełnień oraz osobę stawiającą się do kwalifikacji wojskowej (ust. 4a). Wniosek o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej A lub B składa się za pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień. Do wniosku osoba stawiająca się do kwalifikacji wojskowej dołącza zaświadczenie lekarskie stwierdzające zmiany w jej stanie zdrowia, jakie nastąpiły od dnia ostatniego orzeczenia ustalającego kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej (ust. 4b). Natomiast do powiatowej komisji lekarskiej obecnie nie kieruje się osób, wobec których wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E (ust. 4c). Wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. O wszczęciu tego postępowania powiadamia się wojskowego komendanta uzupełnień oraz osobę stawiającą się do kwalifikacji wojskowej (ust. 4 d). Powyższa zmiana przepisów wprowadziła zróżnicowanie sytuacji prawnej osób ubiegających się o zmianę kategorii przydatności do służby wojskowej ze względu na rodzaj kategorii przydatności ustalonej wobec nich uprzednio decyzją ostateczną. Inny tryb przewidziano dla osób legitymujących się kategorią A lub B, a inny - dla osób legitymujących się kategorią D lub E. Zgodnie z obowiązującymi unormowaniami wniosek zainteresowanego może być skutecznym narzędziem zmiany ostatecznego orzeczenia ustalającego kategorię zdolności do służby wojskowej A lub B. Natomiast osobom, wobec których wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E ustawa odmawia prawa skierowania skutecznego wniosku o zmianę tego orzeczenia do powiatowej komisji lekarskiej. Należy przy tym wskazać, że wprawdzie do postępowania prowadzonego przez powiatowe i wojewódzkie komisje lekarskie mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ale tylko w takim zakresie, w jakim jest to do pogodzenia ze szczególnymi uregulowaniami w przepisach ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 stycznia 1998 r., sygn. akt OPS 8/97, wyrok NSA z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 1530/06, opubl. w Lex nr 344521). Jeśli zatem w niektórych sprawach wyłączony jest wnioskowy tryb wszczęcia postępowania, to przepis art. 61 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego dopuszczający wszczęcie postępowania z urzędu lub na wniosek strony nie może mieć zastosowania. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zmianę ostatecznego orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w "[...]" z dnia "[...]", którym uznano poborowego A. K. za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju (kategoria D). Zatem w obecnym stanie prawnym - z mocy art. 28 ust. 4c i 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP - skarżący nie jest uprawniony do złożenia wniosku o zmianę przedmiotowego orzeczenia. Powołane wyżej przepisy mają charakter kategoryczny i nie pozostawiają organowi żadnej sfery uznania co do możliwości innego rozstrzygnięcia. Natomiast orzekanie o zdolności do czynnej służby wojskowej przez wojskowe komisje lekarskie według przepisu art. 29 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP uzależnia skierowanie na badania w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej od przesłanki potrzeb uzupełnieniowych sił zbrojnych. Ponadto, przepis art. 29 ust. 3a powołanej ustawy w odniesieniu do osób, którym ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, nie upoważnia wojskowych komisji lekarskich do ponownego orzekania w czasie pokoju, zarówno na wniosek zainteresowanej osoby, jak i z urzędu o zdolności do czynnej służby wojskowej. Skoro zatem skarżący nie mógł zainicjować postępowania w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, to organ pierwszej instancji, nie znajdując podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu, zasadnie wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Tym samym organy nie naruszyły przepis art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.